CAN SOCIAL AND SOLIDARITY ECONOMY BE CONSIDERED AS AN ALTERNATIVE TO THE NEOLIBERAL MODEL AND CAPITALIST RELATIONS?

Öz

Social and solidarity economy (SSE) refers to economic units that operate according to a set of principles different from traditional businesses. The most important of these principles is to prioritize people, society and planet instead of capital and profit. SSE consists of organizations based on democratic functioning and solidarity relations. Recently, governments and international organizations have shown special interest in SSE, on the grounds that it can help reduce poverty, create employment, and ensure local and sustainable development. SSE is also discussed through its transformative potential of the neoliberal model and capitalist relations. In this article, SSE will first be defined and its emergence will be examined. Then, it will be discussed whether SSE can be considered as an alternative to the neoliberal model and capitalist relations.

Anahtar Kelimeler

• Neoliberal globalization
• capitalist labor relations
• cooperatives
• social economy
• solidarity economy

SOSYAL VE DAYANIŞMA EKONOMİSİ NEOLİBERAL MODELE VE KAPİTALİST İLİŞKİLERE BİR ALTERNATİF OLARAK DEĞERLENDİRİLEBİLİR Mİ?

Öz

Sosyal ve dayanışma ekonomisi (SDE), geleneksel işletmelerden farklı bir dizi ilkeye göre faaliyet yürüten ekonomik birimleri işaret eder. Bu ilkelerin başında, sermaye ve kar yerine insanı, toplumu ve gezegeni öncelemek gelir. Yine SDE, demokratik işleyişe ve dayanışmacı ilişkilere dayanan organizasyonlardan oluşur. Son dönemde, hükümetlerin ve uluslararası örgütlerin, yoksulluğun azaltılması, istihdam yaratılması, yerel kalkınmanın ve sürdürülebilir gelişmenin sağlanması hedeflerine yardımcı olabileceği gerekçesiyle SDE’ye özel bir ilgi gösterdiği görülmektedir. Aynı zamanda SDE, neoliberal ekonomi modelini ve kapitalist çalışma ilişkilerini dönüştürücü potansiyeli üzerinden de tartışılmaktadır. Bu makalede, öncelikle SDE tanımlanacak ve ortaya çıkışı incelenecektir. Ardından, SDE’nin neoliberal ekonomi modeline ve kapitalist üretim ilişkilerine bir alternatif olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği tartışılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Neoliberal küreselleşme
• kapitalist çalışma ilişkileri
• kooperatifler
• sosyal ekonomi
• dayanışma ekonomisi

Kaynakça

1. Akça, İsmet (2003), “Globalization, State and Labor: Towards A Social Movement Unionism”, Laxer, Gordon ve Sandra Halperin (der.), Global Civil Society and Its Limits, (Basingstoke: Palgrave Macmillan): 210-228.
2. Akkaya, Yüksel (2004). “THS: Ne Kadar Yeni Ne Kadar Eski?”, http://tinyurl.com/ywda3m4j, (18.11.2004).
3. Angulo, Nedda (2007), “Building the Solidarity Economy in Peru”, Allard, Jenna, Carl Davidson ve Julie Matthaei (ed.), Solidarity Economy: Building Alternatives for People and Planet, papers and reports from the 2007 U.S. Social Forum: 277-280.
4. Arboleda, Martín (2020), Planetary Mine: Territories of Extraction under Late Capitalism, (Londra: Verso).
5. Arvon, Henri (1991), Özyönetim, (çev. Fikret Başkaya), (İstanbul: İletişim).
6. Azzellini, Dario (2017), Communes and Workers’ Control in Venezuela: Building 21st Century Socialism from Below, (Leiden: Brill).
7. Barker, Colin (2017), Devrim Provaları: Fransa 1968, Şili 1972, Portekiz 1974, İran 1979, Polonya 1980-81, (çev. Umut Haskan ve İrem Yılmaz), (İstanbul: Yordam).
8. Bergeron, Suzanne (2023), “Feminist economics”, Yi, Ilcheong (ed.), Encyclopedia of the Social and Solidarity Economy: A Collective Work of the United Nations Inter-Agency Task Force on SSE (UNTFSSE): 37-43.

