Mobil Uygulamaların Psikolojik Haz Boyutunun Online Plansız Satın Alma Davranışına Etkisi

Öz

Günümüz teknolojisinde önemli bir yer edinen mobil uygulamalar, sundukları zengin içerikler sayesinde tüketicilerin ürün satın alma davranışları üzerinde önemli rol oynamaktadır. Ancak tüketicilerin sergilemiş oldukları satın alma davranışları her zaman planlı olmamaktadır. Tüketiciler mobil uygulamalarda gezinirken planlı satın alma davranışının yanı sıra akıllarında olmayan ürünler ile ilgili hazcı tüketim doğrultusunda plansız satın alma davranışlarında da bulunabilmektedirler. Yapılan açıklamalar çerçevesinde, bu çalışmanın amacı mobil uygulamaların psikolojik haz boyutunun online plansız satın alma davranışına etkisi olarak belirlenmiştir. Belirlenen amaç doğrultusunda ayrıca kullanıcıların mobil platformlar üzerinden gerçekleştirdiği plansız satın alma kararlarının arkasındaki psikolojik etmenler ile haz duygusunun kullanıcıların karar verme süreçlerinde nasıl rol oynadığı ve tüketicilerde plansız satın alma eğilimlerini artıran unsurların neler olduğu da incelenmiştir. Araştırma evrenini Batman ili oluşturmuştur. Çalışmada; uygulama kolaylığı, maliyet ve zaman faktörleri dikkate alınarak olasılığa dayalı olmayan örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu doğrultuda tüketicilerden veri elde etmek için hazırlanan anket Google Formlar üzerinden 502 kişiye uygulanmıştır. Elde edilen veriler SmartPLS 4 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda mobil uygulamaların psikolojik haz boyutunun kullanıcılarda online satın alma üzerinde pozitif yönlü bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Araştırma bulgularının literatüre, mobil uygulama geliştiricilerine, pazarlamacılara ve diğer paydaşlara öneriler oluşturacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mobil Uygulamalar
• Plansız Satın Alma
• Psikolojik Haz
• Hedonik Güdüler
• Faydacı Güdüler.

Etik Beyan

Batman Üniversitesi'nin 05.09.2024 tarih ve 2024/06 sayılı Etik Kurulu Kararı ile uygun görülmüştür.

The Effect of Psychological Pleasure Dimension of Mobile Applications on Online Unplanned Purchase Behavior

Öz

Mobile applications, which have an important place in today's technology, play an important role in consumers' product purchasing behaviors thanks to the rich content they offer. However, the purchasing behaviors exhibited by consumers are not always planned. In addition to planned purchasing behaviors, consumers may also engage in unplanned purchasing behaviors in line with hedonistic consumption for products that are not on their minds while browsing mobile applications. Within the framework of the explanations made, the purpose of this study is determined as the effect of the psychological pleasure dimension of mobile applications on online unplanned purchasing behavior. In line with the determined purpose, the psychological factors behind the unplanned purchase decisions of users on mobile platforms and how the sense of pleasure plays a role in the decision-making processes of users and what factors increase unplanned purchasing tendencies in consumers are also examined. The research population was Batman province. In the study, convenience sampling method, which is one of the non-probability based sampling methods, was used considering the ease of application, cost and time factors. In this direction, the questionnaire prepared to obtain data from consumers was applied to 502 people via Google Forms. The data obtained were analyzed using SmartPLS 4 program. As a result of the research, the psychological pleasure dimension of mobile applications on online purchasing.

Anahtar Kelimeler

• Mobile Applications
• Unplanned Purchasing
• Psychological Pleasure
• Hedonic Motives
• Utilitarian Motives.

Etik Beyan

This has been approved by the Ethics Committee of Batman University, dated 05.09.2024 and numbered 2024/06.

Kaynakça

1. Akturan, U. (2010). Hedonik tüketim eğiliminin plansız satın alma eğilimi üzerindeki etkisinin belirlenmesi. Öneri Dergisi, 9(33), 109-116. https://doi.org/10.14783/od.v9i33.1012000154
2. Albayrak, E.S. (2017). Hedonik ve Faydacı Tüketim Bağlamında İnternet Üzerinden Alışveriş Alışkanlıkları: Bir Uygulama Örneği, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi.
3. Altuğ, N., ve Özhan, Ş. (2012). Trakya Bölgesi’ndeki Üniversitelerde Görev Yapan Öğretim Elemanlarının Online Alışverişten Algıladıkları Risk ve Fayda Üzerine Bir Araştırma. Öneri Dergisi, 10(38), 1-10. https://doi.org/10.14783/od.v10i38.1012000204
4. Anderson, K. C., Knight, D. K., Pookulangara, S., ve Josiam, B. (2014). Influence of hedonic and utilitarian motivations on retailer loyalty and purchase intention: a facebook perspective. Journal of Retailing and Consumer Services, 21(5), 773-779. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2014.05.007
5. Arslan, A. (2007). Felsefeye Giriş. (10. Baskı). Ankara: Adres Yayınları.
6. Avcı, D. (2015). Online seyahat satın alma davranışında hedonik ve faydacı güdülerin etkisi üzerine bir araştırma. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Benli, M. (2013). Genç Tüketiciler Açısından Hedonik-Faydacı Satın Alma Davranışının Marka İmajı, Kişiliği ve Güveni Açısından İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Bilgili, A. (2021). Mobil Uygulamaların Online Anlık Satın Alma Davranışlarına Etkisi: X ve Y Kuşakları Karşılaştırması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi İşletme Enstitüsü.

