State Governance According to Kutadgu Bilig and Prince

Öz

In this study, unlike other studies in the literature, the comparison of the understanding of state administration between the Turkish Islamic States and Western states is intended to be made through two important works Kutadgu Bilig and The Prince. For this reason, firstly, the tradition of politicnâme is emphasised. The main features that should be found in the head of state, the main principles of state administration, the features that should be paid attention to and avoided during the administration, the issues that should be considered in interstate relations, the supervision and appointment of state officials, the obligations of the head of state to the people and God, and the conditions for the survival of the state are emphasised. In the continuation of the study, in Kutadgu Bilig, the first Muslim-Turkish work written by Yusuf Has Hacib during the Karakhanids period, the duties and rights of the people against the state, the rights and responsibilities of the ruler who holds the state administration, the characteristics of the ruler and the commander, how the army should be in times of peace and war, types of enemies and issues such as re-establishing the world order are emphasised. In the last part of the study, the work called The Prince, written by Niccolo Machiavelli in 1513, which reveals the Western understanding of the state, was analysed. In his work The Prince, Machiavelli envisages a state system based on monarchy, that is, ruled by princes, and states that in order for the state to exist and maintain its existence, the power must be constantly increased; for this, every means to be tried is permissible.

Anahtar Kelimeler

• Siyasetname
• Kutadgu Bilig
• Prince
• State management
• Administration

Kutadgu Bilig ve Prens’e Göre Devlet Yönetimi

Öz

Bu çalışmada Türk İslam Devletleri ile Batı devletleri arasındaki devlet yönetimi anlayışının karşılaştırılması literatürdeki diğer çalışmalardan farklı olarak iki önemli eser Kutadgu Bilig ve Prens üzerinden yapılmak istenmiştir. Bu nedenle ilk olarak siyasetname geleneği üzerinde durulmuştur. Siyasetnamelerde devlet başkanında bulunması gereken temel özellikler, devlet yönetimin ana ilkeleri, yönetim esnasında dikkat edilmesi ve uzak durulması gereken özellikler, devletlerarası ilişkilerde dikkat edilmesi gereken konular, devlet görevlilerinin denetimleri ve göreve tayinleri, devlet başkanının halka ve Allah’a karşı yükümlülükleri ve devletin ayakta kalabilmesi için gereken şartlar gibi konular üzerinde durulmaktadır. Çalışmanın devamında Yusuf Has Hacib tarafından Karahanlılar döneminde yazılan ilk Müslüman-Türk eseri olan Kutadgu Bilig’deki halkın devlete karşı olan görevleri, hakları, devlet idaresini elinde bulunduran hükümdarın hak ve sorumlulukları, hükümdarın ve komutanın hangi özelliklere sahip olması gerektiği, barış ve savaş dönemlerinde ordunun nasıl olması gerektiği, düşman çeşitleri ve dünya düzenini yeniden kurma gibi konular üzerinde durulmuştur. Çalışmanın son kısmında ise Batılı devlet anlayışını ortaya koyan ve Niccolo Machiavelli tarafından 1513 yılında yazılan Prens adlı eser incelenmiştir. Prens adlı eserinde Machiavelli, monarşiye dayalı yani prenslerle yönetilen bir devlet sistemi tasavvur etmektedir ve devletin var olabilmesi ve varlığını sürdürebilmesi için iktidarın sürekli olarak artırılması gerektiğini; bunun için de denenecek her yolun mübah olduğunu ifade etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Siyasetname
• Kutadgu Bilig
• Prens
• Devlet yönetimi
• İdare

