KOORDİNASYON BAKANLIĞI: DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI ÖNCESİ PLANLAMA ÇALIŞMALARINDA BİR UĞRAK

Yıl 2025, Cilt: 20 Sayı: 45, 243 - 272, 22.12.2025

Ata Berk Kısaoğlan

https://doi.org/10.56524/msydergi.1686280

Öz

Bu çalışma, 1958 yılında kurulan Koordinasyon Bakanlığı’nın kuruluşunu ve işlevlerini incelemektedir. Koordinasyon Bakanlığı, kalkınma anlayışından farklı olarak, merkezi planlama öncesi dönem olan 1950’li yılların ekonomik ve toplumsal anlamda bütüncül bir planlama bakışına sahip ol(a)mayan yapısını ifade etmektedir. Ekonomik kriz ve dış borç bağımlılığı ortamında Demokrat Parti, dış kaynaklardan faydalanabilmek için, dağınık ve parçalı bir planlama anlayışını terk etmeye başlamıştır. Ekonomik alandaki aksaklıkların giderilmesi ve farklı kurumlar tarafından meydana getirilen yatırım programları arasında bir bağlantı ve birlik kurulması için Koordinasyon Bakanlığı kurulmuştur. Bakanlık, kamu yatırımlarını uyumlu hale getirmeyi, dış yardımları koordine etmeyi ve dağınık ekonomik yönetim eleştirilerine yanıt vermeyi amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

koordinasyon bakanlığı , eşgüdüm , demokrat parti , Türkiye'de planlama tarihi , dış yardım ve dış borç

Teşekkür

Beni bu çalışma için teşvik eden Prof. Dr. Barış Övgün'e ve çalışmayı baştan sona okuyup katkı veren Dr. Hatice Duygu Bankoğlu'na teşekkürlerimle.

