CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ

Hülya Küçük Bayraktar; Hicran Hamza Çelikyay

doi:10.56524/msydergi.1512161

CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ

Öz

The climate crisis necessitates fundamental and structural transformations in agricultural and water policies. The aim of this study is to examine the priorities, objectives, targets, and evolution of agricultural and water policies in the development plans prepared over the 100-year history of the Republic of Türkiye, and to assess how these policies align with global challenges that have emerged over time. The research involved qualitative content analysis using the MAXQDA software; the objectives related to agricultural and water policies in the development plans were coded under separate headings and analyzed using the conceptual mapping method. The findings indicate that agriculture policy received the most attention in the First Five-Year Development Plan, while water policy was most prominently addressed in the Eighth Five-Year Development Plan; the visibility of agriculture policy in subsequent plans, however, generally declined

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu çalışma 26-28 Ekim 2023 tarihinde Kırıkkale Üniversitesi’nde düzenlenen 23. Uluslararası Kamu Yönetimi Forumu (KAYFOR-23)’nda sözlü bildiri olarak sunulan çalışmanın genişletilmiş ve yeniden düzenlenmiş hâlidir.

Kaynakça

Adaman, F., Avcı, D., Kocagöz, U. ve Yeniev, G. (2020). İklim değişikliği bağlamında tarımda dönüşümün politik ekolojisi. İPM Yayınları, İstanbul, https://ipc.sabanciuniv.edu/Content/Images/CKeditorImages/20201125-22115500.pdf.
Akça, Y., Özturk, M., & Güneş, A. N. (2018). Evaluation of environment policies in Turkey's development plans. Journal of Management. & Sustainability, 8(2). 10.5539/jms.v8n2p28
Akyıldız, H. ve Eroğlu, Ö. (2004). Türkiye Cumhuriyeti dönemi uygulanan iktisat politikaları. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 9(1), 43-62.
Ansari, S. A., & Tabassum, S. (2018). A new perspective on the adoption of sustainable agricultural practices: A review. Current Agriculture Research Journal, 6(2), 157–165. http://dx.doi.org/10.12944/CARJ.6.2.04
Atakişi, A. ve Cebeci, A. (2022) Kalkınma planlarının kıyaslamalı analizi: Türkiye örneği. Ekonomi ve Finansal Araştırmalar Dergisi, 4(2), 157-172. https://doi.org/10.56668/jefr.1123716
Aydın Eryılmaz, G. ve Kılıç, O. (2018). Türkiye’de sürdürülebilir tarım ve iyi tarım uygulamaları. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi, 21(4), 624-631. https://doi.org/10.18016/ksudobil.345137.
Aydın, R. ve Uçar-Yılmaz, A. (2021) Devlet Planlama Teşkilatından Kalkınma Bakanlığına: Plancılar ile Siyasetçiler Arasındaki Çelişki Üzerine Tarihsel-Karşılaştırmalı Bir Analiz. O G. Hatipoğlu (Ed.), 2000’li Yıllarda Türk Kamu Yönetiminde Erozyon ve Örgütsel Yapılar, (109-148.). Siyasal Kitabevi
Chimhowu, A. O., Hulme, D., Munro, L. T. (2019). The ‘New’ national development planning and global development goals: Processes and partnerships, World Development, 120, 76-89, https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2019.03.013.

