HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET

Sefa Mertek

doi:10.56524/msydergi.1709629

HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET

Öz

Hilmi Ziya Ülken’in devlet tasavvuru, dyadoloji düşüncesinden beslenen özgün bir politika felsefesidir. Ona göre devlet, Doğu-Batı gibi tamamlayıcı ikiliklerin diyalogu üzerine kurulmalı, bireyin ahlaki gelişimini ve evrensel değerleri merkezine almalıdır. Ülken’in “mertebeler devleti” modeli, literatürde ahlak, insan ve kültür odaklı insaniyetçi bir yaklaşım olarak ele alınır. Bu çalışma, Ülken’in devlet anlayışını, dyadoloji yönteminden hareketle integral insan, kültür, millet, tarih, coğrafya, iş organizasyonu ve mertebeler devleti olmak üzere dört basamaklı bütüncül bir modelle ortaya koymayı amaçlamaktadır. Yöntem olarak metin analizi kullanılan bu çalışma, Ülken’in dağınık görünen külliyatında tutarlı ve sistemli bir “mertebeler devleti” düşüncesi olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Artunkal, G. (1979). Hayatı ve eserleriyle babam Ülken. Istanbul Journal of Sociological Studies, 17(1), 1-8.
Bakış, M. L. (2023). Hümaniter bir siyaset ve ahlâk teorisi olarak hâkimiyet tasavvuru: H. Z. Ülken’in görüşleri ışığında bir inceleme. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 16, 221-233.
Bulut, Y. (2008). Çağdaş Türk düşüncesi içinde Hilmi Ziya Ülken. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 6(11), 499-516.
Çalen, M. K. (2017). Anadolucu tarih tasavvuru: Yeni vatan, yeni tarih, yeni millet. TUHED, 6(1), 75-99.
Erdem, H. (2021). Prof. Dr. Necati Öner ile Hilmi Ziya Ülken hakkında söyleşi. Özne, 34, 69-78.
Ergüç, V. (2019). Türkiye’de modern kimliğin inşasına bir eleştiri: Hilmi Ziya Ülken örneği [Yayımlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
Gasché, R. (1986). The tain of the mirror: Derrida and the philosophy of reflection. Harvard University Press.
Hatfield, G. (2014). The Routledge guidebook to Descartes’ meditations. Routledge.

