Hava Araçlarında Buzlanmanın Uçuş Emniyetine Etkisi Üzerine Bir Uçak Kazası Araştırması

Öz

Bu çalışmanın amacı, hava araçlarında görülen buzlanmanın uçuş emniyetine etkisini farklı yönleriyle örnek bir uçak kazası ile ortaya koyarak incelemektir. Araştırma amacı kapsamında nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve araştırmaya yön vermek için nitel araştırma desenlerinden örnek olay deseni kullanılmıştır. Örneklemi oluşturan uçak kazası, amaçlı örnekleme yöntemine göre seçilmiştir. Bu kapsamda Rusya’da faaliyet gösteren UTair hava yolu işletmesine ait ATR 72-201 tipi ticari yolcu uçağının 2012 yılında yapmış olduğu ve ölümcül sonuçları olan uçak kazası incelenmiştir. Veri toplamak amacıyla doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Elde edilen veriler, içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre kaptan pilotun uçuş öncesinde uçak üzerindeki buzlanmayı fark etmeyerek uçağa de-icing prosedürü uygulanmasını reddetmesi ve bu nedenle uçak üzerinde mevcut olan buzlanmanın uçağın tırmanışı sırasında kaldırma kuvvetini düşürmesi ve stola neden olması kazanın kök sebebi olarak görülmüştür. Bununla birlikte yorgunluk, fazla iş yükü, durumsal farkındalık eksikliği ve karar hataları gibi insan faktörleri ile UTair havayolu işletmesinin emniyet ve kalite yönetim sistemindeki örgütsel ve operasyonel yetersizlikler kazanın oluşumuna katkı sağlamıştır. Kaza sonucunda 33 kişi ölmüş ve 10 kişi yaralanmıştır. Bu çalışmanın uçaklardaki buzlanmanın uçuş emniyetine etkisini sadece teknik açıdan değil aynı zamanda operasyonel, insan ve örgütsel faktörler açısından da incelemesinden dolayı Türkçe havacılık yönetimi literatürüne özgün bir katkı sunacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Uçakta Buzlanma
• Havacılıkta Buzlanma
• De-Icing
• Uçak Kazası

An Aircraft Accident Research on the Effect of Aircraft Icing on Flight Safety

Öz

The aim of this study is to examine the effects of icing on aircraft on flight safety from various perspectives, using a sample aircraft accident as an example. A qualitative research method was adopted for the purpose of the research, and the case study design, one of the qualitative research designs, was used to guide the research. The aircraft accident constituting the sample was selected according to the purposive sampling method. In this context, the fatal aircraft accident of an ATR 72-201 type commercial passenger aircraft belonging to UTair, an airline operating in Russia, which occurred in 2012, was examined. Document analysis method was used to collect data. The obtained data were analyzed using the content analysis method. According to the research findings, the captain pilot's failure to notice the icing on the aircraft before the flight and his refusal to perform de-icing procedures resulted in the existing icing reducing lift during the climb and causing the aircraft to stall, which is considered the root cause of the accident. Furthermore, human factors such as fatigue, excessive workload, lack of situational awareness, and decision errors, as well as organizational and operational deficiencies in UTair airline's safety and quality management system, contributed to the accident. The accident resulted in 33 deaths and 10 injuries. This study is expected to make a unique contribution to the Turkish aviation management literature by examining the impact of aircraft icing on flight safety not only from a technical perspective but also from operational, human, and organizational factors.

Anahtar Kelimeler

• Aircraft Icing
• Icing in Aviation
• De-Icing
• Aircraft Accident.