Dereli, A. B. (2023). MAXQDA: yaratıcı veri analizi üzerine notlar. Karadeniz Teknik Üniversitesi İletişim Araştırmaları Dergisi, 13(1), 149-152. https://doi.org/10.53495/e-kiad.1319405
Diko, S.K., Okyere, S.A., Opoku Mensah, S., Ahmed, A., Yamoah, O., ve Kita, M. (2021). Are local development plans mainstreaming climate-smart agriculture? A mixed-content analysis of medium-term development plans in semi-arid Ghana. Socio Ecological Practice Research. 3(2), 185–206. https://doi.org/10.1007/s42532-021-00079-2
Devlet Planlama Teşkilatı. (1963). Kalkınma Planı (Birinci Beş Yıl) (1963–1967). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Kalkinma_Plani_Birinci_Bes_Yillik_1963-1967.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1967). İkinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1968–1972). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Ikinci_Bes_Kalkinma_Plani-1968-1972.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1973). Yeni Strateji ve Kalkınma Planı: Üçüncü Beş Yıl (1973–1977). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yeni-Strateji-ve-Kalkinma-Plani_Ucuncu-Bes-Yil_1973_1977.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1979). Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı (1979–1983). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Dorduncu-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani_1979_1983.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1984). Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1985–1989). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Besinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-1985-1989.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1989). Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı (1990–1994). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Altinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1990-1994.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (1995). Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1996–2000). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Yedinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-1996-2000.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2000). Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (2001–2005). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Uzun_Vadeli_Strateji_ve_Sekizinci_Bes_Yillik_Kalkinma_Plani-2001-2005.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2006). Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007–2013). T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/03/Dokuzuncu_Kalkinma_Plani_2007-2013.pdf
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. (DSİ) (2024). Devlet Su İşleri, Toprak Su Kaynakları, https://dsi.gov.tr/Sayfa/Detay/754
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü. (DSİ). (2026). Mavi Vatan İçin 563 Yeni Tesis, https://dsi.gov.tr/Haber/Detay/17857.
Doukas, Y. E., Salvati, L., ve Vardopoulos, I. (2023). Unraveling the european agricultural policy sustainable development Trajectory. Land, 12(9), 1749. https://doi.org/10.3390/land12091749.
Eker, N., Durdu, K. M. ve Bozkurt, A. (2022). Covid-19 ve turizm ilişkisini ele alan ve tr dizin’de yayınlanan makalelerinin incelenmesi. Journal of Tourism and Gastranomy Studies, 10(1), 335-357. https://doi.org/10.21325/jotags.2022.993
EU (2021). EU Adaptation Strategy. https://climate.ec.europa.eu/eu-action/adaptation-climate-change/eu-adaptation-strategy_en#stepping-up-international-action-for-climate-resilience. European Commission (2024). Agriculture and rural development, https://agriculture.ec.europa.eu/index_en.
FAO, (2022). OECD-FAO Agricultural Outlook 2022-2031, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/f1b0b29c-en
FAO, (2024). Sustainable Food and Agriculture, https://www.fao.org/sustainability/en/
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2025). The State of The World’s Land and Water Resources for Food and Agriculture 2025. https://www.fao.org/publications/fao-flagship-publications/the-state-of-the-worlds-land-and-water-resources-for-food-and-agriculture/en
Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2025). Land, soil and water-Integrated water resources management. https://www.fao.org/land-water/water/governance/Integrated-water-resources-management/en
FAO, (2025). About FAO. www.fao.org
Francés, G. E., Quevauviller, P., González, E. M., Amelin, E. V. (2017). Climate change policy and water resources in the EU and Spain. A closer look into the Water Framework Directive, Environmental Science & Policy, 69(C), 1-12, ISSN 1462-9011, https://doi.org/10.1016/j.envsci.2016.12.006.
Hamza-Çelikyay, H. (2021) Türkiye’de çevre politikaları: kalkınma planları üzerinden bir i̇nceleme. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(15),185-205. https://doi.org/10.25204/iktisad.839408
Hvidt, M. (2012). Planning for development in the gcc states:a content analysis of current development plans. Journal of Arabian Studies, 2(2), 189–207. https://doi.org/10.1080/21534764.2012.735454
Iglesias, A. ve Garrote, L. (2015). Adaptation strategies for agricultural water management under climate change in Europe, Agricultural Water Management, 155, 113-124, ISSN 0378-3774. 10.1016/j.agwat.2015.03.014
Karaman, S. ve Gökalp, Z. (2010). Küresel ısınma ve iklim değişikliğinin su kaynakları üzerine etkileri. Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, 3(1),59-66.
Keleş, R. ve Mengi, A. (2022) Türkiye’de Kırsal Kalkınma Politikaları. İmge Kitabevi.
