Türkiye ve BRICS Ekonomilerinin Net Ticaret İndeksine Göre Küreselleşme Perspektifinde Rekabet, Uzmanlaşma ve Endüstri İçi Ticaret Analizi

Öz

Bu çalışma, küreselleşmenin dış ticarette yarattığı katma değerli sektörlerdeki farklılıkları ve bunların Türkiye ve BRICS ülkelerinin rekabet gücü üzerindeki etkilerini incelemektedir. 2017-2022 yılları arasındaki dış ticaret verileri kullanılarak açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük indekslerinden Net Ticaret İndeksi (NTI) hesaplanmakta ve ülkelerin endüstri içi ticaret seviyeleri analiz edilmektedir. Çalışma, dış ticarette yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun ürünlerdeki artışın ülkelerin küresel rekabet avantajlarını ve sürdürülebilir üstünlük elde etme kapasitelerini nasıl etkilediğini değerlendirmektedir. BRICS ülkeleri arasında Brezilya doğal kaynaklar ve tarımsal ihracat, Rusya enerji üretimi ve hammadde, Hindistan bilgi teknolojileri ve insan kaynakları, Çin imalat ve teknolojik yenilik, Güney Afrika ise maden kaynakları ile öne çıkmaktadır. Türkiye'nin dış ticaret yapısı da bu çerçevede analiz edilmekte ve ISIC Rev. 3 sınıflandırması kullanılarak küresel pazarlardaki sektörel rekabet gücüne odaklanılmaktadır. Çalışma, küreselleşmenin ülkelerin mevcut ekonomik yapıları üzerindeki dönüştürücü etkilerini vurgulamaktadır. Bu bağlamda yüksek katma değerli ürünlerin küreselleşme perspektifinde dış ticaretteki önemini ortaya koymakta ve özellikle Türkiye ve BRICS ülkelerinin dış ticaret performansı analiz edilmiştir. Söz konusu ülkeler, küreselleşme sürecinde açıklanmış karşılaştırmalı üstünlük ve rekabetçilik bağlamında detaylı olarak incelenmektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular, dış ticaret politikalarının yalnızca hacimsel büyümeye değil, aynı zamanda yüksek teknoloji ve katma değerli ürünlere odaklanan bir dönüşüme sahip olması gerektiğini ortaya koymaktadır. Türkiye ve BRICS ülkeleri için politika yapıcıların sürdürülebilir rekabet avantajı elde etmek amacıyla sektörel çeşitlendirmeyi artırmaları, Ar-Ge yatırımlarını güçlendirmeleri ve küresel değer zincirlerine daha etkin bir şekilde entegre olmaları kritik önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Küreselleşme
• BRICS
• Net Ticaret İndeksi
• Dış Ticaret
• Rekabetçilik

Analysis of Competition, Specialization and Intra-Industry Trade in the Perspective of Globalization According to Net Trade Index of Türkiye and BRICS Economies

Öz

This study examines the differences in value-added sectors created by globalisation in foreign trade and their effects on the competitiveness of Turkey and BRICS countries. Using foreign trade data for 2017-2022, the Net Trade Index (NTI), one of the indices of revealed comparative advantage, is calculated and the intra-industry trade levels of countries are examined. The study evaluates how the increase in high value-added and technology-intensive products in foreign trade affects countries' global competitive advantages and their capacity to achieve sustainable advantage. Among the BRICS countries, Brazil stands out with natural resources and agricultural exports, Russia with energy production and raw materials, India with information technologies and human resources, China with manufacturing and technological innovation, and South Africa with mining resources. Turkey's foreign trade structure is also analysed within this framework and sectoral competitiveness in global markets is focused on using the ISIC Rev. 3 classification. The study highlights the transformative effects of globalisation on the current economic structures of countries in foreign trade. In this context, it reveals the importance of high value-added products in foreign trade in the perspective of globalisation and analyses the foreign trade performance of Turkey and BRICS countries in particular. These countries are analysed in detail in the context of explained comparative advantage and competitiveness in the globalisation process. The findings of the study reveal that foreign trade policies should have a transformation that focuses not only on volume growth but also on high technology and value-added products. For Turkey and BRICS countries, it is critical for policymakers to increase sectoral diversification, strengthen R&D investments and integrate more effectively into global value chains in order to achieve sustainable competitive advantage.