9. Birchall, Johnston ve Lou Hammond Ketilson (2009), Resilience of the Cooperative Business Model in Times of Crisis, (ILO).
10. Boron, Atilio (2009). “Brezilya’da Sınıf Mücadeleleri, MST’nin Bakış Açısı: Atilio Boron’un João Pedro Stédile ile Röportajı”, Panitch, Leo ve Colin Leys (ed.), Küresel Parlama Noktaları: Emperyalizme ve Neoliberalizme Karşı Tepkiler, (İstanbul: Yordam): 198-220.
11. Bouchard, Marie J. ve Gabriel Salathé-Beaulieu (2021), Producing Statistics on Social and Solidarity Economy: The State of the Art, (UNRISD).
12. Bretos, Ignacio, Anjel Errasti ve Carmen Marcuello (2019). “Is there life after degeneration? The organizational life cycle of cooperatives under a ‘grow-or-die’ dichotomy”, Annals of Public and Cooperative Economics, 91(3), s. 435-458.
13. Calvo, Sara ve Andres Morales Pachon (2014), The Social and Solidarity Economy in Ecuador: opportunities and challenges, (MINCA Ekvador: Living in Minca Conference).
14. Cangızbay, Kadir (2003), Sosyalizm ve Özyönetim, Reel Sosyalizmden Sosyalist Realiteye, (Ankara: Ütopya).
15. Castel, Robert (2017), Ücretli Çalışmanın Tarihçesi, Sosyal Sorunun Dönüşümü, (çev. Işık Ergüden), (İstanbul: İletişim).
16. Çidamlı, Çiğdem (2004), “Sendikal Krize ‘Güney’in Yanıtı Toplumsal Hareket Sendikacılığı”, http://tinyurl.com/msxhpnjz, (27.10.2004).
17. Çoban, Funda (2016), “Avrupa’dan Bir İşgal Hikâyesi: Christiania Free Town”, Gürler, Deniz ve Ayşegül Sandıkçıoğlu Gürler (ed.), Karşı-İşgal: İşgal Hareketleri ve Özyönetimler Üzerine Bir Derleme, (İstanbul: Siyah-Beyaz): 27-56.
18. Dasgupta, Sukti ve Ajit Singh (2006), “Manufacturing, Services and Premature Deindustrialization in Developing Countries, A Kaldorian Analysis”, WIDER Working Paper Series, (49), (UNU- WIDER), s. 435-454. Dinerstein, Ana Cecilia (2014), The Hidden Side of Social and Solidarity Economy, Social Movements and the “Translation” of SSE into Policy (Latin America), Occasional Paper (9), Potential and Limits of Social and Solidarity Economy, (UNRISD).
19. Doğanay, Gülmelek (2016), “Avrupa’da İşgal Hareketlerinin Kapsamı ve Türkiye Örneği: Don Kişot Sosyal Merkezi”, Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, 4(2), s. 91-111.
20. Duverger, Timothée (2016), Les transformations institutionnelles de l’économie sociale et solidaire en France des années 1960 à nos jours, Revue Interventions économiques (54).
21. EESC (2017), Recent Evolutions of the Social Economy in the European Union, (EESC: European Economic and Social Committee).
22. Emperaire, Laure (1996), La forêt en jeu: L’extractivisme en Amazonie centrale, (ORSTOM/UNESCO).
23. Erdut, Zeki (2003), Küreselleşme Bağlamında Uluslararası Sosyal Politika ve Türkiye, 2. Basım, (İzmir: Dokuz Eylül Yayınları).
24. Erdut, Zeki (2004), “Liberal Ekonomi Politikaları ve Sosyal Politika”, Çalışma ve Toplum Dergisi, (2), s. 11-37. EU (2021), Building an economy that works for people: an action plan for the social economy, (EU: European Union).
25. Fairtrade (2023), https://www.fairtrade.net/
26. Fonteneau, Bénédicte ve Ignace Pollet (2019), The Contribution of the Social and Solidarity Economy and Social Finance to the Future of Work, (ILO).
27. Gaiger, Luiz Inácio (2017), The Solidarity Economy in South and North America: Converging Experiences, Brazilian Political Science Review, 11(3), s. 1-27.
