İstihbarat Konulu Lisansüstü Tez Çalışmalarının Bibliyometrik Analizi (1988-2024)

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 229 - 244, 31.12.2025

Abdurrahman Muhammet Banazılı , Aysel Akbeniz

Öz

Son yıllarda istihbarat çalışmaları akademik mecralarda giderek artan bir ilgiyle karşılanmaktadır. Özellikle 11 Eylül saldırıları sonrası güvenlik algısının dönüşmesiyle birlikte istihbarat sadece uygulamalı bir alan olmaktan çıkarak kuramsal ve analitik bir çerçeveyle akademik literatürde yer edinmiştir. Uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, tarih, psikoloji, hukuk, kamu yönetimi ve bilişim gibi disiplinlerde çok sayıda tez, makale ve araştırma yürütülmekte; siber istihbarat, açık kaynak istihbaratı, etik ve denetim mekanizmaları gibi konular öne çıkmaktadır. Dijitalleşme ve büyük veri teknolojileriyle birlikte istihbaratın doğası da değişmekte; bu dönüşüm, istihbarat çalışmalarını daha da disiplinlerarası ve metodolojik açıdan zengin bir hale getirmektedir. Akademik mecrada bu alana yönelik artan ilgi istihbaratın hem teori hem de pratik boyutuyla daha derinlikli analizlere konu olmasını sağlamaktadır. Bu kapsamda tebliğde “geçmişten günümüze istihbaratı ele alan çalışmaların genel eğilimi nelerdir ve bu eğilimler zaman içerisinde nasıl değişmiştir?” sorusuna yanıt aranmıştır. Araştırma sorusunu çözümleyebilmek için nicel ve nitel araştırma yöntemlerinin bir destekleyicisi olan bibliyometrik analizden istifade edilmiştir. Bu doğrultuda 1988-2024 yılları arasındaki Yüksek Öğretim Kurumu Ulusal Tez Merkezi tarafından yayımlanan istihbarat temalı yüksek lisans ve doktora düzeyindeki 249 adet tez çalışması irdelenmiştir. Bunlar tezlerin yıllar itibariyle sayılarına; türlerine; hangi üniversitelerde hazırlandığına; kurum ve konularına; başvurulan yöntemlere; danışman ünvanlarına; konu dağılımları ve frekanslarına göre yedi kategori halinde ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

İstihbarat , Lisansüstü Tez Çalışmaları , Bibliyometrik Analiz

Bibliometric Analysis of Graduate Thesis on Intelligence (1988–2024)

Öz

In recent years, intelligence studies have attracted increasing attention in academic circles. Following the transformation in the perception of security after the 9/11 attacks, intelligence has evolved from an applied field to a theoretical and analytical framework within academic literature. Numerous theses, articles and research studies are being conducted in disciplines such as international relations, political science, history, psychology, law, public administration and informatics. Topics such as cyber intelligence, open source intelligence, ethics and control mechanisms are coming to the fore. Digitalisation and big data technologies are changing the nature of intelligence, making intelligence studies even more interdisciplinary and methodologically rich. This growing academic interest makes intelligence subject to more in-depth analysis in both theory and practice. Against this backdrop, this paper seeks to answer the question, 'What are the general trends in intelligence studies from past to present, and how have these trends changed over time?' To analyse this question, bibliometric analysis was utilised, as this supports both quantitative and qualitative research methods. To this end, 249 master's and doctoral theses on intelligence published by the National Thesis Centre of the Council of Higher Education between 1988 and 2024 were examined. The studies were analysed according to the number of theses by year and the types of thesis.