Anahtar Kelimeler

• Globalisation
• BRICS
• Net Trade Index
• Foreign Trade
• Competitiveness

Kaynakça

1. Amighini, A. (2005). China in the international fragmentation of production: Evidence from the ICT industry. The European Journal of Comparative Economics, 2(2), 203-219.
2. Balassa, B. (1965). Trade liberalisation and “revealed” comparative advantage. The Manchester School, 33(2), 99–123.
3. Balassa, B. ve Noland, M. (1989), “‘Revealed’ Comparative Advantage in Japan and the United States”, Journal of International Economic Integration, 4(2), 8-22.
4. Bashimov, G. (2016). Elma ihracatında Türkiye'nin Karşılaştırmalı Üstünlüğü. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 13(2): 9 – 15.
5. Bashimov, G. (2019). Özbekistan Bakır Sektörünün Rekabet Gücü: Seçilmiş Ülkelerle Karşılaştırmalı Bir Analiz. Journal of Econmics, Business & Political Studies, 6(3): 164-179.
6. Becuwe, S., & Blancheton, B. (2016). French textile specialisation in long run perspective (1836–1938): trade policy as industrial policy. Cahiers du GREThA, 17, 1-30.
7. Bozduman, E. T. & Erkan, B., (2019a). Sectoral competitive advantages in Kazakhstan's foreign trade as a rising star of Central Asia. In 7th SCF International Conference on “The Future of the European Union and Turkey-European Union Relations, 160-168.
8. Bozduman, E. T. & Erkan, B., (2019b), “Şanghay İşbirliği Örgütü üyelerinin katma değeri yüksek ürün ihracatındaki uzmanlaşma düzeyleri”, Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(3), 140-154.

9. Çeştepe, H. (2012). Türkiye’nin seçilmiş ortadoğu ülkeleriyle ticaretinin analizi. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8: 23-43.
10. Erkan, B., & Batbaylı, Ş. (2018), “Kırılgan Beşli ekonomilerin dış ticaret uzmanlaşma düzeyi: Karşılaştırmalı sektörel analiz”, Journal of Institute of Economic Development and Social Researches, 4(9), 306-319.
11. Erkan, B., & Bozduman, E. T. (2018), “Sektörel uzmanlaşma ve rekabet gücü perspektifinde Hindistan ekonomisi”, The Journal of Academic Social Science, 75(75), 84-99.
12. Erkan, B., & Bozduman, E. T. (2019), “Analysis of specialization and competition level in Turkey's tourism sector”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(38), 1-12.
13. Fagerberg, J. (1987), “A technology gap approach to why growth rates differ”, Research Policy, 16(2–4), 87–99.
14. Grossman, G. M., & Helpman, E. (1991), “Innovation and Growth in the Global Economy”, MIT Press.
15. Kara, O., Altınay, A. T., & Erkan, B. (2020), “The relationship between efficiency, profitability, and export competitiveness: An implementation on Turkish automotive sector. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 19(3), 1194-1214.
16. Kök, Recep & Çoban, Orhan (2005), “Türkiye tekstil endüstrisi ve rekabet gücü: AB Ülkeleriyle karşı¬laştırmalı bir analiz örneği, 1989-2001”, İktisat İş¬letme ve Finans, 20(228): 68-81.
17. Krugman, P. (1991), “Geography and Trade”, MIT Press.
18. Laursen, K. (1998), “Revealed comparative advantage and the alternatives as measures of ınternational specialization”, Danish Research Unit for Industrial Dynamics, DRUID Working Paper 98, 1-24.
19. Müftüoğlu, G., & Kayacan, B. (2019), “Türkiye’deki ormana dayalı sektörlerin dış ticaret rekabet gücü analizi”, Turkish Journal of Forestry, 20(1), 41-49.
20. Reyes, G. U. (2014), “Examining the revealed comparative advantage of the ASEAN 6 countries using the balassa index and lafay index”, Journal of Global Business and Trade, 10(1), 1 11.
21. Rodrik, D. (1997), “Has globalization gone too far?”, Washington, DC: Institute for International Economics.
22. Sarıçoban, K., & Kaya, E. (2021), “An analysis on the competitiveness and specialization levels of the countries in the export of wood and articles of wood”.
23. Sarıçoban, K., & Yalçın, M. (2020), “Türkiye’nin halı sektörü ihracat rekabet gücünün belirlenmesi ve halı ihracatında söz sahibi ülkeler ile bir karşılaştırma,” Tekstil ve Mühendis, 27(118), 98-110.
24. Sarıçoban, K. (2022), “Türkiye’nin COVID-19 medikal ürün gruplarındaki dış ticareti ve endüstri içi ticaretinin durumu: 2017-2021 dönemi üzerine bir değerlendirme”, Gazi Kitabevi 1. Baskı
25. Şahinli, M.A. (2011), “Açıklanmış karşılaştırmalı üstünlükler endeksi: Türkiye pamuk endüstrisi üzerine bir uygulama”, SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 227 – 240.
26. Yalçın, M., & Sarıçoban, K. (2020), “BRICS ülkeleri ile Türkiye’nin dış ticaretteki uzmanlaşma düzeylerinin karşılaştırmalı bir analizi”, İktisadi Ve İdari Bilimler Teori, Güncel Araştırmalar Ve Yeni Eğilimler, Editör: Doç. Dr. Yüksel Akay Ünvan, Ivpe Yayınevi 1. Baskı.
27. Vollrath, T. L. (1991), “A theoretical evaluation of alternative trade intensity measures of revealed comparative advantage”, Weltwirtschaftliches Archiv, 127(2), 265–280.
28. Yeats, A. J. (1985), “On the appropriate interpretation of the revealed comparative advantage index: Implications of a methodology based on industry sector analysis”, Weltwirtschaftliches Archiv, 121(1), 61–73.
29. World Bank. (2024). World Integrated Trade Solution. Retrieved from https://wits.worldbank.org/