28. Garcia, Isabel-Gemma Fajardo, Javier Muñecas ve Javier San José (2016), Employee Financial Participation: Spain’s Sociedades Laborales, (Policy Department A: Economic and Scientific Policy European Parliament).
29. Gómez, Georgina M. (2015), “Balancing growth and solidarity in community currency systems: the case of the Trueque in Argentina”, Utting, Peter (ed.), Social and Solidarity Economy: Beyond the Fringe, (UNRISD/Zed): 221-235.
30. Gülen, Hande (2016), “Mahalle ve Aktivizm: Caferağa Dayanışması ve Mahalle Evi Deneyimi”, Gürler, Deniz ve Ayşegül Sandıkçıoğlu Gürler (ed.), Karşı-İşgal: İşgal Hareketleri ve Özyönetimler Üzerine Bir Derleme, (İstanbul: Siyah-Beyaz): 57-98.
31. Gürler, Deniz (2022), “Fabrika Kapanmaları Sonucu Karşılaşılan İşsizlik Riskine İşçi Sınıfının Bir Yanıtı Olarak ‘Geri Kazanılmış İşletmeler”, Çalışma ve Toplum Dergisi, 73(2), s. 979-1016.
32. Gürler, Deniz (2023), İşçi Sınıfı Mücadelesi: İşgal, Direniş, Üretim! (İstanbul: İletişim).
33. Güven, Sami (1993), Endüstriyel İşçi Kooperatifleri, Kuramı ve Sosyal Politikası, (Bursa: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı Yayını).
34. Harnecker, Marta (2006), Bir Hareket Yaratmak: MST Brezilya Topraksız Kır İşçileri Hareketi, (çev. Deniz Tuna), (İstanbul: Kalkedon).
35. Harsvik, Wegard ve Ingvar Skjerve (2022), Homo solidaricus: derrubando o mito do ser humano egoísta, (çev. Leonardo Pinto Silva), (Editora Rua do Sabão).
36. Heiz, David (2021), Guide to the writing of a law for the Social and Solidarity Economy, (SSE International Forum, Les Rencontres du Mont-Blanc).
37. Hird, Christopher (1981), “The Crippled Giants”, https://newint.org/features/1981/12/01/giants (01.12.1981).
38. Holloway, John (2017), Kapitalizmin İçinde, Kapitalizme Karşı ve Kapitalizmin Ötesinde: San Fransisco Dersleri, (İstanbul: İletişim).
39. Hossein, Caroline Shenaz (2018), The Black Social Economy in the Americas: Exploring Diverse Community-Based Markets (Perspectives from Social Economics), (Palgrave Macmillan).
40. Howarth, Melanie (2007), Worker co-operatives and the phenomenon of empresas recuperadas in Argentina: an analysis of their potential for replication, (ILO).
41. ICA (2023), “Facts and figures”, https://www.ica.coop/en/cooperatives/facts-and-figures.
42. ILO (2013), Resilience in a downturn: The power of financial cooperatives.
43. ILO (2014), Job preservation through worker cooperatives: An overview of international experiences and strategies.
44. ILO (2021), South Africa’s social and solidarity economy: A study of its characteristics and conditions.
45. ILO (2022), Decent work and the social and solidarity economy.
46. Işıklı, Alpaslan (1980), Kuramlar Boyunca Özyönetim ve Yugoslavya Deneyi, (Ankara Üniversitesi SBF).
47. Jeantet, Thierry (2008), L' économie sociale une altemative au capitalisme, (Paris: Economica).
48. Jeantet, Thierry (2016), Économie sociale: La solidarité au défi de l’efficacité, 3. Basım, (Paris: La Documentation Française).
49. Jenkins, Hamish ve Yvon Poirier (2023), “Activism and social movements”, Yi, Ilcheong (ed.), Encyclopedia of the Social and Solidarity Economy, (UNTFSSE): 2-11.
50. Kawano, Emily (2013), “Social Solidarity Economy: Toward Convergence across Continental Divides”, UNRISD, http://tinyurl.com/5awus973 (26.02.2013).
