Spatial Justice Beyond Shelter: A Comparative Study of Temporary Housing in Türkiye and Ukraine

Öz

This study examines post-disaster and post-war container settlements within the framework of spatial justice, focusing on its distributive, procedural, and representational dimensions. The research encompasses container settlements established in Türkiye following the 2023 Kahramanmaraş earthquakes, as well as camps developed in response to forced migration after 2011; in Ukraine, the study analyzes the temporary accommodation centers in Borodianka and Lviv and the RE:Ukraine modular settlement model developed after the 2022 Russia-Ukraine war. A qualitative research design based on comparative case study methodology was employed. Data derived from academic literature, institutional reports, and settlement plans were evaluated through spatial justice indicators. Findings indicate that distributive justice is largely addressed at the level of providing basic shelter and infrastructure; however, variations emerge in terms of open space organization, pedestrian safety, and spatial legibility. Regarding procedural justice, decision-making processes are predominantly centralized, and user participation remains limited. In terms of representational justice, standardized and repetitive settlement layouts may partially constrain the spatial experience and sense of belonging of vulnerable groups. By comparatively analyzing temporary settlements developed under different crisis contexts, the study provides an analytical assessment of spatial justice in emergency housing practices.

Anahtar Kelimeler

• Spatial Justice
• Spatial Equity
• Temporary Housing
• Inclusive Design
• Container-Based Settlements

Barınmanın Ötesinde Mekânsal Adalet: Türkiye’de ve Ukrayna’da Geçici Barınma Üzerine Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Öz

Bu çalışmanın amacı, afet ve savaş sonrası kurulan geçici barınma yerleşimlerini mekânsal adaletin dağıtım, süreç ve temsil boyutları çerçevesinde karşılaştırmalı olarak incelemektir. Çalışma kapsamında, Türkiye’de 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası kurulan Hatay Büyükdalyan, Adıyaman, Katar-2 ve DEİK Yaşam Kenti ile 2011 sonrası zorunlu göç bağlamında oluşturulan Öncüpınar ve Nizip konteyner yerleşimleri, Ukrayna’da ise 2022 Rusya-Ukrayna Savaşı sonrası geliştirilen Borodianka ve Lviv geçici barınma merkezleri ile RE: Ukraine projesi ele alınmıştır. Araştırma, nitel yöntem kapsamında karşılaştırmalı vaka analizi yaklaşımıyla yürütülmüş, literatür taraması, resmî raporlar ve yerleşim planları üzerinden elde edilen veriler mekânsal adalet göstergeleri doğrultusunda değerlendirilmiştir. Bulgular, dağıtım adaletinin temel barınma ve altyapı hizmetlerinin sağlanması düzeyinde büyük ölçüde karşılandığını ancak açık alan niteliği, yaya güvenliği ve mekânsal okunabilirlik açısından sınırlılıkların bulunduğunu göstermektedir. Süreç adaleti bakımından karar alma mekanizmalarının çoğunlukla merkezî bir yapıda olduğu ve kullanıcı katılımının sınırlı kaldığı görülmüştür. Temsil adaleti açısından ise yerleşim düzenlerinin genellikle tekrarlı ve standartlaşmış bir mekânsal kurguya dayandığı belirlenmiştir. Çalışma, farklı kriz bağlamlarında geliştirilen geçici yerleşimleri mekânsal adalet çerçevesinde karşılaştırmalı olarak ele alarak literatüre katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mekansal Adalet
• Mekansal Eşitlik
• Geçici Barınma
• Kapsayıcı Tasarım
• Konteyner Yerleşimleri

