MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI

Mehmet Emin Eser

doi:10.56524/msydergi.1753276

MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI

Öz

Memlükler dönemi, İslam tarihinin önemli bir kesitini oluşturur ve bu süreçte sürgün, sultanların otoritesini pekiştirmek ve siyasî istikrarı sağlamak için etkili bir araç olarak kullanılmıştır. Sürgün, yalnızca siyasî muhaliflere değil, sultanın güvenini kaybeden, görevlerini kötüye kullanan veya halk üzerinde etkili olup potansiyel tehdit olarak görülen kişilere de uygulanmıştır. Bazen kişisel anlaşmazlıklar, saray entrikaları veya bürokratik rekabetler de bu uygulamanın arka planında yer almıştır. Sürgün edilen kişiler genellikle uzak, iklim ve coğrafi şartlar açısından zorlayıcı bölgelere gönderilmiş, sosyal ve siyasal etkilerinden arındırılmaya çalışılmıştır. Ancak bazı durumlarda, affedilen veya yeniden ihtiyaç duyulan kişiler görevlerine iade edilmiş, böylece sürgün bir tür geçici denetim ve iktidar aracı işlevi de görmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abdulbasit el-Malatî, A. (1422/2002). Neylu’l-emel fi zeyli’d-duvel (Thk. Ömer Abdusselam Tedmurî). el-Memleketu’l-Asriyye.
Âşur, S. A. (1976). el-Asru'l-memâlîkî fî Mısır ve'ş-Şam. Nehdeti’l-Garbiyye.
Ayaz, F. Y. (2006). Memlükler Döneminde Vezirlerin Görevleri. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 6(1), 142-182.
Ayaz, F. Y. (2015). Memlükler (1250-1517). İsam Yayınları.
Buhayt, M. A. (1976). Memleketu’l-Kerek fi’l-ahdi’l-Memluki. Ürdün byy.
Çetin, A. (2010). Memluk Devleti’nde Cezalar ve İşkencelere Dair. Belleten, 74(270), 351-368.
Enes, E. M. (2021). el-Menafi fi Mısır asr selatini’l-Memalik Dimyat numuzecen (648-923/1250-1517). Mecelletu Kulliyetü’l-Arabiyye Biitayi’l-Barud, (34), 3109-3152.
Erol, B. G. (2020). Memlûkler Döneminde Mısır’da Gayrimüslimlerle İlgili Yaşanan Toplumsal Hadiseler Ve Onlara Karşı Uygulanan Müeyyideler. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(2), 589-622. https://doi.org/10.16953/deusosbil.669919.