51. Kolektif (2020), Yeniden İnşa Et: Caferağa ve Yeldeğirmeni Dayanışmaları Yatay Örgütlenme Deneyimi, (İstanbul: Notabene).
52. Köne, Aylin Çiğdem (2020), “Dayanışma Ekonomisi”, Toprak, Duygu ve Hülya Ertaş (ed.), Ortaklaşa, Kenti Müşterekleştirmek: 73-79.
53. Kurtuluş, Güneş (2019), Türkiye’de Yeni Kooperatifçilik Hareketinin Sosyal ve Dayanışma Ekonomisi Kapsamında İncelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
54. Laville, Jean-Louis (2010), “The Solidarity Economy: An International Movement”, (çev. Karen Bennett), RCCS Annual Review, (2), s. 3-41.
55. Laville, Jean-Louis (2015), “Social and Solidarity Economy in Historical Perspective”, Utting, Peter (ed.), Social and Solidarity Economy: Beyond the Fringe, (UNRISD/Zed): 41-56.
56. Laville, Jean-Louis (2023), “Heterodox economics”, Yi, Ilcheong (ed.), Encyclopedia of the Social and Solidarity Economy: A Collective Work of the United Nations Inter-Agency Task Force on SSE (UNTFSSE): 53-60.
57. Löwy, Michael (2006), “Brezilya’nın Topraksız Kırsal İşçi Hareketinin Sosyo-Dinsel Kökenleri”, (çev. Ecehan Balta), Praksis Dergisi, (14), s. 209-216.
58. Miller, Ethan (2010), “Solidarity Economy: Key Concepts and Issues”, Kawano, Emily, Tom Masterson ve Jonathan Teller-Ellsberg (ed.), Solidarity Economy I: Building Alternatives for People and Planet, (MA: Center for Popular Economics): 1-12.
59. Monzón, José Luis ve Rafael Chaves (2012), The Social Economy in the European Union, (EESC: European Economic and Social Committee).
60. Moody, Kim (1997), Workers In A Lean World, (New York: Verso).
61. Moulaert, Frank ve Oana Ailenei (2005), “Social Economy, Third Sector and Solidarity Relations: A Conceptual Synthesis from History to Present”, Urban Studies, 42(11), s. 2037-2053.
62. Munck, Ronald (2003), Emeğin Yeni Dünyası, (çev. Mahmut Tekçe), (İstanbul: Kitap).
63. Ness, Immanuel ve Dario Azzellini (2021), Yönetim Bizde Mülkiyet Bizde: Paris Komünü’nden Günümüze İşçi Denetimi, (çev. ed. Çağatay Edgücan Şahin), (İstanbul: Notabene).
64. OECD (2021), The Social and Solidarity Economy: From the Margins to the Mainstream, OECD Global Action: Promoting Social and Solidarity Economy Ecosystems, (OECD).
65. Özuğurlu, Metin (2000), “Sendikacılık Hareketinin Krizi ve Yeni Gelişmeler Üzerine Gözlemler”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 55(1), s. 139-171.
66. Özuğurlu, Metin (2005), Anadolu’da Küresel Fabrikanın Doğuşu, Yeni İşçilik Örüntülerinin Sosyolojisi, (İstanbul: Halkevleri Emek Çalışmaları Merkezi Bilimsel Yayınları).
67. Reid, Donald (2018), Opening the Gates: The Lip Affair, 1968–1981, (Londra-New York: Verso).
68. RIPESS (2015), Global Vision for a Social Solidarity Economy: Convergences and Differences in Concepts, Definitions and Frameworks, http://tinyurl.com/ysb3c7ae (Şubat 2015).
69. RIPESS (2019), “Join in the Transformative Economies WSF 2020”, http://tinyurl.com/44k6w8jm (11.02.2019).
70. RIPESS (2022), How SSE initiatives concretely contribute to achieving the SDGs (in the post-Covid context) (29.12.2021).
71. Robinson, Ian (2000), “Neoliberal Restructuring and U.S. Unions: Toward Social Movement Unionism?” Critical Sociology, 26(1-2), s. 109-138.