Kaynakça

• Avcıoğlu, Doğan (1958), “Stabilizasyon Politikası Ne Alemde?”, Forum Dergisi, 10(114), s. 9-11. (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu).
• Avcıoğlu, Doğan. (1971), Türkiye’nin Düzeni (Dün-Bugün-Yarın) Cilt II (5. Basım), (Ankara: Bilgi Yayınevi).
• Boratav, Korkut (2006), Türkiye İktisat Tarihi 1908-2005 (10. Basım), (Ankara: İmge Kitabevi).
• Cumhuriyet Gazetesi (11 Temmuz 1958), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (4 Ağustos 1958), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (26 Haziran 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (27 Haziran 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (2 Temmuz 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (3 Temmuz 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (23 Temmuz 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (15 Ağustos 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (19 Ağustos 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (2 Eylül 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (3 Eylül 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (11 Eylül 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (7 Ekim 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Cumhuriyet Gazetesi (20 Kasım 1959), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Çilingiroğlu, Ayhan, Necat Erder, Attila Karaosmanoğlu, Attila Sönmez (2003), Planlı Kalkınma Serüveni: 1960’larda Türkiye’de Planlama Deneyimi, (İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları).
• Çilingiroğlu, Ayhan (2010). “Ayhan Çilingiroğlu’nun Hatıralarında Planlama’nın Kuruluşu”, Türkcan, Ergun (Der.) Attila Sönmez’e Armağan Türkiye’de Planlamanın Yükselişi ve Çöküşü 1960-1980, (İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları): 113-152.
• Dik, Esra ve Yılmaz, Aslı (2012), “Türkiye’de Planlama Yönetiminde Değişim: Devlet Planlama Teşkilatı’ndan Kalkınma Bakanlığı’na”, Kavruk, Hikmet (Der.), Kuram ve Yöntem Açısından Türkiye’de Kamu Yönetimi, (IX. KAYFOR) Bildiriler Kitabı, (Ankara: TODAİE Yayınları): 785-202.
• Dik, Esra (2017), Türkiye’de Bakanlık Sisteminin Geleceği, (Ankara: İmge Kitabevi).
• Dünya Gazetesi (19 Mayıs 1958), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Eroğul, Cem (2013), “Çok Partili Düzenin Kuruluşu”, Schink, Irvin ve Tonak, E. Ahmet (Der.), Geçiş Sürecinde Türkiye, (6. Baskı), (İstanbul: Belge Yayınları): 173-241.
• Eyuboğlu, İsmet Zeki (2020), Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü (2. Basım), (İstanbul: Say Yayınları).
• Günçe, Ergili (1981), “Türkiye’de Planlamanın Dünü-Bugünü-Yarını”, ODTÜ Gelişme Dergisi, 8(Özel Sayı), s. 117-132.
• Kuruç, Bilsay (1998), “1961 Anayasası ve Planlı Ekonomi Nedenler ve Açıklamalar”, Kili, Suna (Der.), 27 Mayıs 1960 Devrimi Kurucu Meclis ve 1961 Anayasası, (İstanbul: Boyut Kitapları): 72-83.
• Küçük, Yalçın (1971), 100 Soruda Planlama, Kalkınma ve Türkiye, (İstanbul: Gerçek Yayınevi).
• Mıhçıoğlu, Cemal (1988), “Yine Devlet Planlama Örgütünün Kuruluşu Üzerine”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 43(01), s. 113-146.
• Milliyet Gazetesi (14 Eylül 1958), Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Onbeş Günün Notları (1958), Forum Dergisi, 8(95), s. 3-7. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Onbeş Günün Notları (1959), Forum Dergisi, 11(121), s. 3-8. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Onbeş Günün Notları (1959), Forum Dergisi, 11(122), s. 3-8. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Onbeş Günün Notları (1959), Forum Dergisi, 11(126), s. 4-10. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Onbeş Günün Notları (1959), Forum Dergisi, 11(131), s. 3-9. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Övgün, Barış (2010), “Türkiye’de Planlama: Sektörel Gelişmeden Kalkınmaya Kalkınmadan Stratejiye”, Memleket Siyaset Yönetim, 5(13), s. 176-204.
• Sâkıp, Ömer (1958), “Onbeş Günün Notları”, Forum Dergisi, 8(95), s. 3-8. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu.
• Sezen, Seriye (1999), Devletçilikten Özelleştirmeye Türkiye’de Planlama, (Ankara: Türkiye ve Orta Doğu Amme İdaresi Enstitüsü).
• Soysal, Mümtaz (1958a), “Yeni Bir Bakanlığın Kuruluşu”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 13(03), s. 276-285.
• Soysal, Mümtaz (1958b) “Koordinasyon Bakanlığı”, Forum Dergisi, 9(104), s. 9-11. (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu).
• Sönmez, Atilla (2010), “Planlama Fikrinin Yeniden Doğuşu ve 1963-1967 Planının Kapsamı ve Hedefleri”, Türkcan, Ergun (Der.), Attila Sönmez’e Armağan Türkiye’de Planlamanın Yükselişi ve Çöküşü 1960-1980, (İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları): 495-506.
• Şaylan, Gencay (1981), “Planlama ve Bürokrasi”, ODTÜ Gelişme Dergisi, 8(Özel Sayı), s. 183-205.
• Şaylan, Gencay (1983), “Türkiye Cumhuriyeti’nde Devlet Yapısının Evrimi”, Belge, Murat (Der), Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ansiklopedisi (Cilt 2), (İstanbul: İletişim Yayınları): 388-410.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi (05/08/1946-20/09/1946). Zabıt Ceridesi. (Cilt 1), Ankara: TBMM Matbaası.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi (01/11/1957-21/08/1958). Zabıt Ceridesi. (Cilt 1), Ankara: TBMM Matbaası.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi (01/11/1957-21/08/1958). Zabıt Ceridesi. (Cilt 4), Ankara: TBMM Matbaası.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi (01/11/1958-20/07/1959). Zabıt Ceridesi. (Cilt 7), Ankara: TBMM Matbaası.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi (01/11/1958-20/07/1959). Zabıt Ceridesi. (Cilt 9), Ankara: TBMM Matbaası.
• Yalçın, Aydın (1957), “Plan ve Program Meselesi”, Forum Dergisi, 7(75), s. 8-9. (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Genel Koleksiyonu).