Hegel, G. W. F. (1991). Hukuk felsefesinin prensipleri (C. Karakaya, Çev.). Sosyal Yayınlar.
Hilav, S. (2020). Diyalektik düşüncenin tarihi. Yapı Kredi Yayınları.
Kayalı, K. (2001). Türk düşünce dünyasında yol izleri. İletişim Yayınları.
Kayalı, K. (2014). Türk kültür dünyasından portreler. İletişim Yayınları.
Kılıçarislan, V. (2017). Şair Hilmi Ziya Ülken ve unutulmuş destansı şiirleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 42, 231-250.
Meriç, C. (2018). Mağaradakiler. İletişim Yayınları.
Öner, N. (2016). Ord. Prof. Hilmi Ziya Ülken. A. Vergili (Der.) içinde, Ord. Prof. Hilmi Ziya Ülken kitabı (s. 41-56). İşaret Yayınları.
Özkan, M. (2022). Türk hümanizmasından mertebeler devletine: Hilmi Ziya Ülken’in hâkimiyet’i. Anadolu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(3), 143-166.
Öztürk, A. (2021). Hilmi Ziya Ülken düşüncesinde muhafazakârlığın izleri. Özne, 34, 747-758.
Usta, Y. (2021). Hilmi Ziya Ülken’in yönetim ve devlet düşüncesi. Uluslararası Ekonomi, İşletme ve Politika Dergisi, 5(2), 290-308.
Uygun, H., & Özer, İ. (1999). Hilmi Ziya Ülken. E. Kongar (Der.) içinde, Türk toplum bilimcileri I (s. 145-204). Remzi Yayınları.
Ülken, H. Z. (1942). Şeytanla konuşmalar. Ülkü Matbaası.
Ülken, H. Z. (1954). Bugünün insanı II. Türk Düşüncesi Dergisi, 1(5), 358-364.
Ülken, H. Z. (1963a). Tarihi maddeciliğe reddiye. İstanbul Kitabevi.
Ülken, H. Z. (1963b). Siyasi partiler ve sosyalizm. Anıl Yayınevi.
Ülken, H. Z. (1968). Varlık ve oluş. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
Ülken, H. Z. (1969). Sosyoloji sözlüğü. MEB Yayınları.
Ülken, H. Z. (1972). Genel felsefe dersleri. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları.
Ülken, H. Z. (1973). Türkiye tarihinde sosyal kuruluş ve toprak rejiminin gelişmesi. Vakıflar Dergisi, 10, 1-62.
Ülken, H. Z. (1983). Bilim felsefesi. Ülken Yayınları.
Ülken, H. Z. (1998a). Türkiye’de çağdaş düşünce tarihi. Ülken Yayınları.
Ülken, H. Z. (1998b). İnsanî vatanseverlik. Ülken Yayınları.
Ülken, H. Z. (2007). Türk tefekkür tarihi. Yapı Kredi Yayınları.
Ülken, H. Z. (2015). Aşk ahlakı. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Ülken, H. Z. (2016a). Bilgi ve değer. Doğu Batı Yayınları.
Ülken, H. Z. (2016b). Millet ve tarih şuuru. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Ülken, H. Z. (2018). Hakimiyet (A. Utku, Haz.). Doğu Batı Yayınları.
Ülken, H. Z. (2020a). Uyanış devirlerinde tercümenin rolü. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
Ülken, H. Z. (2020b). Anadolu hayali (A. Utku, Haz.). Doğu Batı Yayınları.
Ülken, H. Z. (2021). Yirminci asır filozofları (T. Takış & U. Coşkun, Haz.). Doğu Batı Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Politika ve Yönetim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sefa Mertek ^*
0000-0002-4046-2248
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

30 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

18 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 21 Sayı: 46

DOI

https://doi.org/10.56524/msydergi.1709629

IZ

https://izlik.org/JA43MX83CG

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Mertek, S. (2026). HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET. Memleket Siyaset Yönetim, 21(46), 109-135. https://doi.org/10.56524/msydergi.1709629

AMA

1.Mertek S. HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET. Memleket Siyaset Yönetim. 2026;21(46):109-135. doi:10.56524/msydergi.1709629

Chicago

Mertek, Sefa. 2026. “HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET”. Memleket Siyaset Yönetim 21 (46): 109-35. https://doi.org/10.56524/msydergi.1709629.

EndNote

Mertek S (01 Haziran 2026) HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET. Memleket Siyaset Yönetim 21 46 109–135.

IEEE

[1]S. Mertek, “HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET”, Memleket Siyaset Yönetim, c. 21, sy 46, ss. 109–135, Haz. 2026, doi: 10.56524/msydergi.1709629.

ISNAD

Mertek, Sefa. “HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET”. Memleket Siyaset Yönetim 21/46 (01 Haziran 2026): 109-135. https://doi.org/10.56524/msydergi.1709629.

JAMA

1.Mertek S. HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET. Memleket Siyaset Yönetim. 2026;21:109–135.

MLA

Mertek, Sefa. “HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET”. Memleket Siyaset Yönetim, c. 21, sy 46, Haziran 2026, ss. 109-35, doi:10.56524/msydergi.1709629.

Vancouver

1.Sefa Mertek. HİLMİ ZİYA ÜLKEN’İN DEVLET TASAVVURU: HÂKİMİYET. Memleket Siyaset Yönetim. 01 Haziran 2026;21(46):109-35. doi:10.56524/msydergi.1709629