Eser, M. E. (2023). Memlükler Döneminde (648-923/1250-1517) Ehl-i Zimme’nin İstihdamı. Yakın Doğu Üniversitesi İslâm Tetkikleri Merkezi Dergisi, 9(1), 101-118. https://doi.org/10.32955/neu.istem.2023.9.1.07.
Eser, M. E. (2024). Memlükler Döneminde Müslim-Gayrimüslim İlişkileri. Kitap Dünyası.
İbn Hacer, E. Ş. (1389/1969). İnbâü'l-ğumr bi-enbâi'l-umr (Thk. Hasan Habeşi). Meclisi’l-Ala li’ş-Şuuni’l-İslâmiyye.
İbn Hacer, E. Ş. (1392/1972). ed-Dürerü’l-kâmine fî aʿyâni’l-miʾeti’s-sâmine, (Thk. Muhammed Abdu’l-Muid). Meclis-i Dairetü’l-Mearif-i Osmaniye.
İbn İyâs, M. (1403/1983). Bedâiu’z-zühûr fi Vekaii’d-dühûr (Thk. Muhammed Mustafa), el-Heyetu’l-Mısriyyetul-Amme.
İbn Kesîr, E. İ. (1418/1997). el-Bidâye ve’n-nihâye (Thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Turkî). Darü’l-Hicr lit-Tabaati ve’n-Neşr vet-Tevzî ve’l-İlan.
İbn Tağrîberdî, E. C. (1988). el-Menhelü’ṣ-sâfî ve’l-müstevfî baʿde’l-vâfî, (Thk. Nebil Muhammed Abdulaziz). Merkezi Tahkiki Turas.
İbn Tağrîberdî, E. C. (trs). en-Nücûmü’z-zâhire fî mülûki Mısr ve’l-Ḳāhire. Darü-l Kütub.
İbn Tağrîberdî, E. C. (1410/1990). Havâdisü’d-dühûr fî meda’l-eyyâm ve’ş-şühû (Thk. Muhammed Kemaleddin İzzeddin), Alemü’l-Kütub.
İbn Tolun, M. S. (1404). İ’lamu’l-Verâ bimen vülliye na’iben mine’l-Etrâk bi-dimaşki’ş-Şâmi’l-kübrâ (Thk. Muhammed Ahmed Dehman). Darü’l-Fikr.
İbn Tolun, Ş. M. (1418/1998). Mufakehetu’l-hillân fi havâdisi’z-zaman. Darü’l-Kütubi’l-İlmiyye.
İbnü’l-İmâd, E. A. (1406/1986). Şezerâtü’z-zeheb fî ahbâri men zeheb (Thk. Mahmud Arnavut). Daru İbn Kesir. Kalkaşendî, E. Ş. (trs). Subhu’l-a’şâ fi sınâati’l-inşâ. Darü’l-Kütubi’l-İlmiyye.
Kanat, C. (2010a). Memlûk Devleti İçin Bir Sürgün Yeri Olarak İstanbul. XVI. Türk Tarih Kongresi, 3, 51-58. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
Kanat, C. (2010b). Orta Çağ Türk Devletlerinde Suç ve Ceza. Küre Yayınları.
Keleş, B. (2018). Bahrî Memlûklerde İktisadi Ve Ticarî Hayat (1250-1382). Siyer Yayınları.
Keleş, B. (2002). Memlûkler Döneminde İdarî Yapı. Türkler Ansiklopedisi, 5, 589-609, Yeni Türkiye Yayınları.
Kucur, S. S. (2006). Nâib-i Saltanat. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 32, 313-314, TDV Yayınları.
Makrîzî, A. (1418/1997). es-Süluk li-Ma’rifeti Duveli’l-Müluk (Thk. Muhammed Abdulkadir Ata). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
Makrîzî, A. (1423/2002), Dürerü’l-ʿuḳūdi’l-Ferîde fî terâcimi’l-aʿyâni’l-müfîde (Thk. Mahmud el-Celilî). Darü’l-Garbi’l-İslamî.
Mufid ez-Zeydî (2009). Mevsuatu’t-tarihi’l-İslâmi (Asru’l-Memluk-i). Daru Esame li’n-Neşr.
Sağlam, A. (2021). En-Nâsır Muhammed Devri Memlûk Türk Devleti. Türk Tarih Kurumu.
Sayrafî, E. (1973). Nezhetu’n-nufus ve’l-ebdan (Thk. Hasan Habeşî). Matbaatu Darü’l-Kütub.
Sehâvî, Ş. M. (1416/1995). Vecizu’l-kelam fi zeyl ala duveli’l-İslam (Thk. Beşşar Avvad Maruf, Ğisam Faris el-Harastanî & Ahmed el-Hatibî). Muessesetu’r-Risale.
Sehâvî, Ş. M. (trs). eḍ-Davʾü’l-lâmiʿ li-ehli’l-karni’t-tasiʿ. Daru Mektebetü’l-Hayât.
Sübkî, E. T. (1407/1986). Muʿîdü’n-niʿam ve mübîdü’n-niḳam. Müessesetü Kütübu Sekafiyye.
Süyûtî, E. C. (1387/1967). Ḥüsnü’l-muḥâḍara fi tarih-i Mısır ve’l-Kahire (Thk. Muhammed Ebû’l Fazl İbrahim). Daru İhyaü’l-Kütubi’l-Arabiyye.
Şakir, M. (1421/2000). et-Tarihi’l-İslami. el-Mektebetu’l-İslami.
Taneri, A. (1996). Hâcib. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 14, 508-511, TDV Yayınları.
Tekindağ, Ş. (1992). Berkuk. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 5, 511-512, TDV Yayınları.
Tel, O. İ. (2021). Ukubetu’n-nefyi fi’l-asri’l-Memluki (684-923/1250-1516). Mecelletu’d-dirasati’t-tarihiyyeti ve’l-ictimaiyye, (52), 85-111.
Uleymî, E. M. (trs). el-Ünsü'l-celil bi-tarihi'l-Kudüs ve'l-Halil (Thk. Adnan Yunus Abdul-Mecit Nebatet). Mektebeti Dandiys.
Uzun, K. (2021). Saltanat Makamında Bir Halife: Elmustaîn Billah’ın Hilafeti (1406-1414) Ve Memlûk Devleti Sultanlığı (1412). Tarih Araştırmaları Dergisi, 40(70), 190-205. https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.938326
Yiğit, İ. (2021). Memlûkler (648-923/1250-1517). Kayıhan Yayınları.
Yusufî, M. M. (1406/1986). Nezhetu’n-Nazır fi sireti’l-Meliki’n-Nasır (Thk. Ahmet Hatit). Alemu’l-Kütub.
Zâhirî, G. H. (1892). Kitâb zubdet keşfü’l-memâlik ve beyânü’t-turuk ve’l-mesâlik, (Tsh. Paul Ravaısse). el-Matbaatü’l-Cumhuriyye.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Politika ve Yönetim (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Emin Eser ^*
0000-0001-6882-272X
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

29 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

2 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 21 Sayı: 46

DOI

https://doi.org/10.56524/msydergi.1753276

IZ

https://izlik.org/JA26SS85AL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Eser, M. E. (2026). MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI. Memleket Siyaset Yönetim, 21(46), 55-77. https://doi.org/10.56524/msydergi.1753276

AMA

1.Eser ME. MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI. Memleket Siyaset Yönetim. 2026;21(46):55-77. doi:10.56524/msydergi.1753276

Chicago

Eser, Mehmet Emin. 2026. “MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI”. Memleket Siyaset Yönetim 21 (46): 55-77. https://doi.org/10.56524/msydergi.1753276.

EndNote

Eser ME (01 Haziran 2026) MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI. Memleket Siyaset Yönetim 21 46 55–77.

IEEE

[1]M. E. Eser, “MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI”, Memleket Siyaset Yönetim, c. 21, sy 46, ss. 55–77, Haz. 2026, doi: 10.56524/msydergi.1753276.

ISNAD

Eser, Mehmet Emin. “MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI”. Memleket Siyaset Yönetim 21/46 (01 Haziran 2026): 55-77. https://doi.org/10.56524/msydergi.1753276.

JAMA

1.Eser ME. MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI. Memleket Siyaset Yönetim. 2026;21:55–77.

MLA

Eser, Mehmet Emin. “MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI”. Memleket Siyaset Yönetim, c. 21, sy 46, Haziran 2026, ss. 55-77, doi:10.56524/msydergi.1753276.

Vancouver

1.Mehmet Emin Eser. MEMLÜK DEVLETİ’NDE DİSİPLİN VE KONTROL MEKANİZMASI OLARAK SÜRGÜN CEZASI. Memleket Siyaset Yönetim. 01 Haziran 2026;21(46):55-77. doi:10.56524/msydergi.1753276