Kaynakça

1. Açık, T. (2016), “Kutadgu Bilig’de Devlet Yönetimi”. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), ss.419-438.
2. Adalıoğlu, H. H. (2004), “Siyasetnâmeler’in Klasik Kaynakları”. Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(2), ss.1-22.
3. Adalıoğlu, H. H. (2009), “Bir Siyasetnâme Olarak “Kutadgu Bilig”. Türkiyat Araştırmaları Dergisi, ss.237-253.
4. Ağaoğulları, M. A. Türk, D. Yalçınkaya, A. Yılmazcı, Z. Zabcı, F. (2020), “Sokrates’ten Jakobenlere: Batı’da Siyasal Düşünceler”. İletişim Yayınları. İstanbul, 9. Baskı.
5. Akyüz, Y. (2016), “Siyasetnâmelerde Devlet Başkanı-Devlet-Halk/Teba İlişkisinde Metaforik Kullanımlar”. Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 3(5), ss.85-99.
6. Altunmeral, M. (2021), “Mürşidi’nin Siyasetnâme Türündeki Manzûmesi”. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 5(4), ss.2015-2044.
7. Altunöz, Y. (2005), “Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’i ve Nizamü’l-Mülk’ün Siyasetnâmesi Işığında Türk Hâkimiyet Anlayışı”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fırat Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Elâzığ.
8. Arslan, M. (1986), “Eski Türk Devlet Anlayışı ve Kutadgu Bilig”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), ss.100-111.

