ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU

Ahmet Oğuz Aslan

ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU

Öz

Tanzimat reformlarının bir parçası olan Vilayet Nizamnameleri, imparatorluğun devlet aygıtının, kapitalist dünya-ekonomi ile bütünleşmesi sürecinde şiddetlenen kontrol kaybına verdiği hukuki cevaptır. Bir dünya- imparatorluk olan Osmanlı, dünya-ekonominin çevresi haline gelirken, toprak, emek, sermaye ve şiddet aracı/ordu üzerinde denetim kurmasını sağlayan kurumlarının işlevsiz hale gelmesi karşısında dönemin şartlarına uygun yeni bir kurumsallaşmaya yönelmiştir. Pek çok alanda yeni döneme uygun kurumsallaşma örneği görülürken, toprak üzerinde örgütlenmenin aracı da vilayet nizamnameleri ile ortaya çıkan yeni mülki idare yapısı olmuştur. Bu yapı, onlarca ülkeye bölünen imparatorluktan Türkiye’ye de aktarılacaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Agoston, Gabor, Barut Top ve Tüfek Osmanlı İmparatorluğu’nun Askeri Gücü ve Silah Sanayisi, (Çev. Tanju Akad), Kitap, İstanbul 2006.
Agoston, Gabor, Osmanlı’da Ateşli Silahlar ve Askeri Devrim Tartışmaları, (Çev. Kahraman Şakul), Türkiye İş Bankası Kültür, İstanbul 2017.
Aydın, Mehmet Akif, “Arazi Kanunnamesi”, İslam Ansiklopedisi, C.3, 1991, s. 346-347.
Aydın, Mehmet Akif, “Ceza”, İslam Ansiklopedisi, C.7, 1993, s. 477-478. Aydın, Mehmet Akif, “Mecelle-i Ahkam-ı Adliye”, İslam Ansiklopedisi, C.28, 2003, s. 231-235.
Barkan, Ömer Lûtfi, “Türk Toprak Hukuku Tarihinde Tanzimat ve 1274 (1858) Tarihli Arazi Kanunnamesi”, Tanzimat I: Yüzüncü Yıldönümü Münasebetile, Maarif Matbaası, İstanbul 1940, s. 321-421.,
Barkan, Ömer Lûtfi, “Türkiye’de Servaj Var mı İdi?”, Belleten, C. 20, S. 78, 1956, s. 237-246
Barkan, Ömer Lûtfi, Türkiye’de Toprak Meselesi, Gözlem, İstanbul 1980. Berki, Ali Himmet, Vakıflar, Cihan Kitaphanesi, İstanbul 1940.
Çadırcı, Musa, Tanzimat Sürecinde Ülke Yönetimi, İmge, Ankara 2017. Çeker, Orhan, Arazi Kanunnamesi, Ebru, İstanbul 1985.