9. Butler, P., ve Peppard, J. (1998). Consumer purchasing on the Internet: Processes and prospects. European management journal, 16(5), 600-610. https://doi.org/10.1016/S0263-2373(98)00036-X00036-X)
10. Cao, X., ve Sun, J. (2018). Exploring the effect of overload on the discontinuous intention of social media users: An SOR perspective. Computers in human behavior, 81, 10-18. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.11.035
11. Chang, C. C. (2015). Exploring mobile application customer loyalty: The moderating effect of use contexts. Telecommunications policy, 39(8), 678-690. https://doi.org/10.1016/j.telpol.2015.07.008
12. Childers, T. L., Carr, C. L., Peck, J., ve Carson, S. (2001). Hedonic and utilitarian motivations for online retail shopping behavior. Journal of retailing, 77(4), 511-535. https://doi.org/10.1016/S0022-4359(01)00056-200056-2)
13. Clover, V. T. (1950). Relative importance of impulse-buying in retail stores. Journal of Marketing, 15(1), 66-70. https://doi.org/10.2307/1247083
14. Cohen, J. (1988). Statistical Power Analysis For The Behavioral Sciences. Lawrence Erlbaum, Mahwah, NJ.
15. Dawson, S. ve Kim, M. (2009). External and internal trigger cues of impulse buying online. Direct Marketing: An International Journal, 3(1), 20-34. https://doi.org/10.1108/17505930910945714
16. Dittmar, H. (2005). A new look at “compulsive buying”: Self–discrepancies and materialistic values as predictors of compulsive buying tendency. Journal of Social and Clinical Psychology, 24(6), 832-859. https://psycnet.apa.org/doi/10.1521/jscp.2005.24.6.832
17. Fischer, E., ve Arnold, S. J. (1990). More than a labor of love: Gender roles and Christmas gift shopping. Journal of consumer research, 17(3), 333-345. https://doi.org/10.1086/208561
18. Floh, A. ve Madlberger, M. (2013). The role of atmospheric cues in online impulse-buying behavior. Electronic Commerce Research and Applications, 12(2013), 425-439.
19. Floh, A., ve Madlberger, M. (2013). The role of atmospheric cues in online impulse-buying behavior. Electronic commerce research and applications, 12(6), 425-439. https://doi.org/10.1016/j.elerap.2013.06.001
20. Fornell, C., Larcker, D.F. (1981). Evaluating Structural Equation Models With Unobservable Variables And Measurement Error. Journal of Marketing Research, 18 (1), s. 39-50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
21. Gürün, S., ve Tümer, E. İ. (2022). Kuşakların Mobil Cihaz Kullanım Tercihleri ve Mobil Cihazların İnternet Alışverişinde Kullanımını Etkileyen Faktörler. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 9(4), 1023-1032. https://doi.org/10.30910/turkjans.1173478
22. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M. ve Sarstedt, M. (2017). Primer on Partial Least Square Structural Equations Modeling (PLS-SEM), (2nd Ed.), Sage, Thousand Oaks.
23. Hausman, A. V., ve Siekpe, J. S. (2009). The effect of web interface features on consumer online purchase intentions. Journal of Business Research, 62(1), 5-13. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2008.01.018
24. Henseler, J., Ringle, C. M. ve Sarstedt, M. (2015). A New Criterion For Assessing Discriminant Validity in Varience-Based Structural Equation Modelling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43: 115-135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
25. Hirschman E. C., Holbrook M. B. (1982), “Hedonic Consumption: Emerging Concepts, Methods and Propositions”, Journal of Marketing, 46/3: 92- 95, 97 https://doi.org/10.1177/002224298204600314
26. Hsiao, C. H., Chang, J. J., ve Tang, K. Y. (2016). Exploring the influential factors in continuance usage of mobile social Apps: Satisfaction, habit, and customer value perspectives. Telematics and Informatics, 33(2), 342-355. http://dx.doi.org/10.1016/j.tele.2015.08.014
27. Hsu, C. L., ve Lin, J. C. C. (2015). What drives purchase intention for paid mobile apps?–An expectation confirmation model with perceived value. Electronic commerce research and applications, 14(1), 46-57. http://dx.doi.org/10.1016/j.elerap.2014.11.003