Kaynakça

1. Aircraft Icing Handbook. (2000). Erişim adresi: https://skybrary.aero/sites/default/files/bookshelf/659.pdf (Erişim tarihi: 28.12.2025).
2. Ateş, F., & Şenol, R. (2021). Hava araçlarında buzlanma risk derecesinin yapay zekâ ile tahmin edilmesi. Uluslararası 3D Yazıcı Teknolojileri ve Dijital Endüstri Dergisi, 5(3), 457–468.
3. Aykan, R., Hacıyev, Ç., & Çalışkan, F. (2011). EKF ve yapay sinir ağları ile uçak kanat buzlanmalarının tespiti ve yeniden şekillendirilebilir kontrol. İTÜ Dergisi Seri D: Mühendislik, 5(2), 122–132.
4. Bragg, M. B., Perkins, W. R., Sarter, N. B., Basar, T., Voulgaris, P. G., Gurbacki, H. M., & McCray, S. A. (1998). An interdisciplinary approach to in-flight aircraft icing safety. AIAA Paper 98-0095, 12–15.
5. Cao, Y. H., Tan, W. Y., & Wu, Z. L. (2018). Aircraft icing: An ongoing threat to aviation safety. Aerospace Science and Technology, 75, 353–385.
6. Chang, L. (2010). Aircraft icing and aviation safety. Aeronautical Science and Technology, 5, 12–14.
7. Creswell, J. W. (2018). Nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Siyasal Kitabevi.
8. Czernkovich, N. (2004). Understanding in-flight icing. Transport Canada Aviation Safety Seminar, 1–21.