Divitçioğlu, Sencer, Asya Üretim Tarzı ve Osmanlı Toplumu, Sermet, İstanbul 1981.
Efe, Ayla, “Taşra Yönetimine Muhassıllıktan Açılan Kapı”, 1864 Vilayet Nizamnamesi, (Ed. Tural ve Selim Çapar), TODAİE, Ankara 2015.
Faroqhi, Surayia, Osmanlı Zanaatkarları İmparatorluk Döneminde Zanaatlar ve Loncalar, Kitap, İstanbul 2011.
Genç, Mehmet, “İltizam”, İslam Ansiklopedisi, C.22, 2000, s. 154-158. Genç, Mehmet, “Mukataa”, İslam Ansiklopedisi, C. 31, 2006, s. 129-131. Genç, Mehmet, Devlet ve Ekonomi, Ötüken, İstanbul 2016.
Göksu, Sadık, “Cumhuriyet Döneminde Esnaf-Sanatkarlar Teşkilatı ve Ahilik”, Osmanlı Öncesi ile Osmanlı ve Cumhuriyet Dönemlerinde Esnaf ve Ekonomi Semineri (9-10 Mayıs 2002) Bildiriler C.2, “Globus” Dünya, İstanbul 2003.
Hassan, Ümit, İbn Haldun'un Metodu ve Siyaset Teorisi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, Ankara 1982.
Hastaoglou-Martinidis, Vilma, “Doğu Akdeniz Liman Kentlerinde Liman İnşaatının Kartografyası: 19. Yüzyıl Sonunda Teknik ve Kentsel Modernleşme”, (Çev. N. Berktay), Osmanlı’dan Günümüze Doğu Akdeniz Kentleri, (Ed. Biray Kolluoğlu ve Meltem Toksöz), Türkiye İşbankası, İstanbul 2015.
İnalcık, Halil, Tanzimat ve Bulgar Meselesi. Türk Tarih Kurumu, Ankara 1943. İnan, Huricihan, “Osmanlı Tarihi ve Dünya Sistemi”, Toplum ve Bilim, 1983, s. 41-53.
İnalcık, Halil, Türk İdari Teşkilat Tarihi, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, Ankara 1958.
İnalcık, Halil, “Tımar”, İslam Ansiklopedisi, C.41, 2012, s. 168-173.
İnalcık, Halil, Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, (Çev. R. Sezer), Yapı Kredi, İstanbul 2016
İnalcık, Halil, Devlet-i Aliyye, Türkiye İşbankası, İstanbul 2017.
İslamoğlu, Huricihan, Devlet ve Köylü, İletişim, İstanbul 2016.
İslamoğlu, Huricihan ve Keyder, Çağlar, Agenda for Ottoman History. Review, C.1, S.1, 1977, s. 31-55.
Karasu, Koray, “İdarenin Mülkle Bağının Kurulması”, 1864 Vilayet Nizamnamesi, (Ed. Erkan Tural ve Selim Çapar), TODAİE, Ankara 2015.
Kasaba, Reşat, Osmanlı İmparatorluğu ve Dünya Ekonomisi, Belge, İstanbul 1993 Kenanoğlu, M. Macit, “Nizamiye Mahkemeleri”, İslam Ansiklopedisi, C. 33, 2007, s. 185-188.
Keleş, Erdoğan, “Cebel-i Lübnan’da İki Kaymakamlı İdari Düzenin Uygulanması ve 1850 Tarihli Nizamnâme”, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü Tarih Araştırmaları Dergisi, C. 27, S.43, 2008, s. 131-157.
Keyder, Çağlar, “Belle Epoque ve Liman Kentleri” (Çev. N. Berktay), Osmanlı’dan Günümüze Doğu Akdeniz Kentleri, (Ed. Biray Kolluoğlu ve Meltem Toksöz), Türkiye İşbankası, İstanbul 2015.
Kolluoğlu, Biray ve Toksöz, Meltem, “Doğu Akdeniz’in Haritalanması: Ticaret Kentleri Kartografyasına Doğru”, (Çev. N. Berktay), Osmanlı’dan Günümüze Doğu Akdeniz Kentleri, (Ed. Biray Kolluoğlu ve Meltem Toksöz), Türkiye İşbankası, İstanbul 2015.
Kütükoğlu, Mübahat, “Narh”, İslam Ansiklopedisi. C.32, 2006, s. 390-391. Mansel, Philip, Levant, Akdenizde İhtişam ve Felaketler, (Çev. N. N. Alemdar), Everest, İstanbul 2011.
Masters, Buruce, Osmanlı İmparatorluğu’nun Arapları 1516-1918, (Çev. F. Coşkun), Doğan, İstanbul 2017.
Oğuz, Süleyman, Osmanlı Vilayet İdaresi ve Doğu Rumeli Vilayeti (1878-1885), Gazi Üniversitesi, Ankara 1986.
Ortaylı, İlber, “Asr-ı Tanzimat: Osmanlı 19. Yüzyılına Bakış”, 1864 Viayet Nizamnamesi, (Ed. Erkan Tural ve Selim Çapar), TODAİE, Ankara 2015.
Ortaylı, İlber, Tanzimat Devrinde Osmanlı Mahalli İdareleri (1840-1880), Türk Tarih Kurumu, Ankara 2000.
Ortaylı, İlber, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, İletişim, İstanbul 2005.
Önen, Nizam, Reyhan, Cenk, Mülkten Ülkeye: Türkiye’de Taşra İdaresinin Dönüşümü (1839-1929), İletişim, İstanbul 2011.
Owen, Roger, “1840-1914 Döneminde Lübnan’da İpek Dokuma Endüstrisi: Çevre Toplumlarında Fabrika Üretiminin Önündeki Olanaklar ve Sınırlamalar Üzerine Bir Çalışma” (Çev. S. Turgut), Toplum ve Bilim, 1983, s. 55-73.