Kaynakça

1. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. (t.y.). Konteynerkent alanı (Nizip). 20 Ocak 2026 tarihinde https://gaziantep.afad.gov.tr/koteynerkent-alani-nizip adresinden alındı.
2. Agier, M. (2011). Managing the undesirables: Refugee camps and humanitarian government. Polity Press. Cambridge, UK.
3. Alshawawreh, L. (2025). Spatial transformation of shelters in Zaatari refugee camp: Informing shelter guidelines. Results in Engineering 28, 1-19. 107834. https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.107834
4. ArchDaily. (28 Nisan 2022). Balbek Bureau develops temporary housing scheme for displaced Ukrainians. 8 Nisan 2026 tarihinde https://www.archdaily.com/980964/balbek-bureau-develops-temporary-housing-scheme-for-displaced-ukrainians adresinden alındı.
5. Arnstein, S. R. (1969). A ladder of citizen participation. Journal of the American Planning Association, 35(4), 216–224.
6. Avcı, S. ve Haktanıyan, E. (23 Haziran 2023). Hatay’da yapımı tamamlanan Katar-2 konteyner kentinin teslimi yapıldı. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/hatayda-yapimi-tamamlanan-katar-2-konteyner-kentinin-teslimi-yapildi/2929422
7. Balbek Bureau. (t.y.). RE: Ukraine housing. 15 Şubat 2026 tarihinde https://www.balbek.com/reukraine-eng adresinden alındı.
8. Bloomberg News. (19 Eylül 2022). Life in a shipping container: Ukraine’s refugees in Lviv [Video]. YouTube. https://youtu.be/qVV8_OTt1ms