Anahtar Kelimeler

Intelligence , Graduate Thesis Studies , Bibliometric Analysis

Kaynakça

• Andrew, C. (2009). The Defence of the Realm: The Authorized History of MI5, London, Allen Lane.
• Andrew, C., ve Dilks, D. (Eds.). (1984). The Missing Dimension: Governments and Intelligence Communities in the Twentieth Century. Urbana and Chicago, University of Illinois Press.
• Bernal, M. P., Palomino, J. C. V., ve Rodriguez, D. L. L. (2024). “Analysis of Intelligence and National Security in Latin America: Bibliometric Analysis”. Revista Compendium: Cuadernos de Economía y Administración. 11(1), ss. 27-41.
• Buzan, B. ve Hansen, L. (2009). The Evolution of International Security Studies. Cambridge University Press.
• Çelik, Ö. F. (2025). “Türkiye’de Lisans Düzeyi İçin Bir Ders Önerisi: İstihbarat İncelemeleri”, İstihbarat Çalışmaları ve Araştırmaları Dergisi, 4(2), ss. 157-179.
• Çiğdem, A. G. K., Dikmen, A. U., ve Özkan, S. (2023). “Bibliyometrik Analize Genel Bir Bakış”, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Dergisi, 4(3), ss. 112-116.
• Donthu, N., Kumar, S., Mukherjee, D., Pandey, N., ve Lim, W. M. (2021). “How to Conduct a Bibliometric Analysis: An Overview and Guidelines”, Journal of Business Research, 133, ss. 285-296.
• Eren, T., Aksungur, B. N., Sever, H., ve Güven, E. (2024). İnsansız Hava Araçları Konulu Lisansüstü Tezlerin Bibliyometrik Analizi. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 6(1), ss. 21-29.
• Gill, P., ve Phythian, M. (2013). Intelligence in an Insecure World, Polity Press, (2nd ed.).
• Hulnick, A. S. (2006). “What’s Wrong with the Intelligence Cycle”, Intelligence and National Security, 21(6), ss. 959-979.
• Hulnick, A. S. (2010). “The Dilemma of Open Intelligence: Is OSINT Really Intelligence?”, The Oxford Handbook of National Security Intelligence (Ed. Loch K. Johnson), Oxford University Press, ss. 229-241.
• Jeffreys-Jones, R. (2013). In Spies We Trust: The Story of Western Intelligence. Oxford University Press.
• Johnson, L. K. (2010). The Oxford Handbook of National Security Intelligence. Oxford University Press.
• Karahacıoğlu, E.G. (2025). “İstihbarat Doktrinin Kavramsal ve Kuramsal Temelleri”, İstihbarat Çalışmaları ve Araştırmaları Dergisi, 4(1), ss. 38-69.
• Kent, S. (1949). Strategic Intelligence for American World Policy. Princeton University Press.
• Köseli, M. (2015). “Bilimsel Araştırma Yöntemlerinin İstihbarat Analizinde Kullanılması”, Güvenlik Stratejileri Dergisi. 11(21), ss. 87-117.
• Lowenthal, M. M. (2017). Intelligence: From Secrets to Policy, CQ Press, (7th ed.).
• MİT Faaliyet Raporu (2023). https://www.mit.gov.tr/uploads/f/znyYgMZdUvDr.PDF (21.08.2025)
• Özdemir, B. (2024). “Siber Tehdit İstihbaratında Yapay Zeka ve Makine Öğrenmesi”, Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Dergisi, 1(1), ss. 75-96.
• Sağer, İ., ve Özdemir, G. (2025). “İstihbaratın Bilimsel Bir Disiplin Olarak Yeniden Doğuşu: İstihbarat Mühendisliği”, Anadolu Strateji Dergisi, 7(1), ss. 73-86.
• Sun Tzu (2002). The Art of War. Translated by Lionel Giles. Dover Publications.
• Şen, Y. F., ve Yurtoğlu, D. (2020). “Teknoloji ve Güvenlik İlişkisi Bağlamında Yapay Zekânın İstihbarat Analizindeki Önemi”, Güvenlik Çalışmaları Dergisi, 22(1), ss. 24-48.
• Türkiye İstihbarat Çalışmaları. (2025). Türkiye İstihbarat Çalışmaları Çalıştay Raporu, Nisan, Ankara, Millî İstihbarat Akademisi.
• Warner, M. (2002). “Wanted: A Definition of “Intelligence””, Studies in Intelligence, 46(3), ss. 15-22.
• Yarlıgaş, O. (2022). “Cumhuriyetten Principatus’a Roma Devletinde İstihbarat Faaliyetleri ve İstihbarat Birimleri: Genel Bir Bakış (MÖ [C.] 500-MS 284). Archivum Anatolicum, 16(1), ss. 249-273.
• YÖK Atlas (2025). YÖK Lisans Atlası. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-anasayfa.php (20.08.2025)
• YÖK TEZ Ekranı (2025). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tarama.jsp (18.07.2025)
• Yılmaz, S. (2011). “11 Eylül Sonrasında ABD ve Türkiye’deki İç Güvenlik Yeniden Yapılanmalarının Karşılaştırması”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(3), ss. 361-380.
• Zegart, A. B. (2005). “September 11 and the Adaptation Failure of U.S. Intelligence Agencies”, International Security, 29(4), ss. 78-111.
• Zupic, I., & Čater, T. (2015). “Bibliometric Methods in Management and Organization”, Organizational Research Methods, 18(3), ss. 429-472.