Keskin, M. (2023). Türkiye’deki kalkınma planlarının bölgesel kalkınma perspektifinden değerlendirilmesi. Ekonomi İşletme ve Maliye Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1-24. https://doi.org/10.38009/ekimad.1183480
Küçük Bayraktar, H. (2023). Yerel Aktörler ve Yerel Kalkınma İlişkisinde Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme: Türkiye’de Kuzey Doğu Anadolu Ağrı Alt Bölgesi (TRA2)-İtalya’da Calabria Bölgesi (ITF6) Örneği. (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi).
Godschalk, D. R. (2004). Land use planning challenges: coping with conflicts in visions of sustainable development and livable communities. Journal of the American Planning Association, 70(1), 5–13. https://doi.org/10.1080/01944360408976334.
Merdan, K. (2024). Türkiye’nin tarım sektörü: tarımın dünü, bugünü ve yarını. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 8(1), 47-70. https://doi.org/10.33399/biibfad.1337246
Metin, O. ve Ünal, Ş. (2022) İçerik analizi tekniği: iletişim bilimlerinde ve sosyolojide doktora tezlerinde kullanımı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 273-294. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227356 National Institute of Food and Agriculture (NIFA) (2024), https://www.nifa.usda.gov/topics/water
O'Neill, M. P. & Dobrowolski, J. P. (2011). Water and Agriculture in a Changing Climate. HortScience, 46(2), 155–157. 10.21273/HORTSCI.46.2.155
Quevauviller, P. (2011). Adapting to climate change: reducing water-related risks in europe-EU policy and research considerations. .Environmental Science & Policy, 14(7),722-729. https://doi.org/10.1016/j.envsci.2011.02.008.
Öner, M. A. ve Sarıtaş, O. (2005). A systems approach to policy analysis and development planning: Construction sector in the Turkish 5-year development plans: construction sector in the Turkish five-year development plans. Technological Forecasting and Social Change, 72(7), 886-911. 10.1016/j.techfore.2004.11.002
Öztürk, İ. (2023). Turizm Alanında Yayınlanmış Atmosfer Konulu Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi. Uluslararası Türk Dünyası Turizm Araştırmaları Dergisi, 8(1), 27-41. https://doi.org/10.37847/tdtad.1190808
Pezzoli, K.ve Leiter, R. A. (2016). Creating healthy and just bioregions. Reviews on Environmental Health, 31(1), 103-109. doi: 10.1515/reveh-2015-0050.
Pereira, L. S. (2017). “Water, Agriculture and Food: Challenges and Issues.” Water Resources Management: An International Journal, Published for the European Water Resources Association (EWRA), Springer; European Water Resources Association (EWRA), 31(10). 2985-2999. DOI: 10.1007/s11269-017-1664-z
Premchand, A. (1989). Development Planning and Budgeting. Government Budgeting and Expenditure Controls Theory and Practice, International Monetary Fund. https://doi.org/10.5089/9780939934256.071
Şenel Uzunkaya, Ş. (2020). Türkiye Ekonomisi’nde 1923-1977 yılları arasındaki sanayi ve kalkınma planlarının değerlendirilmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19 Temmuz 2020 (Özel Ek) Prof. Dr. Sabri Orman Özel Sayısı,14-30. https://izlik.org/JA44BJ25NA
Soyak, A. (2003). Türkiye'de İktisadi Planlama: DPT'ye İhtiyaç Var Mı?. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 4(2), 167-182. https://izlik.org/JA45WX47BY
Takım, A. (2011). Türkiye’de 1960-1980 yılları arasında uygulanan kalkınma planlarında maliye politikaları. Maliye Dergisi, Sayı 160, Ocak-Haziran, 154-176.
T.C. Kalkınma Bakanlığı. (2013). Onuncu Kalkınma Planı (2014–2018). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/06/Onuncu_Kalkinma_Plani-2014-2018.pdf
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (2019), Ulusal Su Planı, https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Belgeler/NHYP%20DEN%C4%B0Z/ULUSAL%20SU%20PL ANI.pdf, 25.08.2019.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2019). On Birinci Kalkınma Planı (2019–2023). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf
Türk Dil Kurumu (TDK). (2024). Planlama. https://sozluk.gov.tr/kelime/planlama Türkiye Cumhuriyet Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (2023), Kalkınma Planları, https://www.sbb.gov.tr/kalkinma-planlari/ (12.09.2023).
Türkiye Su Enstitüsü (SUEN). (2024). Türkiye Su Enstitüsü. https://www.suen.gov.tr/
Vandevyvere, H. ve Stremke, S. (2012). Urban planning for a renewable energy future: methodological challenges and opportunities from a design perspective. Sustainability, 4(6),1309-1328. https://doi.org/10.3390/su4061309
Yaşar, S. (2014). Atatürk ve milletin efendisi: köylü. Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, 9(18), 65-94.
Yıldırım, K. (2021). Tarihsel süreç içerisinde çevre hareketlerinde ortaya çıkan farklılıklar üzerine bir incelenme. İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi, 6(16), 360-382. https://doi.org/10.25204/iktisad.901143.
Yıldız, M. Ş. (2019). Stratejik yönetim anlayışının beş yıllık kalkınma planları çerçevesinde değerlendirilmesi. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 1(1), 1-13. https://doi.org/10.53001/uluabd.2021.6
Zare, H., Trujillo, A.J., Driessen, J., Ghasemi, M., ve Gallego, G. (2014). Health inequalities and development plans in Iran; an analysis of the past three decades (1984–2010). Int J Equity Health 13(42). https://doi.org/10.1186/1475-9276-13-42
Waterston, A. (1969) Development planning: lessons of experience. Third printing. Jhons Hopkins Press.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kamu Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Hülya Küçük Bayraktar ^*
0000-0003-2885-8386
Türkiye

