Socioeconomic Determinants of Infant Mortality in Turkey: The Role of Physician Density, Urbanization, Gender Equality, and Economic Growth

Öz

Infant mortality rates can be said to be an important indicator of the health and welfare level of a society. The primary objective of this study is to reveal the effects of physician density, urbanization rate, gender equality and economic growth on infant mortality rates in Turkey using time series data for the period 1990-2020. In this study, the Autoregressive Distributed Lag (ARDL) method was applied to reveal the short- and long-term dynamics of the relationships between variables. The findings show that the increase in physician density significantly reduces infant mortality rates and that access to health services is a critical element. The positive and negative effects of urbanization were evaluated in this study. In addition, gender equality stands out as an important factor in reducing infant mortality rates. Contrary to expectations, no direct significant effect of economic growth on infant mortality rates was detected. The results emphasize the need for comprehensive policies to improve health infrastructure, support gender equality and ensure equal access to resources.

Anahtar Kelimeler

• Infant Mortality
• Physician Density
• Urbanization
• Gender Equality
• Economic Growth
• ARDL
• Turkey

Türkiye’de Bebek Ölüm Oranlarının Sosyoekonomik Belirleyicileri: Hekim Yoğunluğu, Kentleşme, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Ekonomik Büyümenin Rolü

Öz

Bebek ölüm oranları, bir toplumun sağlık ve refah seviyesinin önemli bir göstergesi olduğu söylenebilir. Bu çalışmanın öncelikli amacı, Türkiye’de bebek ölüm oranları üzerindeki hekim yoğunluğu, kentleşme oranı, toplumsal cinsiyet eşitliği ve ekonomik büyümenin etkilerini 1990-2020 dönemine ait zaman serisi verilerini kullanarak ortaya çıkarmaktır. Bu çalışmada, değişkenlere ait ilişkilerin kısa ve uzun dönemli dinamiklerini ortaya çıkarmak amacıyla Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) yöntemi uygulanmıştır. Bulgular, hekim yoğunluğundaki artışın bebek ölüm oranlarını anlamlı şekilde azalttığını ve sağlık hizmetlerine erişimin kritik bir unsur olduğunu göstermektedir. Kentleşmenin hem olumlu hem de olumsuz etkilerinin değerlendirildiği bu çalışmada, toplumsal cinsiyet eşitliğinin bebek ölüm oranlarının düşürülmesinde önemli bir faktör olarak öne çıktığı anlaşılmaktadır. Beklentilerin aksine, ekonomik büyümenin bebek ölüm oranları üzerinde doğrudan anlamlı bir etkisi tespit edilememiştir. Sonuçlar, sağlık altyapısının iyileştirilmesi, toplumsal cinsiyet eşitliğinin desteklenmesi ve kaynaklara eşit erişimin sağlanmasına yönelik kapsamlı politikaların gerekliliğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Bebek Ölüm Oranı
• Hekim Yoğunluğu
• Kentleşme
• Toplumsal Cinsiyet Eşitliği
• Ekonomik Büyüme
• ARDL
• Türkiye

Kaynakça

1. Akcan, M. B., & Üçler, Y. T. (2022). Türkiye’de 1991-2019 Yılları Arası Bebek Ölümlerinin Sosyoekonomik Belirleyicileri. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 58-66. https://doi.org/10.56574/nohusosbil.1124665
2. Akdemirel, E. (2024). OECD Ülkelerinde Sağlığın Sosyal Belirleyicileri Üzerine Bir Panel Veri Analizi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 27(1), 65-90. https://doi.org/10.61859/hacettepesid.1347335
3. Ateş, S. (2022). Türkiye’de Bebek Ölümlerinin Nedensellik Analizi Üzerine Bir Uygulama. NEÜ Press, 2(2), 82-96. https://doi.org/10.54486
4. Atılgan, D., & İspir, T. (2022). Yapısal kırılmalar altında bebek ölüm oranını etkileyen faktörler: Afrika ülkelerinden kanıtlar. Business Economics and Management Research Journal, 5(3), 234-244.
5. Breusch, T. S., & Pagan, A. R. (1979). A Simple Test for Heteroscedasticity and Random Coefficient Variation. Econometrica, 47(5), 1287-1294. https://doi.org/10.2307/1911963
6. DaVanzo, J., Butz, W. P., & Habicht, J.-P. (1983). How biological and behavioural influences on mortality in Malaysia vary during the first year of life. Population Studies, 37(3), 381-402. https://doi.org/10.1080/00324728.1983.10408868
7. Demombynes, G., & Trommlerova, S. K. (2012). What has driven the decline of infant mortality in Kenya? World Bank policy research working paper, (6057). Geliş tarihi gönderen https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2050847
8. Elder, T. E., Goddeeris, J. H., & Haider, S. J. (2016). Racial and ethnic infant mortality gaps and the role of socio-economic status. Labour Economics, 43, 42-54. https://doi.org/10.1016/j.labeco.2016.04.001

