İL VE İLÇE SINIFLARINDA TEBLİĞLERLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLERİN NİTELİĞİ: MÜLKİ İDARE VE İDARİ COĞRAFYA BAKIMINDAN BİR İNCELEME

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 45, 273 - 310, 22.12.2025

Tekin Avaner , Hatice Duygu Bankoğlu , Erkin Başaran

https://doi.org/10.56524/msydergi.1622745

Bu makale için 22 Aralık 2025 tarihinde bir düzeltme yayımlandı. https://dergipark.org.tr/tr/pub/msydergi/article/1848542

Öz

Türkiye’de yönetsel bölünüş, anayasanın belirlediği coğrafi durum, ekonomik şartlar ve kamu hizmeti gerekleri ölçütlerine göre yasalarla düzenlenir, yönetmeliklerle uygulamaya yansır. Bu uygulamaların somut örneklerinden olan 1986 tarihli Mülki İdare Amirleri Atama, Değerlendirme ve Yerdeğiştirme Yönetmeliği, illeri ve ilçeleri sosyal, kültürel, coğrafi ve ekonomik özelliklerine göre sınıflandırır. Bu çalışma, söz konusu yönetmelikte tebliğlerle yapılan sınıf değişikliklerini mülki idare ve idari coğrafya açısından inceleyerek bu düzenlemelerin yönetsel, coğrafi, sosyo-ekonomik ve demografik etkilerini çözümlemeye odaklanmaktadır. Bu yönüyle çalışma, yönetsel kademelenme esaslarının mülki idare ve idari coğrafyanın kesişim noktasında bulunması açısından önemini göstermekte; tebliğlerle yapılan değişikliklerin yönetsel, coğrafi, sosyo-ekonomik, demografik olası etkilerini açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Mülki İdare , İdari Coğrafya , İl-İlçe Sınıfları , Sınıflandırma , Tebliğler