72. Ruggeri, Andrés (2022), “Workers’ Self-Management in Latin America: From the First Cooperatives to the Workers’ Recuperated Enterprises”, Pablo A. Baisotti (ed.), Setbacks and Advances in the Modern Latin American Economy, (New York: Routledge): 300-323.
73. Sapancalı, Faruk (2005), Sosyal Dışlanma, (İzmir: Dokuz Eylül Yayınları).
74. SEK: Squatting Europe Kollective (2015), Avrupa’da İşgal Hareketleri Kapitalizme Karşı Alternatifler Olarak Gündelik Müşterekler ve Otonomi, (çev. Ceren Akyos ve Duygu Toprak), (İstanbul: Tekin).
75. Sifa, Chiyoge B. ve Caroline Shenaz Hossein (2023), “Cooperatives and mutuals”, Yi, Ilcheong (ed.), Encyclopedia of the Social and Solidarity Economy, A Collective Work of the United Nations Inter-Agency Task Force on SSE, (UNTFSSE): 131-137.
76. Silva, Sandro Pereira (2017), Análise das Dimensões Socioestruturais dos Empreendimentos de Economia Solidária no Brasil, IPEA (2271).
77. Šimleša, Dražen (2023), “Ecological economics”, Yi, Ilcheong (ed.), Encyclopedia of the Social and Solidarity Economy: A Collective Work of the United Nations Inter-Agency Task Force on SSE (UNTFSSE): 27-36.
78. Singer, Paul (2002), Introdução à Economia Solidária, (São Paulo: Perseu Abramo).
79. Sitrin, Marina A. (2012), Everyday Revolutions: Horizontalism and Autonomy in Argentina, (Londra-New York: Zed Books).
80. Sitrin, Marina ve Colectiva Sembrar (2020), Pandemic Solidarity Mutual Aid During the Covid-19 Crisis, (Pluto Press).
81. Steen, B. Van der, Ask Katzeff, Leendert van Hoogenhuijze (2016). Kent Bizim 1970’lerden Günümüze Avrupa’da İşgalevcilik ve Otonom Hareketler, (çev. Ahmet A. Sabancı), (İstanbul: Kafka).
82. Stokkink, Denis ve Pierre Perard (2016), L'économie sociale et solidaire en Europe, (Pour la solidarité).
83. Şahin, Çağatay Edgücan (2019), “Türkiye Tarımının Güncel Sorunlarının Çözümünde Kooperatifler Bir Model Olabilir mi? Fırsatlar ve Handikaplar Üzerine Düşünceler”, Öngel, F. Serkan ve Uygar Dursun Yıldırım (der.), Krize Karşı Kooperatifler: Deneyimler, Tartışmalar, Alternatifler, (İstanbul: Notabene): 79-115.
84. Şahin, Çağatay Edgücan (2021), “Piyasa İlişkileri ile Toplumcu Bir Alternatif Arasında İşçi Kooperatifleri: Potansiyel ve Handikaplar Üzerine Bir Tartışma”, Yıldırım, Uygar Dursun ve F. Serkan Öngel (der.), Şirketlerden Kooperatiflere, Rekabetten Dayanışmaya: Tartışmalar, Deneyimler, (İstanbul: Notabene): 89-114.
85. Şahin, Çağatay Edgücan ve Kerem Gökten (2013), “Latin Amerikan Özyönetim Pratiklerinden İnsan Odaklı Bir Esnekleşme Beklenebilir Mi?”, Çalışma ve Toplum Dergisi, (37), s. 119-146.
86. Şahin, Çağatay Edgücan ve Kerem Gökten (2017), “Latin Amerika'daki Katılımcı Ekonomi Pratiklerinin Geleceğini Neoliberal Restorasyon Tartışmaları Üzerinden Okumak”, İsmail Ermağan (ed.), Dünya Siyasetinde Latin Amerika, (Ankara: Nobel): 382-406.
87. Şahin, Çağatay Edgücan ve Kerem Gökten (2018), “‘21. Yüzyıl Sosyalizmi’ ve Neoliberal Restorasyon Tehlikesi”, Monthly Review, Bağımsız Sosyalist Dergi, (5), s. 103-115. Taniguti, Gustavo ve Renan Dias de Oliveira (2016), “Dayanışma Ekonomisi: Paul Singer ile Söyleşi”, Küresel Diyalog Dergisi, 6(1), s. 11-13.