9. Engle, R. F., & Granger, C. W. J. (1987). Co-Integration and Error Correction: Representation, Estimation, and Testing. Econometrica, 55(2), 251-276. https://doi.org/10.2307/1913236
10. Farr, W. (1885). Vital Statistics: A Memorial Volume of Selections from the Reports and Writings of William Farr. sanitary institute.
11. Fay, M., Leipziger, D., Wodon, Q., & Yepes, T. (2005). Achieving child-health-related Millennium Development Goals: The role of infrastructure. World Development, 33(8), 1267-1284. https://doi.org/10.1016/j.worlddev.2005.03.001
12. Fotso, J. C., Madise, N., Baschieri, A., Cleland, J., Zulu, E., Kavao Mutua, M., & Essendi, H. (2012). Child growth in urban deprived settings: Does household poverty status matter? At which stage of child development? Health & Place, 18(2), 375-384. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2011.12.003
13. Frankenberg, E. (1995). The effects of access to health care on infant mortality in Indonesia. Health Transition Review, 5(2), 143-163.
14. Genowska, A., Jamiołkowski, J., Szafraniec, K., Stepaniak, U., Szpak, A., & Pająk, A. (2015). Environmental and socio-economic determinants of infant mortality in Poland: An ecological study. Environmental Health, 14(1), 61. https://doi.org/10.1186/s12940-015-0048-1
15. Granger, C. W. J. (1969). Investigating Causal Relations by Econometric Models and Cross-spectral Methods. JSTOR, 37(3), 424-238.
16. Green, T., & Hamilton, T. (2019). Maternal educational attainment and infant mortality in the United States: Does the gradient vary by race/ethnicity and nativity? Demographic Research, 41, 713-752. https://doi.org/10.4054/DemRes.2019.41.25
17. Grubaugh, S. G., & Santerre, R. E. (1994). Comparing the Performance of Health Care Systems: An Alternative Approach. Southern Economic Journal, 60(4), 1030. https://doi.org/10.2307/1060439
18. Kimani-Murage, E. W., Fotso, J. C., Egondi, T., Abuya, B., Elungata, P., Ziraba, A. K., … Madise, N. (2014). Trends in childhood mortality in Kenya: The urban advantage has seemingly been wiped out. Health & Place, 29, 95-103. https://doi.org/10.1016/j.healthplace.2014.06.003
19. Koncak, A., & Konat, G. (2023). Mekânsal Ekonometri Analizi ile Türkiye’de Bölgeler Arası Bebek Ölüm Oranı Belirleyicileri Üzerine Bir İnceleme. EKOIST Journal of Econometrics and Statistics, (38), 149-170. https://doi.org/10.26650/ekoist.2022.38.1195613
20. Lawn, J. E., Kinney, M. V., Black, R. E., Pitt, C., Cousens, S., Kerber, K., … Oestergaard, M. Z. (2012). Newborn survival: A multi-country analysis of a decade of change. Health Policy and Planning, 27(suppl_3), iii6-iii28. https://doi.org/10.1093/heapol/czs053
21. Mayer, S. E., & Sarin, A. (2005). Some mechanisms linking economic inequality and infant mortality. Social Science & Medicine, 60(3), 439-455. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2004.06.005
22. Narayan, P. K., & Smyth, R. (2006). What Determines Migration Flows from Low-Income to High-Income Countries? An Empirical Investigation of Fiji–U.s. Migration 1972–2001. Contemporary Economic Policy, 24(2), 332-342. https://doi.org/10.1093/cep/byj019
23. Nixon, J., & Ulmann, P. (2006). The relationship between health care expenditure and health outcomes: Evidence and caveats for a causal link. The European Journal of Health Economics, 7(1), 7-18. https://doi.org/10.1007/s10198-005-0336-8
24. Pando, C. (2010). The Influence of Number of Physicians on Infant Mortality Across Nations. Economic Development. Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Level Relationships. 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
25. Ramsey, J. B. (1969). Tests for Specification Errors in Classical Linear Least-Squares Regression Analysis. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 31(2), 350-371. https://doi.org/10.1111/j.2517-6161.1969.tb00796.x
26. Rosenzweig, M. R., & Wolpin, K. I. (1986). Evaluating the Effects of Optimally Distributed Public Programs: Child Health and Family Planning Interventions. The American Economic Review, 76(3), 470-482.
27. Schellekens, J. (2021). Maternal education and infant mortality decline: The evidence from Indonesia, 1980–2015. Demographic Research, 45, 807-824. https://doi.org/10.4054/DemRes.2021.45.24
28. Sriyanto, S., Khalil, L., Naseem, I., Nassani, A. A., Binsaeed, R. H., Zaman, K., … Haffar, M. (2023). Development strategies for reducing infant mortality: A focus on healthcare infrastructure and policy in emerging Asian countries. Journal of Infrastructure, Policy and Development, 7(3), 2585. https://doi.org/10.24294/jipd.v7i3.2585
29. Subaşı Ertekin, M., Yüce Dural, B., & Kırca, M. (2016). Türkiye’de Ekonomik Büyüme Ve İşsizliğin Bebek Ölümlerine Etkisi. Gumushane Universitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi, 7(17). https://doi.org/10.17823/gusb.322
30. Şener, M., & Yiğit, V. (2017). SAĞLIK SİSTEMLERİNİN TEKNİK VERİMLİLİĞİ: OECD ÜLKELERİ ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 266-290.
31. Tüylüoğlu, Ş., & Teki̇N, M. (2009). Gelir Düzeyi ve Sağlık Harcamalarının Beklenen Yaşam Süresi ve Bebek Ölüm Oranı Üzerindeki Etkileri. Çukurova Üniv. İİBF Dergisi, 13(1).
32. Yeti̇m, B., Demi̇rci̇, Ş., Konca, M., İLgün, G., & Çi̇Lhoroz, Y. (2021). Socio-Economic Determinants of Infant Mortality Rate in Turkey. Sosyoekonomi, 29(47), 367-381. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.2021.01.18