Kaynakça

• Aliz, Muhittin (1999), “İlçe Kurulmasında Bir Ölçüt Getirilemez mi?”, Türk İdare Dergisi, 71(423), s. 109-117.
• Apan, Ahmet (2025), Türkiye’de Mülki İdare: Tarihsel Gelişim ve İşlevsel Dönüşüm, (Ankara: Türk İdari Araştırmalar Vakfı Yayınları).
• Avaner, Tekin (2020), Reformun Antropolojisi: Kamu Yönetiminde Bağımlılık Sorunu, 2. Baskı, (Ankara: Gazi Kitabevi).
• Ayman Güler, Birgül (2021), Türkiye’nin Yönetimi- Yapı, (Ankara: İmge Kitabevi).
• Çapar, Selim (2015), Türkiye’de ve Fransa’da Neo-Liberal Dönemde Mülki İdare, (Ankara: Türk İdari Araştırmalar Vakfı).
• Çolak, Çağrı ve Deniz Çolak (2023), “Türkiye Cumhuriyeti Mülki İdare Tarihinde İlçeye Dönüştürülen İller”, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi (CTAD), 19(37), s. 1-35.
• Demirci, Emin Yaşar (2022), “Gurbetçilikten Çoklu Yerleşim Tercihlerine Doğu Karadeniz Bölgesinde Nüfus, Göç ve Geri Dönüş”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (58), s. 53-67.
• Dolu, Aslı ve Ümit Kuvvetli (2023), “Türkiye’de Kentlerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Düzeylerinin Karşılaştırılması”, International Journal of Public Finance, 8(1), s. 85-106.
• Düzenli, Kubilay ve Tekin Avaner (2022), “Belirli İlçelerin İl Yapılması Milletvekilliği Dağılımında Bir Siyasi Partiye Avantaj Sağlar mı? 24 Haziran 2018 Milletvekili Genel Seçimleri Örneği”, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(3), s. 1353-1384.
• Ertürk Keskin, Nuray (2022), Türkiye’de Devletin Toprak Üzerinde Örgütlenmesi, (Ankara: Türk İdari Araştırmalar Vakfı).
• Gökmen, Özgür ve İbrahim Ege (2020), “Karabük İlindeki Rekreasyon Alanlarının Coğrafi Dağılışı”, Journal of Humanities and Tourism Research, 10(3), s. 521-537.
• Güngör, İbrahim, Hakan Bakan, Muharrem Aksu, Serap Kiremitci, Ali Göksu ve Sedat Göçen (2010), “Türkiye’de İl Olması Uygun Olan İlçelerin AHP Yöntemiyle Belirlenmesi”, Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 2(2), s. 1-16.
• Gürsoy, Erol Zihni (1998), “Cumhuriyetin 75. Yılında ve 21. Yüzyılın Eşiğinde Çağdaş Yönetim ve Mülki İdare Amirliği”, Türk İdare Dergisi, 70(421), s. 197-216.
• İl Genel İdaresi Daire Başkanlığı (2024), https://www.icisleri.gov.tr/illeridaresi/il-genel-idaresi-daire-baskanligi (27.07.2024).
• İller İdaresi Genel Müdürlüğü (2024), https://www.icisleri.gov.tr/illeridaresi/iller-idaresi-genel-mudurlugu-kurulus-ve-gorevleri2 (27.07.2024).
• Jacobsen, Dag Ingvar (2006), “The Relationship Between Politics and Administration: The Importance of Contingency Factors, Formal Structure, Demography, and Time”, Governance, 19(2), s. 303-323.
• Karagel, Hulusi (2012), “Mülki İdare Sınırlarının Belirlenmesi ile İlgili Kuramsal Yaklaşımlar ve Türkiye’deki Geçerli Uygulamalar”, AÜ TÜCAUM VII. Coğrafya Sempozyumu, s. 96-106.
• Karagel, Hulusi (2022), “İdari Coğrafya Kuramsal Çerçevesi Kapsamında “Şehirsel/Kentsel İdari Alan” Kavramının Analizi”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3), s. 1562-1586.
• Karasu, Koray (2002), “Mülki İdare Amirliği Mesleği”, İyi Yönetim Arayışında Türkiye’de Mülki İdarenin Geleceği. Ed. Cahit Emre, (Ankara: Türk İdari Araştırmalar Vakfı Yayını), s. 115-215.
• Kaştan, Yüksel (2006), “Cumhuriyet Döneminde Nüfus Hareketlerinin Fonksiyonu”, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), s. 65-76.
• Kaygalak, İrfan (2011), “Postmodern Eleştirilerin Coğrafi Düşünce ve Yeni Mekân Kavrayışları Üzerine Yansımaları”, Coğrafi Bilimler Dergisi, 9(1), s. 1-10.
• Koday, Zeki ve Kübra Erhan (2008), “Erzurum İlinin İdari Coğrafya Analizi”, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(41), s. 231-248.
• Mülki İdare Bölümleri Envanteri (2024), https://www.e-icisleri.gov.tr/Anasayfa/MulkiIdariBolumleri.aspx, (15.07.2024).
• Olgun, İhsan, (1952), “Yurdumuzda İl İdaresinin Geçirdiği Tekâmül”, İdare Dergisi, 23(217), s. 58-64.
• Onar, Sıddık Sami (1952), İdare Hukukunun Umumi Esasları, (İstanbul: Maarif Basımevi).
• Ortaylı, İlber (1976), “Türkiye’de Taşra Yönetim ve Yöneticiliğinin Evrimi”. Toplumsal Yapıyla İlişkileri Açısından Türkiye’de Mülki İdare Amirliği (Sistem ve Sorunlar), Ed. Kurthan Fişek, (Ankara: Türk İdareciler Derneği Yayını), s. 1-22.
• Özçağlar, Ali (2005), “Türkiye’de Mülki İdare Bölümlerinin İdari Coğrafya Analizi”, Coğrafi Bilimler Dergisi, 3(1), s.1-25.
• Özçağlar, Ali (2015), Yönetsel Coğrafya, (Ankara: Nika Yayınevi).
• Özer, Ahmet (1993), “Genel İdarenin Taşra Kuruluşları ve Mülki İdare Amirleri”, Türk İdare Dergisi, 65(401), s. 493- 534.
• Özkök, Mete Korhan (2016), Kentsel Yerleşimin, Kentsel Politikalar ve Sürdürülebilir Planlama Yaklaşımı Kapsamında Değerlendirilmesi: Kırklareli Örneği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Resmi Gazete (1949), 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, 18.6.1949, 7236.
• Resmi Gazete (1982), Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 9.11.1982, 17863 Mükerrer.
• Resmi Gazete (1986), Mülki İdare Amirleri Atama, Değerlendirme ve Yer Değiştirme Yönetmeliği, 16.7.1986, 19166.
• Resmi Gazete (2008), Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçerisinde İlçe Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, 22.3.2008, 26824 Mükerrer.
• Resmi Gazete (2012), On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 6.12.2012, 28489.
• Resmi Gazete (2018), 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilat Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, 10.7.2018, 30474.
• Resmi Gazete (2023), Mülki İdare Amirleri Atama, Değerlendirme ve Yerdeğiştirme Yönetmeliğinin Eki Cetvellerde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ (No: 2023/1), 25.08.2023, 32290.
• Resmi Gazete (2024), Mülki İdare Amirleri Atama, Değerlendirme ve Yerdeğiştirme Yönetmeliğinin Eki Cetvellerde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ (No: 2024/1), 2.05.2024, 32590.
• Sümer, Gülizar Çakır (2020), “Türkiye’de Kentleşme Politikası Olarak Mülki İdarileşme”, Türk İdare Dergisi, (490), s. 269-296.
• Şaşmaz, Musa (2021), Türkiye’de İl, İlçe ve Köy Kuruluşu ile Bağlılık Değişikliği 1840-2020: Kırşehir İli, (Ankara: Sonçağ Yayıncılık).
• T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2017), İl SEGE Raporu.
• T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2017), İlçe SEGE Raporu.
• T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (2022), İlçe SEGE Raporu.
• Tuncer, Bayram, Erkin Başaran ve Hüseyin Mertol (2024), “Haymana (Ankara) İlçesi İdari Coğrafyasında Yaşanan Değişimlerin Mekânsal Ölçekte Etkileri”, Türk İdare Dergisi, (499), s. 189-222.
• TÜİK (2024), Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları.
• Varınca, Kemal (1947), “İdari Coğrafya Nedir?”, İdare Dergisi, Eylül- Ekim 1947, 18(188), s. 166-173.
• Yılmaz, Vedat ve Nur Çelik Efşan (2019), “İlçelerin Yerel Kalkınmasında Sanayi ve Ticaret Odalarının Rolü: Torbalı Ticaret Odası Örneği”, Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2(2), s. 315-332.
• https://www.yesilafsin.com/kahramanmarastan-2023te-82-bin-119-kisi-goc-etti (20.08.2024).
• https://www.busabahmalatya.com/haber/21319235/malatya-bakin-2023-yilinda-ne-kadar-goc-vermis (20.08.2024).
• https://www.gunebakis.com.tr/haber/21015909/yurtdisina-goc-vermede-trabzon-ve-gumushane-lider-giresun-ordu-bayburt-ve-artvin-ise-siralamada (22.08.2024).
• https://www.aa.com.tr/tr/asrin-felaketi/depremden-etkilenen-nurdagi-ve-islahiye-afetin-1-yilinda-goruntulendi/3127239 (01.09.2024).