9. Büyükikiz, K. K. ve Çangal, Ö. (2016). Suriyeli misafir öğrencilere Türkçe öğretimi projesi üzerine bir değerlendirme. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(3), 1414–1430.
10. Chauvin, S. and Garcés-Mascareñas, B. (2014), Becoming less illegal: Deservingness frames and undocumented migrant incorporation. Sociology Compass, 8, 422-432. https://doi.org/10.1111/soc4.12145
11. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı. (11 Ağustos 2023). Adıyaman kent merkezinde hak sahiplerinin tamamı konteynere yerleştirildi. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/yerel_basin/detay/adiyaman-kent-merkezinde-hak-sahiplerinin-tamami-konteynere-yerlestirildi adresinden alındı.
12. Cüre, G. N. ve Kolbay, S.D. (2025). Ön üretimli deprem konutlarında yapım sistemi ve malzeme seçim ölçütlerinin DEMATEL analiz ile incelenmesi. Modular Journal, 8(2), 612-639. https://doi.org/10.59389/modular.1667585
13. Dadashpoor, H. ve Dehghan, R. (2025). Defining spatial justice: A review. Habitat International, 160, 103387. https://doi.org/10.1016/j.habitatint.2025.103387
14. Demir, A., Çelebi, E., Öztürk, H., Özcan, Z., Özocak, A., Bol, E., Sert, S., Sahin, F. Z., Arslan, E., Yaman, Z. D., Utkucu, M. ve Mert, N. (2024). Destructive impact of successive high magnitude earthquakes occurred in Türkiye’s Kahramanmaraş on February 6, 2023. Bulletin of Earthquake Engineering, 23, 893–919. https://doi.org/10.1007/s10518-024-01865-5
15. Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu. (2025). DEİK Yaşam Kenti, 2023, Elbistan-Kahramanmaraş [Foto galeri]. 10.02.2026 tarihinde https://www.deik.org.tr/foto-galeri-deik-yasam-kenti-2023-elbistan-kahramanmaras?s=2 adresinden alındı.
16. Ercan, E. ve Ardili, C. (2017). Türkiye kamp yönetim modeli: Nizip/Gaziantep sığınmacı kampı örneği. International Journal of Social and Humanities Sciences, 1(1), 43–53. https://izlik.org/JA73AB89ZG
17. European External Action Service. (30 Mayıs 2025). AB, deprem bölgesinde geçici barınma desteği sağlıyor. European Union. https://www.eeas.europa.eu/delegations/t%C3%BCrkiye/ab-deprem-b%C3%B6lgesinde-ge%C3%A7ici-bar%C4%B1nma-deste%C4%9Fi-sa%C4%9Fl%C4%B1yor_tr
18. Fainstein, S. (2010). The Just city. Cornell University Press.
19. Fraser, N. (1997). Justice interruptus: Critical reflections on the "postsocialist" condition. Routledge.
20. Gehl, J. (2011). Life between buildings: Using public space. Island Press.
21. Harvey, D. (1996). Justice, nature and the geography of difference. Willey Blackwell Publishing.
22. Harvey, D. (2012). Rebel Cities: From the right to the city to the urban revolution. London, UK: Verso.
23. International Blue Crescent Relief and Development Foundation. (2023). Devastating earthquakes in southern Türkiye and northern Syria: Situation report 29 [PDF]. ReliefWeb. https://reliefweb.int/attachments/3f66a98c-57cf-468c-a8d6-ad1b342755d1/IBC-Earthquakes%20SitRep29_15November2023.pdf adresinden alındı.
24. Jaatinen, N. (2018). Water doesn't flow nonstop to the Öncüpınar refugee camp. Crisis & Environment. https://crisisandenvironment.com/water-doesnt-flow-nonstop/ adresinden alındı.
25. Jacobs, J. (1961). The death and life of great American cities. Random House.
26. Kesgin, H. ve Misto, M. (17 Şubat 2016 ). Turkey builds ‘first two-story container refugee camp’. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/en/turkey/turkey-builds-first-two-story-container-refugee-camp-/522735 adresinden alındı.
27. Khalaf, S. ve Ilgar, R. (2017). Suriyeli mülteciler ve Türkiye’de mülteci sorunu. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(2), 40-52. https://izlik.org/JA98PJ24TP
28. Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Çev.). Oxford, UK: Blackwell. (Orijinal eser La production de l’espace, 1974 yılında yayımlanmıştır.) https://iberian-connections.yale.edu/wp-content/uploads/2020/04/The-production-of-space-by-Henri-Lefebvre-translated-by-Donald-Nicholson-Smith.pdf adresinden alındı.
29. Mekânda Adalet Derneği. (4 Aralık 2025). 2023 Şubat Depremleri’nin ardından Adıyaman’da konteyner kentlerin durumu. Mekânda Adalet. https://mekandaadalet.org/2023-subat-depremlerinin-ardindan-adiyamanda-konteyner-kentlerin-durumu/ adresinden alındı.
30. Nuriş Prefabrik. (t.y.). Antep Nizip Mülteci Kampı. 10 Ocak 2026 tarihinde https://nurisprefabrik.com.tr/antep-nizip-multeci-kamp/ adresinden alındı.
31. Olcar, C. ve Özkaynak, M. (2023). Mekânsal adalet kavramı bağlamında tarihi alanların morfolojik yaklaşımla değerlendirilmesi: Amasya İçeri Şehir örneği. Online Journal of Art & Design ,11(4). 247-261.