88. Tanyılmaz, Kurtar (2008), “Sendikal harekette bir ‘intihar denemesi’: Toplumsal Hareket Sendikacılığı”, Devrimci Marksizm Dergisi, (8), s. 45-73.
89. Thomas, Frédéric (2015), “L’économie sociale et solidaire : enjeux, défis et perspectives”, Alternatives Sud, L’économie sociale et solidaire, levier de changement?, 22(2): 7-23. Tuckman, Alan (2021), “İşçi Denetimi ve Fabrika İşgali Siyaseti: Britanya, 1970’ler”, (çev. Deniz Gürler), Ness, Immanuel ve Dario Azzellini (der.), Yönetim Bizde Mülkiyet Bizde: Paris Komünü’nden Günümüze İşçi Denetimi, (İstanbul: Notabene): 359-382.
90. UNRISD (2018), Mapping of Intergovernmental Documentation on Social and Solidarity Economy (SSE).
91. UNTFSSE (2014), Social and Solidarity Economy and the Challenge of Sustainable Development.
92. Utting, Peter (2016), “Mainstreaming Social and Solidarity Economy: Opportunities and Risks for Policy Change”, A Background Paper, (UNTFSSE), s. 1-17.
93. Utting, Peter (2017), Public policies for social and solidarity economy: Assessing progress in seven countries, (ILO).
94. Utting, Peter (2023), “Contemporary understandings”, Yi, Ilcheong (ed.), Encyclopedia of the Social and Solidarity Economy, (UNTFSSE): 19-26.
95. Utting, Peter, Nadine van Dijk ve Marie-Adélaïde Matheï (2014), Social and Solidarity Economy: Is There a New Economy in the Making? UNRISD, Occasional Paper 10, Potential and Limits of Social and Solidarity Economy.
96. Vieta, M. (2015). “The Italian road to creating worker cooperatives from workers’ buyouts: The emergence of Italy’s worker-recuperated enterprises and the Legge Marcora framework”, SSRN and Euricse Working Papers, 78(11), (Trento: European Research Institute on Cooperative and Social Enterprises).
97. Vieta, Marcelo (2020), Workers’ Self-Management in Argentina Contesting Neo-liberalism by Occupying Companies, Creating Cooperatives, and Recuperating Autogestión, (Leiden: Brill).
98. Waterman, Peter (1993), “Social Movement Unionism: A New Union Model for A New World Order?”, Review (Fernand Braudel Center), 6(3), s. 245-278.
99. Waterman, Peter (2008), “Social Movement Unionism in Question: Contribution to A Symposium”, Employee Responsibilities and Rights Journal, (20), s. 303-308.
100. WCM (2020), World Cooperative Monitor, Exploring the Cooperative Economy, (ICA&EURICSE).
101. Werner, Karen (2007), “Understanding and Reclaiming Money Creation: Our Experiences Creating the North Quabbin Timebank”, Allard, Jenna, Carl Davidson ve Julie Matthaei (ed.), Solidarity Economy: Building Alternatives for People and Planet, Papers and Reports From the 2007 U.S. Social Forum: 139-154.
102. Whyte, William Foote ve Kathleen King Whyte (1991), Making Mondragon: The Growth and Dynamics of the Worker Cooperative Complex, (Cornell University: ILR Press).
103. Yeğin, Metin (2015), Patronsuzlar, (İstanbul: Öteki).
104. Yeğin, Metin (2015), Topraksızlar, (İstanbul: Öteki).
105. Yi, Ilcheong (2023), Encyclopedia of the Social and Solidarity Economy, A Collective Work of the United Nations Inter-Agency Task Force on SSE, (UNTFSSE). Zibechi, Raúl (2008), “Lima’s Community Kitchens: Combating Hunger and Loneliness”, CETRI, https://www.cetri.be/Lima-s-Community-Kitchens?lang=fr, (01.02.2008).
106. Zimmer, Magali (2019), Mouvements sociaux et économie solidaire: penser les interactions à travers l’exemple de la consommation. Doktora tezi, (CNAM). E-kaynakça: sosyalekonomi.org