28. Hsu, S. H., ve Bayarsaikhan, B. E. (2012). Factors influencing on online shopping attitude and intention of Mongolian consumers. The Journal of International management studies, 7(2), 167-176.
29. Iyer, G. R., Blut, M., Xiao, S. H., ve Grewal, D. (2020). Impulse buying: a meta-analytic review. Journal of the academy of marketing science, 48, 384-404. http://dx.doi.org/10.1007/s11747-019-00670-w
30. Jaller, M., ve Pahwa, A. (2020). Evaluating the environmental impacts of online shopping: A behavioral and transportation approach. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 80, 102223. https://doi.org/10.1016/j.trd.2020.102223
31. Jeffrey, S. A. ve Hodge, R. (2007). Factors influencing impulse buying during an online purchase. Electronic Commerce Research, 7, 367-379.
32. Johnson, A. (2018). The Rise of Online Shopping. Journal of Retailing, 25(3), 45-58.
33. Kacen, J. J. ve Lee, J. A. (2002) The influence of culture on consumer ımpulsive buying behavior. Journal of Consumer Psychology. 12(2): 163-176. https://doi/10.1207/S15327663JCP1202_08
34. Kara, M. E. (2020). Hedonik Tüketimin Plansız Satın Alma Davranışı Üzerine Etkisi. International Journal Of Socıal Humanıtıes Sciences Research, 7(62), 3661-3669. http://dx.doi.org/10.26450/jshsr.2184
35. Kara, M. E. (2020). Hedonik Tüketimin Plansız Satın Alma Davranışı Üzerine Etkisi. International Journal Of Socıal Humanıtıes Sciences Research, 7(62), 3661-3669.
36. Keskin, B. (2023). Hazcı ve Faydacı Alışveri̇ş Güdüleri̇ni̇n Düzenleyi̇ci̇ Odak Aracılığı i̇le Satın Alma Ni̇yeti̇ne Etki̇leri̇: Web Si̇tesi̇ ve Mobi̇l Uygulama Üzeri̇ne Bi̇r Araştırma. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
37. Kollat, D. T., ve Willett, R. P. (1967). Customer impulse purchasing behavior. Journal of marketing research, 4(1), 21-31. https://doi.org/10.2307/3150160
38. Lacey, A. R. (1996). A dictionary of philosophy. (3rd Edition). London: Routledge.
39. Lee, H. J. (2016). The role of regulatory focus in online ve mobile shopping: Focused on shopping motivation and information quality. Academy of Marketing Studies Journal, 20, 138.
40. Leong, L. Y., Jaafar, N. I. ve Ainin, S. (2018). The effect of facebook browsing and usage intensity on impulse purchase in f-commerce. Computers in Human Behavior, 78(2018), 160-173.
41. Lubis, A. N. ve Utara, U. S. (2018). Evaluatıng the customer preferences of onlıne shoppıng: demographıc factors and onlıne shop applıcatıon ıssue. Academy of Strategic Management Journal, 17(2),1-13.
42. Lucas, G. A., Lunardi, G. L., ve Dolci, D. B. (2023). From e-commerce to m-commerce: An analysis of the user’s experience with different access platforms. Electronic Commerce Research and Applications, 58, 101240. https://doi.org/10.1016/j.elerap.2023.101240
43. Meydan, B. (2017). Sosyal Ağlarda Motivasyon Nedenlerini, Tüketici Davranışlarını ve Hedonik Alışverişi Belirlemeye Yönelik Bir Uygulama, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi.
44. Monsuwé, T. P., Dellaert, B. G., ve De Ruyter, K. (2004). What drives consumers to shop online? A literature review. International journal of service industry management, 15(1), 102-121. https://doi.org/10.1108/09564230410523358
45. Özen, H. ve Engizek, N. (2014). Shopping online without thinking: Being emotional or rational? Asia Pacific Journal of Marketing and Logistics, 26(1), 78-93. https://doi.org/10.1108/APJML-06-2013-0066
46. Özkoçak, Y. (2016). Türkiye'de Akıllı Telefon Kullanıcılarının Oyalanma Amaçlı Tercih Ettikleri Mobil Uygulamalar. Global Media Journal: Turkish Edition, 6(12)
47. Pacheco, D. C., Moniz, A. I. D. D. S. A., Caldeira, S. N., ve Silva, O. D. L. (2022). Online impulse buying—integrative review of psychological factors. Perspectives and Trends in Education and Technology: Selected Papers from ICITED 2021, 527- 536.
48. Park, C., ve Jun, J. K. (2003). A cross‐cultural comparison of Internet buying behavior: Effects of Internet usage, perceived risks, and innovativeness. International Marketing Review, 20(5), 534-553. https://doi.org/10.1108/02651330310498771