32. Passini, R. (1996). Wayfinding design: Logic, application and some thoughts on universality. Design Studies, 17(3), 319–331.
33. Pavanello, S., Elhawary, S. ve Pantuliano, S. (2010). Hidden and exposed: Urban refugees in Nairobi, Kenya (HPG/ODI Working Paper) https://odi.cdn.ngo/media/documents/5858.pdf
34. Pekarchuk, O., Piątek, Ł., Tofiluk, A., Cygan, M. ve Nowacka, A. (2024). Container settlements for internally displaced people in Ukraine built in 2015 and 2022: Architectural characteristics. Archives of Civil Engineering, 70(3), 275–295. https://doi.org/10.24425/ace.2024.150983
35. Pirie, G. H. (1983). On spatial justice. Environment and Planning A, 15(4), 465–473. https://doi.org/10.1068/a150465
36. Rawls, J. (1971). A Theory of Justice. (Gözden geçirilmiş bs.) Harvard University Press.
37. Skibitska, Y. (17 Ocak 2023). Residents of Borodianka fight the cold and search for their life purpose anew in temporary modular settlements. War.Ukraine.ua. https://war.ukraine.ua/articles/residents-of-borodianka-fight-the-cold-and-search-for-their-life-purpose-anew-in-temporary-modular-settlements/ adresinden alındı.
38. Soja, E. (2010). Seeking Spatial Justice. University of Minnesota Press. https://doi.org/10.1111/j.1467-9663.2011.00655.x
39. Sphere Association. (2018). The Sphere handbook: Humanitarian charter and minimum standards in humanitarian response (4. Bs.). Practical Action Publishing. https://spherestandards.org/wp-content/uploads/Sphere-Handbook-2018-EN.pdf
40. Şenocak, G. (2021). Türkiye’deki mülteci kamplarında tasarım kriterleri: Adana Sarıçam konaklama merkezi. Sanat Yazıları, 44, 343–367. https://izlik.org/JA28HD37KU
41. Tauber, G. (2014). Architects and post-disaster housing: A comparative study in South India. Transcript Verlag.
42. T.C. Kilis Valiliği. (t.y.). Öncüpınar Geçici Barınma Merkezi. 15 Şubat 2026 tarihinde https://www.kilis.gov.tr/oncupinar-konaklama-merkezi adresinden alındı.
43. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. (Nisan 2023). Sosyal Girişimcilik, Güçlendirme ve Uyum Projesi (SEECO) Hatay Saha Raporu. https://seeco.org.tr/upload_cms/files/rapor/Hatay_Saha_Durum_Raporu-Nisan-2023_R1.pdf adresinden alındı.
44. UNHCR. (2014). Global strategy for settlement and shelter. United Nations High Commissioner for Refugees. https://www.unhcr.org/sites/default/files/legacy-pdf/530f13aa9.pdf adresinden alındı.
45. UNHCR (2019). Global Trends: Forced Displacement in 2018. https://www.unhcr.org/sites/default/files/legacy-pdf/5d08d7ee7.pdf adresinden alındı.
46. United Nations Children’s Fund (UNICEF). (t.y.). A practical guide for developing child friendly spaces. 20 Ocak 2026 tarihinde https://www.humanitarianlibrary.org/sites/default/files/2019/02/A_Practical_Guide_to_Developing_Child_Friendly_Spaces_-_UNICEF_%282%29.pdf adresinden alındı.
47. United Nations Economic Commission for Europe (UNECE). (2021). Housing for migrants and refugees in the UNECE region: Challenges and practices. https://unece.org/sites/default/files/2021-02/Housing%20for%20Migrants_compressed_0.pdf adresinden alındı.
48. United Nations Institute for Training and Research [UNITAR] ve United Nations Satellite Centre [UNOSAT]. (2015). Satellite-based analysis of shelters in Oncupinar refugee camp, Kilis Province, Turkey (CE20130604SYR) [Harita/rapor]. UNITAR/UNOSAT.
49. UN Women. (2017). Safe cities and safe public spaces: Global results report. United Nations Entity for Gender Equality and the Empowerment of Women.
50. VEKON. (2023). Kahramanmaraş DEİK Yaşam Kenti. 01 Haziran 2026 tarihinde https://vekon.com.tr/tr/projeler/kahramanmaras-deik-yasam-kenti adresinden alındı.
51. Yılmaz, A. (11 Nisan 2012). AA, Kilis'teki konteyner kenti havadan görüntüledi. [Fotoğraf galerisi]. Anadolu Ajansı. 13 Haziran 2026 tarihinde https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/aa-kilisteki-konteyner-kenti-havadan-goruntuledi adresinden alındı.
52. Young, I. M. (1990). Justice and the politics of difference. Princeton University Press. https://levszentkiralyi.com/wp-content/uploads/2017/05/young_justice-and-the-politics-of-difference_1-1991.pdf adresinden alındı.
53. Wardeh, M. ve Cunha Marques, R. (2025). Assessing shelter sustainability in refugee camps in the Middle East: Towards adequate, safe and affordable housing. Cities, 168, 106396. https://doi.org/10.1016/j.cities.2025.106396
54. WHO. (2007). Global age-friendly cities: A guide. World Health Organization. https://www.academia.edu/28524666/Global_Age_friendly_Cities_A_Guide adresinden alındı.
55. Whyte, W. H. (1980). The social life of small urban spaces. Project for Public Spaces.