9. Arslan, M. (1987), “Kutadgu Bilig’deki Toplum ve Devlet Anlayışı”. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi. İstanbul, 1.Baskı.
10. Başol, G. ve Şanlı, M. (2016), “Sosyal Bilgiler Dersi Tarih Konularının Öğretiminde Siyasetnâmelerin Etkisi”. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 32, ss.170-191.
11. Bilgen, S. (2019), “Değerler Eğitimi Açısından Kutadgu Bilig”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çorum.
12. Birkan, G. Z. (2016), “Kutadgu Bilig’de Değerler Öğretimi”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Malatya.
13. Boyraz, B. (2019), “Macviavelli’nin İnsan Doğası Düşüncesinin Siyaset Kuramına Etkisi”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Antalya.
14. Bozkırlı, K. Ç. (2015), “Kutadgu Bilig’deki Eğitsel Ögelerin Tespiti ve Bu Ögelere Yönelik Türkçe Öğretmeni Adaylarının Görüşlerinin İncelenmesi”. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Atatürk Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Erzurum.
15. Bulut, Y. ve Aslan, M. M. (2018), “Kutadgu Bilig’de İyi Yönetimin Esasları”. Ombudsman Akademik, 1, ss.15-25.
16. Büyükbaş, H. ve Vargün, F. (2016), “Kutadgu Bilig’de Devlet Yönetimi”. Ardahan Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4, ss.27-33.
17. Cerrah, L. (2019), “Siyasetnâme’de Din-Devlet İlişkisi: İktidarın Kaynağı Bağlamında Bir İnceleme”. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23, ss.1995-2011.
18. Çeribaş, M. (2021), “Türk Kültüründe Kut İnancı ve Kut Aktarma Yolları”. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(36), ss.1185-1206.
19. Dayan, N. (2019), “İbn Haldun ve Mavhiavelli’nin Görüşleri Çerçevesinde Devlet ve Yönetim Anlayışı Bakımından Doğu Batı Farklılaşması”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sivas.
20. Demirel, D. (2014), “Kutadgu Bilig’de Devlet Yönetimi, Uluslararası Alanya işletme Fakültesi Dergisi, Cilt: 6, Sayı: 1, ss.55-61.
21. Deniz, M. F. (2021), “Politika ve Ahlak İlişkisinde Bir Rönesans Figürü Olarak Machiavelli Hükümdarı”. Felsefe Dünyası Dergisi, 73, ss.294-320.
22. Eren, A. (2022), “Machiavelli’nin Siyaset Felsefesinde Dante’nin Yeri”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Akdeniz Üniversitesi. Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü. Antalya.
23. Gökcan, Ö. (2018), “Machiavelli ve Nizamülmülk’te Devlet Yönetimi: Hükümdar (Prens) ve Siyasetname Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz”. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), ss.25-47.
24. Göze, A. (2016), “Siyasal Düşünceler ve Yönetimler”. Beta Yayıncılık. İstanbul, 17. Baskı.
25. Hacib, Y. H. (1994), “Kutadgu Bilig”. Türk Tarih Kurumu Basımevi. Ankara, 6. Baskı.
26. Hunkan, Ö.S. (2016), “Yusuf Has Hacib ve Has Haciblik Mansıbı Hakkında. Yusuf Has Hacib ve Ölümsüz Eseri Kutadgu Bilig”. (Edt: G. S. Yüksekkaya). Bişkek: Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Yayınları. Ss.113-120.
27. İlhan, Z. N. (2021), “Kutadgu Bilig’de Anlamca Kaynaşmış ve Deyimleşmiş Birleşik Fiiller”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Van.
28. Karadeniz, T. (2019), “Kutadgu Bilig’de İdeal Devlet Adamı”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karabük Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Karabük.
29. Karan, A. (2019), “Kutadgu Bilig’de Din ve Tanrı Tasavvuru”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Çanakkale 18 Mart Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çanakkale.
30. Kayacı, M. (2017), “Tartışmalı Düşünür Machiavelli Hakkında Kısa Bir Değerlendirme”. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 7(14), ss.221-235.
31. Kesgin, A. (2015), “Machiavelli ve Makyevelizim”. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 5(1), ss.105-139.
32. Koçak Macun, B. ve Kurtlu, Y. (2018), “Kutadgu Bilig’e Göre Yönetici ve Nitelikleri”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(28), ss.60-96.
33. Koyuncu, F. (2017), “Nevi’nin Siyasetnâme Türündeki Eseri: Fezâ’ilü’l-Vüzerâ ve Hasâ’ilü’l-Ümerâ”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 17, ss.215-242.
34. Machiavelli, N. (2015), “Prens”. Yason Yayınları. Ankara, 1. Baskı
35. Maimaitiaili, N. (2013), “Kutadgu Bilig’in Söz Varlığı Açısından Açıklamalı Sözlüğü”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
36. Memiş, E. (2008), “Türk Kültür Tarihi”. Çizgi Kitabevi. Konya, 5. Baskı.
37. Olçaş, M. Ş. (2019), “Machiavelli ve Nizamü’l-Mülk’ün Yönetim Anlayışları”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sivas Cumhuriyet Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sivas.
38. Ötkür, A. ve Yasin, Y. (2016), “Yusuf Has Hacib ve Uygur Edebiyatı”. Uluslararası Uygur Araştırmaları Dergisi, 8, ss.162-171.
39. Özmen, A. (2014), “Kutadgu Bilig’de Yöneten-Yönetilen İlişkisi”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 41, ss.55-60.
40. Raynaud, P. ve Rials, S. (2003), “Siyaset Felsefesi Sözlüğü”. İletişim Yayınları. İstanbul.
41. Sarı, Ş. (2023), “Kutadgu Bilig ve Menâkıbu’l-Kudsiyye Mesnevilerinde Savaş ve Barış”. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü. İstanbul.
42. Sarıkaya, M. Z. (2014), “Kutadgu Bilig’e Göre Türklerde Bey”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Sakarya.
43. Sarp, P. (2019), “Prens”. Yıldız Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), ss.142-149.
44. Şahin, S. (2023), “Siyasetnâme Literatüründe Öne Çıkan İslâm Siyaset Ahlâkının Temel İlkeleri”. Aksaray Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 10(20), ss.515-545.
45. Şenel Temizsoylu, Y. (2002), “Kutadgu Bilig’deki İsim Yapımı”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.
46. Şener, İ. (1997), “Kutadgu Bilig’de Felsefi Kavramlar”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara.
47. Taşgit, Y. E. (2017), “Doğu’da Yönetim Esasları: Nizamü’l Mülk’ün Siyasetnâmesi Üzerine Bir Değerlendirme”. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 5(4) ss.201-215.
48. Turgunbayer, C. (2019), “Kırgız Kültüründe Kut Kavramının Özellikleri”. Dil ve Edebiyat Dergisi, 47, 245-258.
49. Yıldırım, M. A. (2023), “Niccolo Machiavelli ve Thomas Hobbes’un Politika Alanındaki Düşünceleri”. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Erzurum Teknik Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erzurum.
50. Yılmaz, A. Gündoğdu, H. G. Kayalar, T. (2023), “Kutadgu Bilig’de Devlet, Toplum ve Yönetim Anlayışı”. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 78, ss.232-246.
51. Yoruldu, M. (2021), “Yusuf Has Hacib’in Kamu Maliyesi Disiplinine Dair Görüşlerinin Mali Sosyoloji Açısından İncelenmesi”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(38), ss.515-537.
52. Zeybekoğlu, A. E. (2011), “Machiavelli ve Biz”. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 64(1), ss.109-128.