Pamuk, Şevket, Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi, Türkiye İşbankası, İstanbul 2017.
Polianyi, Karl, Büyük Dönüşüm, (Çev. Ayşe Buğra), İletişim, İstanbul 2006.
Reinkowski, Maurus, Düzenin Şeyleri, Tanzimat’ın Kelimeleri, (Çev. Çiğdem C. Dikmen), Yapı Kredi, İstanbul 2012.
Reyhan, Cenk, “1864-1871 Vilayet Nizamnamelerinde İdare Meclisleri: Osmanlı Taşrasında Birörnek Yönetim Modeli”nin Kuruluş Sorunu” 1864 Viayet Nizamnamesi, (Ed. Erkan Tural ve Selim Çapar), TODAİE, Ankara 2015.
Reyhan, Cenk, Osmanlı’da İki Tarz-ı İdare, İmge, Ankara 2007.
Salzmann, Ariel, Modern Devleti Yeniden Düşünmek Osmanlı Ancien Regime’i. (Çev. A. Özdemir), İletişim, İstanbul 2011.
Seyitdanlıoğlu, Mehmet, “Tuna Vilayet Nizamnamesi”, 1864 Viayet Nizamnamesi, (Ed. Erkan Tural ve Selim Çapar), TODAİE, Ankara 2015. Seyitdanlıoğlu, Mehmet, "Yerel Yönetim Metinleri III: Tuna Vilâyeti Nizâmnâmesi", Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 5, S. 2, 1996a, s. 67-81.
Seyitdanlıoğlu, Mehmet, "Yerel Yönetim Metinleri VI: 1871 Vilayet Nizamnamesi ve Getirdikleri", Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 5, S. 5, 1996b, s.89-103.
Seyitdanlıoğlu, Mehmet, "Yerel Yönetim Metinleri VII: 1871 Vilayet Nizamnamesi ve Getirdikleri", Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 5, S. 6, 1996c, s.89-99
Stoianovich, Traian, “Land Tenure and Related Sectors of Balkan Economy”, The Journal of Economic History, C. 13, S. 4, 1953, s. 398-411.
Sunar, İlkay, “State and Economy in the Ottoman Empire”, The Ottoman Empire and The World Economy, (Ed. Huri İslamoğu-İnan), Cambridge University, 2004.
Tabak, Faruk, “Doğu Akdeniz’de Ekonomik ve Ekolojik Değişim 1550-1850”, (Çev. N. Berktay), Osmanlı’dan Günümüze Doğu Akdeniz Kentleri, (Ed. Biray Kolluoğlu ve Meltem Toksöz), Türkiye İşbankası, İstanbul 2015.
Tabakoğlu, Ahmet, Osmanlı Mali Tarihi, Dergah, İstanbul 2016.
Tilly, Charles, Zor, Sermaye ve Avrupa Devletlerinin Oluşumu, İmge, Ankara 2001.
Timur, Taner, Osmanlı Toplumsal Düzeni, İmge, Ankara 2001.
Tural, Erkan, 1861 Hersek İsyanı, 1863 Eyalet Teftişleri ve 1864 Nizamnamesi. Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 13, S. 2, 2004, s. 93-123.
Tural, Erkan, “1864 ve 1871 Vilayet Nizamnameleri ve 1876 İdare-i Umumiye-i Vilayet Talimatnamesi” Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 14, S. 1, 2005a, s. 71- 91.
Tural, Erkan, “Minyatür Bir Tanzimat Ülkesi: Lübnan ve 1861 Lübnan Vilayet Nizamnamesi”, Çağdaş Yerel Yönetimler, C. 14, S. 2, 2005b, s. 65-91.
Veldet, Hıfzı Topuz, “Kanunlaştırma Hareketleri ve Tanzimat”, Tanzimat I: Yüzüncü Yıldönümü Münasebetile, Maarif Matbaası, İstanbul 1940, s. 139- 209.
Wallerstein, Immanuel, “The Ottoman Empire and The Capitalist World- Economy: Some Questions for Research”, (Ed. O. Okyar ve H. İnalcık), Social and Economic History of Turkey (1071-1920), Hacettepe Üniversitesi, Ankara 1980.
Wallerstein, Immanuel, Decdeli Hale, Kasaba Reşat, “Osmanlı İmparatorluğunun Dünya Ekonomisi ile Bütünleşmesi” (Çev. A. Selman), Toplum ve Bilim, 1983, s. 41-53.
Wallerstein, Immanuel, Kasaba, Reşat, “Incorporation into The World-Economy: Change İn the Structure of Ottoman Empire, 1750-1839”, (Ed. J. L. Bacque ve P. Dumont), Economie et Societes Dans l’Empire Ottoman, Editions du Centre National de la Recherce Scientifique Paris 1983.
Wallerstein, Immanuel, Dünya Sistemleri Analizi Bir Giriş, (Çev. E. Abadoğlu ve N. Ersoy), bgst, İstanbul 2011.
Wallerstein, Immanuel, Modern Dünya Sistemi I, (Çev. L. Boyacı), Yarın, İstanbul 2015.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Oğuz Aslan ^*
0000-0002-7219-5420
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2018