9. Çoban, R. (2022a). Sivil havacılık sektöründe kural dışı yolcu kavramı üzerine fenomenolojik bir araştırma. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 18(1), 357–390.
10. Çoban, R. (2022b). Askeri hava aracı kazalarında insan faktörü kavramı üzerine nitel bir araştırma. In C. Harmanşah & H. T. Hava (Eds.), Havacılık teknolojisi ve uygulamaları (ss. 40–91). İzmir: Ege Üniversitesi Yayınları.
11. FAA. (2007). Operator’s manual: Human factors in airport operations. Erişim adresi: https://www.scribd.com/doc/301731036/FAA-Operator-s-Manual-Human-Factors-in-Airport-Operations (Erişim tarihi: 28.01.2026).
12. FAA. (2015). Pilot guide: Flight in icing conditions (AC 91-74B). Erişim adresi: https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Advisory_Circular/AC_91-74B.pdf (Erişim tarihi: 29.12.2025).
13. FAA. (2022). Aviation weather handbook (FAA-H-8083-28). Erişim adresi: https://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/FAA-H-8083-28_Order_8083.28.pdf (Erişim tarihi: 29.12.2025).
14. Fakorede, O., Feger, Z., Ibrahim, H., Ilinca, A., Perron, J., & Masson, C. (2016). Ice protection systems for wind turbines in cold climate. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 65, 662–675.
15. Feng, K. X., Lu, Z. Z., & Yun, W. Y. (2019). Aircraft icing severity analysis considering uncertainty. AIAA Journal, 57(4), 1514–1522.
16. Final Report ATR72-201 VP-BYZ. (2013). Interstate Aviation Committee. Erişim adresi: https://www.icao.int/ ... (Erişim tarihi: 29.12.2025).
17. Genç, M. S., Özışık, G., & Kahraman, N. (2008). NACA0012 kanat profili performans analizi. Isı Bilimi ve Tekniği Dergisi, 28(1), 1–8.
18. Golding, W. L. (2004). In-flight icing and airline responses. Journal of Aviation/Aerospace Education & Research, 13(3), 1–10.
19. ICAO. (2018). Manual of aircraft ground de-icing/anti-icing operations (Doc 9640).
20. ICAO. (1998). Human factors training manual (Doc 9683).
21. Jäckel, R., Gutiérrez Urueta, G. L., & Tapia Rodríguez, F. (2021). Pitot tube icing review. Flow Measurement and Instrumentation, 81, 102033.
22. Jeck, R. K. (2001). Aircraft icing intensity definitions. Erişim adresi: https://apps.dtic.mil/ ... (Erişim tarihi: 30.12.2025).
23. Jiang, H., Wang, H., Liu, G., et al. (2017). Electro-thermal film for deicing devices. Journal of Alloys and Compounds, 699, 1049–1056.
24. Jung, M., Kim, T., Kim, H., et al. (2015). Superhydrophobic anti-icing surface design. Applied Surface Science, 351, 920–926.
25. Koenig, G. G., & Ryerson, C. C. (2011). Infrared deicing experimentation. Cold Regions Science and Technology, 65, 79–87.
26. Lindamae, P., Charles, C. R., & Martel, C. (2002). Army aircraft icing. Technical Report ERDC/CRREL.
27. Martin, J. C. T. (2007). Aerodynamic effects of inflight icing. Aviation Safety Letter.
28. McDonough, F., & Bernstein, B. C. (1999). Aircraft icing diagnosis. American Meteorological Society.
29. Mikkelsen, K. L., McKnight, R. C., Ranaudo, R. J., & Perkins, P. J. (1985). Icing flight research. AIAA.
30. Mingione, G., & Barocco, M. (2025). Flight in icing conditions. Erişim adresi: https://www.ecologie.gouv.fr/ ... (Erişim tarihi: 28.12.2025).
31. Mosher, F., Schaum, D., Herbster, C., & Guinn, T. (2010). Icing-related accident analysis.
32. Mousavi, S. M., Sotoudeh, F., Chun, B., et al. (2024). Anti-icing surfaces review. Cold Regions Science and Technology, 217.
33. Parachivoiu, I., & Saeed, F. (2004). Aircraft icing. New York: Wiley.
34. Petty, K. R., & Floyd, C. D. R. (2004). Aviation icing accidents review.
35. Piwek, G. D. (2018). Human factors in flight safety.
36. Politovich, M. K. (2003). Aircraft icing. National Center for Atmospheric Research.
37. Preston, G. M., & Blackman, C. C. (1948). Ice formation effects on aircraft. NASA.
38. Reason, J. (2008). The human contribution: Unsafe acts, accidents and heroic recoveries. Ashgate.
39. Saeed, F., Ahmed, K. Z., Owes, A. O., & Paraschivoiu, I. (2021). Anti-icing heat transfer. Advances in Mechanical Engineering, 13(12).
40. Sharit, J. (2006). Human error. In G. Salvendy (Ed.), Handbook of human factors and ergonomics (pp. 708–760). Wiley.
41. Sığrı, Ü. (2021). Nitel araştırma yöntemleri (2. baskı). İstanbul: Beta Yayıncılık.
42. Siregar, N. (2019). Air rage regulation analysis. Fiat Justisia, 13(1), 19–30.
43. Transport Canada. (2024). Holdover time guidelines.
44. Tutkun, A., Ateş, S. A., & Yılmaz, H. (2025). Aircraft accident investigation models. Journal of Lifestyle & SDG’s Review, 5, 1–16.
45. Ünlü, D., & Durmaz Hilmioğlu, N. (2017). Uçaklarda buzlanma ve önleme yöntemleri. Sürdürülebilir Havacılık Araştırmaları Dergisi, 2(2), 75–80.
46. Von Thaden, T., Wiegmann, D., & Shappell, S. (2006). Organizational factors in aviation accidents. International Journal of Aviation Psychology, 16(3), 239–255.
47. Wang, Y., Hudson, N. E., Pethrick, R. A., & Schaschke, C. J. (2014). De-icing fluids analysis. Cold Regions Science and Technology, 101, 24–30.
48. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
49. Zhang, C. (2000). Flight meteorology. China Meteorological Press.
50. Zhang, X., Wu, X., & Min, J. (2017). Aircraft icing model. International Journal of Heat and Mass Transfer, 104, 510–516.
51. Zhang, Z., Lusi, A., Hu, H., Bai, X., & Hu, H. (2021). Deicing fluids effects. Aerospace Science and Technology, 119, 107090.
52. Zhao, Z. H., Chen, H. W., Liu, X. L., et al. (2020). Electric heating coating for anti-icing. Surface and Coatings Technology, 404, 126489.