49. Rezaei, S., Ali, F., Amin, M. ve Jayashree, S. (2016). Online impulse buying of tourism products: The role of web site personality, utilitarian and hedonic web browsing. Journal of Hospitality and Tourism Technology, 7(1), 60-83.
50. Ringle, Christian M., Wende, Sven ve Becker, Jan-Michael. (2022). SmartPLS 4. Boenningstedt: SmartPLS. Retrieved from https://www.smartpls.com
51. Sarkar, A. (2011). Impact of Utilitarian and Hedonic Shopping Values on Individual’s Percieved Benefits and Risks in Online Shopping, International Management Review.
52. Sarstedt, M., Ringle, C.M., Hair, J.F. (2017). Partial Least Squares Structural Equation Modelling. In C. Homburg, M.Klarmann, A.Vomberg (Eds.), Handbook of Market Research, Heidelberg: Springer.
53. Stanton, W., J. (1964). Fundamentals of Marketing. New York: McGraw-Hill.
54. Stern, H. (1962). The Significance of Impulse Buying Today. Journal of Marketing. 26(2): 59–62. https://doi.org/10.2307/1248439
55. To, P.L. ve Sung, E.P. (2014). Hedonic Motivations For Online Shopping, International Journal of Social, Management, Economics and Business Engineering.
56. Tokgöz, E. (2019). Hedonik ve faydacı tüketimin dürtüsel ve kompulsif satın alma üzerinde etkisi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (35), 93-108. https://doi.org/10.30794/pausbed.402715
57. Torlak, Ö., ve Tiltay, M. A. (2010). Anlık satın alma ölçeklerinin Türk tüketicisi için uyarlanmasına yönelik bir deneme [Kongre Sunumu]. Ulusal Pazarlama Kongresi, 405, 422.
58. Türk, Z. (2018). Hedonik ve faydacı tüketim eğiliminin plansız satın alma davranışı üzerindeki etkisi: bir araştırma. OPUS International Journal of Society Researches, 9(16), 853-878. https://doi.org/10.26466/opus.474486
59. Uslu B., Gür Ş., Eren T., ve Özcan, E. (2020). Mobil uygulama seçiminde etkili olan kriterlerin belirlenmesi ve örnek uygulama. İstanbul İktisat Dergisi, 70(1), 113-139. https://doi.org/10.26650/ISTJECON2019-0022
60. Ünal, S. ve Ceylan, C. (2008). Tüketicileri hedonik alışverişe yönelten nedenler: İstanbul ve Erzurum illerinde karşılaştırmalı bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 22(2), 265-283.
61. Verhagen, T. ve van Dolen, W. (2011). The influence of online store beliefs on consumer online impulse buying: A model and empirical application. Information ve Management, 48(2011), 320-327. https://doi.org/10.1016/j.im.2011.08.001
62. Verplanken, B., ve Sato, A. (2011). The psychology of impulse buying: An integrative self-regulation approach. Journal of Consumer Policy, 34, 197-210. http://dx.doi.org/10.1007/s10603-011-9158-5
63. Wang, Y. J., Hernandez, M. D., ve Minor, M. S. (2010). Web aesthetics effects on perceived online service quality and satisfaction in an e-tail environment: The moderating role of purchase task. Journal of Business Research, 63(9-10), 935-942. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2009.01.016
64. Wang, Y. S., Tseng, T. H., Wang, W. T., Shih, Y. W., ve Chan, P. Y. (2019). Developing and validating a mobile catering app success model. International Journal of Hospitality Management, 77, 19-30. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2018.06.002
65. Yayar, R. ve Sadaklıoğlu, H. (2012). Kamu Çalışanlarının İnternetten Ürün Satın Alma Davranışları Üzerine Bir Araştırma, Business and Economics Research Journal, 3(3),145-157.
66. Yıldız, E. (2021). SmartPLS ile Yapısal Eşitlik Modellemesi Reflektif ve Formatif Yapılar. 2. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
67. Yu, C. ve Bastin, M. (2010). Hedonic shopping value and impulse buying behavior in transitional economies: A symbiosis in the mainland china marketplace. Journal of Brand Management, 18(2), 105- 114. https://doi.org/10.1057/bm.2010.32
68. Yu, T., ve Wu, G. (2007). Determinants of internet shopping behavior: An application of reasoned behaviour theory. International Journal of Management, 24(4), 744.
69. Zhao, Z., ve Balagué, C. (2015). Designing branded mobile apps: Fundamentals and recommendations. Business Horizons, 58(3), 305-315. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2015.01.004