Gönderilme Tarihi

19 Ağustos 2018

Kabul Tarihi

31 Ekim 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 13 Sayı: 30

IZ

https://izlik.org/JA55GJ32SF

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aslan, A. O. (2018). ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU. Memleket Siyaset Yönetim, 13(30), 1-19. https://izlik.org/JA55GJ32SF

AMA

1.Aslan AO. ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU. Memleket Siyaset Yönetim. 2018;13(30):1-19. https://izlik.org/JA55GJ32SF

Chicago

Aslan, Ahmet Oğuz. 2018. “ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU”. Memleket Siyaset Yönetim 13 (30): 1-19. https://izlik.org/JA55GJ32SF.

EndNote

Aslan AO (01 Aralık 2018) ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU. Memleket Siyaset Yönetim 13 30 1–19.

IEEE

[1]A. O. Aslan, “ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU”, Memleket Siyaset Yönetim, c. 13, sy 30, ss. 1–19, Ara. 2018, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA55GJ32SF

ISNAD

Aslan, Ahmet Oğuz. “ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU”. Memleket Siyaset Yönetim 13/30 (01 Aralık 2018): 1-19. https://izlik.org/JA55GJ32SF.

JAMA

1.Aslan AO. ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU. Memleket Siyaset Yönetim. 2018;13:1–19.

MLA

Aslan, Ahmet Oğuz. “ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU”. Memleket Siyaset Yönetim, c. 13, sy 30, Aralık 2018, ss. 1-19, https://izlik.org/JA55GJ32SF.

Vancouver

1.Ahmet Oğuz Aslan. ÇEVRELEŞME SÜRECİNDE DEVLETİN TOPRAK ÜZERİNDE YENİDEN ÖRGÜTLENMESİ: VİLAYET NİZAMNAMELERİNİN DOĞUŞU. Memleket Siyaset Yönetim [Internet]. 01 Aralık 2018;13(30):1-19. Erişim adresi: https://izlik.org/JA55GJ32SF