Hicran Hamza Çelikyay
0000-0002-4256-1397
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

7 Temmuz 2024

Kabul Tarihi

14 Ekim 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 21 Sayı: 47

DOI

https://doi.org/10.56524/msydergi.1512161

IZ

https://izlik.org/JA74SF98ET

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Küçük Bayraktar, H., & Hamza Çelikyay, H. (2026). CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ. Memleket Siyaset Yönetim, 21(47), 139-178. https://doi.org/10.56524/msydergi.1512161

AMA

1.Küçük Bayraktar H, Hamza Çelikyay H. CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ. Memleket Siyaset Yönetim. 2026;21(47):139-178. doi:10.56524/msydergi.1512161

Chicago

Küçük Bayraktar, Hülya, ve Hicran Hamza Çelikyay. 2026. “CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ”. Memleket Siyaset Yönetim 21 (47): 139-78. https://doi.org/10.56524/msydergi.1512161.

EndNote

Küçük Bayraktar H, Hamza Çelikyay H (01 Eylül 2026) CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ. Memleket Siyaset Yönetim 21 47 139–178.

IEEE

[1]H. Küçük Bayraktar ve H. Hamza Çelikyay, “CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ”, Memleket Siyaset Yönetim, c. 21, sy 47, ss. 139–178, Eyl. 2026, doi: 10.56524/msydergi.1512161.

ISNAD

Küçük Bayraktar, Hülya - Hamza Çelikyay, Hicran. “CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ”. Memleket Siyaset Yönetim 21/47 (01 Eylül 2026): 139-178. https://doi.org/10.56524/msydergi.1512161.

JAMA

1.Küçük Bayraktar H, Hamza Çelikyay H. CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ. Memleket Siyaset Yönetim. 2026;21:139–178.

MLA

Küçük Bayraktar, Hülya, ve Hicran Hamza Çelikyay. “CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ”. Memleket Siyaset Yönetim, c. 21, sy 47, Eylül 2026, ss. 139-78, doi:10.56524/msydergi.1512161.

Vancouver

1.Hülya Küçük Bayraktar, Hicran Hamza Çelikyay. CUMHURİYETİN 100. YILI: KALKINMA PLANLARINDA TARIM VE SU POLİTİKALARININ ANALİZİ. Memleket Siyaset Yönetim. 01 Eylül 2026;21(47):139-78. doi:10.56524/msydergi.1512161