Dogville (2003) Filminde Mimari Eşiğin ve Sınırların Görünmezliği: Mekânın Temsili Üzerine Bir İnceleme

Öz

Bu makale, Lars von Trier’in Dogville (2003) filminde maddi mimari elemanların (duvar/kapı) yokluğunda eşik ve sınırın nasıl kurulduğunu incelemektedir. Amaç, fiziksel sınırların silindiği bir temsil düzleminde içeri-dışarı ayrımının hangi toplumsal ve duyusal mekanizmalarla sürdürüldüğünü ortaya koymaktır. Çalışma, nitel durum çalışması ve doküman analizi deseninde kurgulanmış, filmin 178 dakikalık tiyatral kurgusu çoklu izleme ile çözümlenmiştir. Amaçlı örneklemle seçilen 12 odak sahne, kuram güdümlü nitel içerik analiziyle ışık, ses, oyuncu hareketleri ve temsil kodları üzerinden Lefebvre’in mekânsal diyalektiği bağlamında değerlendirilmiştir. Bulgular, eşiğin tektonik bir detaydan ziyade performatif pratiklerle (mimetik kapı ritüelleri, duraksama), algısal ipuçlarıyla (spot ışık, kadraj dışı ses) ve toplumsal uzlaşıyla yeniden üretildiğini göstermektedir. Tebeşir çizgileri, koruyucu sınır olmaktan çok gözetim, mahremiyet ihlali ve mikro-iktidar ilişkilerini görünür kılan kırılgan bir toplumsal sözleşme işlevi görür, ilerleyen sahnelerde sınır, perde/kapalı kasa/zincir gibi nesnelerle cisimleşerek denetim rejimini sertleştirir. Bu sonuçlar, şeffaflığın mahremiyet üretmediğini, tersine görünmez eşiklerin etik ve toplumsal sonuçlar doğurduğunu ortaya koyarak mimari temsil ve tasarım eğitiminde ışık-ses-hareket üzerinden eşik kurgusuna yönelik tartışmalara kuramsal bir zemin sunar.

Anahtar Kelimeler

• Aradalık
• Eşik
• Sınır
• Dogville
• Sinematografik mekân analizi

The Invisibility of Architectural Thresholds and Boundaries in Dogville (2003): An Analysis of the Representation of Space

Öz

This article examines how architectural boundaries and thresholds are reconstructed in Lars von Trier’s Dogville (2003) when material enclosure elements (walls/doors) are absent. The aim is to reveal how the inside–outside distinction is sustained through social conventions and sensory cues within a radically dematerialized spatial representation. The study is designed as a qualitative case study and document analysis. The 178-minute theatrical cut of the film was analyzed through multiple viewings. Using purposive sampling, twelve focal scenes were selected and examined via theory-driven qualitative content analysis, operationalized through four observable codes—light, sound, actor movements, and representation—and interpreted in relation to Lefebvre’s spatial dialectics. Findings indicate that thresholds function less as tectonic details than as performative constructs: mimetic door rituals, hesitation at chalk lines, and embodied gestures stabilize invisible boundaries. Lighting (e.g., localized spot emphasis) and soundscapes (e.g., off-screen/acousmatic cues) further materialize transitions and intensify surveillance. Chalk lines operate as a fragile social contract, exposing micro-power relations, privacy erosion, and complicity; later, boundaries harden through materialized restraints (curtains, enclosed truck space, chains/wheels). The results challenge assumptions that transparency produces privacy, and they propose a theoretical basis for discussing threshold-making through light–sound–movement in architectural representation and design education.

Anahtar Kelimeler

• In-betweenness
• Threshold
• Boundary
• Dogville
• Cinematic spatial analysis

Kaynakça

1. Benjamin, W. (1999). The arcades project (H. Eiland ve K. McLaughlin, Çev.). Harvard University Press. (Orijinal eser 1982’de yayımlanmıştır)
2. Boettger, T. (2014). Threshold spaces: Transitions in architecture. Analysis and design tools. Birkhäuser.
3. Çelik, A. (2022). Arnold van Gennep, Geçiş ritleri: Tabular, batıl inançlar, büyüler, ayinler ve törenler (Çev. O. B. Beşler) [Kitap değerlendirmesi]. Millî Folklor, 17(136), 241–243. https://izlik.org/JA29CS55ZB
4. Geertz, C. (1973). Thick description: Toward an interpretive theory of culture. C. Geertz (Ed.), The interpretation of cultures: Selected essays içinde (ss. 3–30). Basic Books.
5. Gökçen, A. (2019). Eşik: Olgular ve İmgeler Bağlamında Bir Mekân Analizi. İçtimaiyat, 3(2), 129–137. https://doi.org/10.33709/ictimaiyat.644874
6. Hertzberger, H. (2005). Lessons for students in architecture. (Genişletilmiş 5. bs.). 010 Publishers.
7. Iavarone, H. ve Birer, E. (2023). Gerçekliğin inşası: Mimari sınırları yeniden düşünmek. Tasarım + Kuram, 19(38), 115–126. https://doi.org/10.59215/tasarimkuram.2023.374
8. Irız, İ. C. (2026). Heterotopic thresholds: Reassessing Nicosia’s Taksim Field. Journal of Borderlands Studies. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/08865655.2026.2633125

9. Lefebvre, H. (1991). The production of space (Çev. D. Nicholson-Smith). Blackwell Publishing. (Orijinal eserin yayımlanma tarihi 1974)
10. Özer, T. (2023). Aldo Van Eyck’in ara alan kavramının gözden geçirilmesi. ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi, 40(1), 39–58. https://doi.org/10.4305/METU.JFA.2023.1.2
11. Pallasmaa, J. (2005). The eyes of the skin: Architecture and the senses. John Wiley & Sons.
12. Sack, O. (2018, 28–30 Kasım). In-between, twin phenomena and the Court of Audit [Conference presentation]. The Irritant Principle of Renewal: Celebrating 100 years of Aldo and Hannie van Eyck, 5. Jaap Bakema Çalışma Merkezi Yıllık Konferansı, Delft/Rotterdam, Hollanda.
13. Sulgun, A. (2025). Mihail Bahtin’in kronotop kavramı bağlamında Mustafa Kutlu’nun “Eşik” adlı öyküsü. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 10(2), 247–256. https://izlik.org/JA45CY68AP
14. Turner, V. (1969). The ritual process: Structure and anti-structure. Aldine de Gruyter.
15. Ural, A. G. (2021). Dogville filminin deşifre edici yönünün heterotopya kavramı üzerinden incelenmesi: Dogville filmine heterotopik bir bakış açısı. Mimarlık Kuramları ve Uygulama Alanları Dergisi, 31(54), 10–19. https://doi.org/10.32547/artvision.1520389
16. Van Gennep, A. (1960). The rites of passage (M. B. Vizedom ve G. L. Caffee, Çev.). University of Chicago Press. (Orijinal eser 1909’da yayımlanmıştır)
17. Von Trier, L. (Yönetmen). (2003). Dogville [Film]. Zentropa Entertainments.
18. Yılmaz, E. (2016). Alternatif bir mekan olarak mimarlıkta eşik mekanlar [Yüksek lisans tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Yayın No. 432167]. YÖK Ulusal Tez Merkezi Veri Tabanı.