Kapitalizmin Doğuşu, Piyasa ve Devlet: Siyasi Marksizm’in Eleştirisi ve İngiliz İstisnacılığının Dayanakları

Öz

Siyasi Marksizm olarak adlandırılan okul, kapitalizmi ‘piyasa bağımlılığı’ olarak tanımlamış ve bunun ilk kez İngiltere kırsalında toplumsal mülkiyet ilişkileri çerçevesinde tarım kapitalizmi olarak doğduğunu öne sürmüştür. Tarihsel karşılaştırmalı yöntemin izlendiği bu çalışmada kapitalizmin, Siyasi Marksizm’in iddiasının aksine, ‘piyasa bağımlılığı’ değil, ‘piyasa önceliği’ sistemi olduğu öne sürülmüştür. Piyasa önceliği, sermayenin sınırsız birikimini sağlamak için öncelikle piyasa araçlarını kullanmak, ancak gerekli olduğu her durumda zor araçlarına başvurmak demektir. ‘Piyasa bağımlılığı’, zor araçlarına başvurmayı dışlarken ‘piyasa önceliği’, zor araçlarını kapitalizme içselleştirir ve böylece kapitalizmin gelişiminin her aşamasındaki zor uygulamalarına açıklama imkânı verir. Bir başka yönüyle kapitalizm, siyaset ile ekonominin organik birliğini esas alarak, ‘iktidarın sınırsız birikimi desteğinde sermayenin sınırsız birikimi’ olarak yorumlanmıştır. Bu sistem, sermayenin sınırsız birikimini esas almakla birlikte siyasi alanda ortaya çıkmış ve siyasi iktidarın desteğinde hayatın bütün alanlarına yayılmıştır. Sermayenin sınırsız birikiminin sağlanabilmesi için sadece ülke içindeki kurumların değil aynı zamanda ülke dışındaki aktörlerin de bu amaca hizmet etmesi gerekir. Bu noktada piyasa önceliğinin en önemli aracı, iktidarın üçüncü boyutu veya rakip iradeleri belirleme gücüdür. Bu niteliklere sahip kapitalizm, İngiltere’de 11. yüzyıldan itibaren Norman fethi, Magna Carta, parlamentonun oluşumu, Vatikan’dan bağımsızlaşma, İskoçya’nın İngiltere’ye bağlanması ve Şanlı Devrim ile önce siyasi alanda ortaya çıkmış, daha sonra ekonomik ve toplumsal alana yayılmıştır. Kapitalizm, ne burjuva sınıfının ürünü ne de toprak sahibi, kiracı ve ücretli emekten oluşan sınıf yapısının belirlediği toplumsal mülkiyet ilişkilerinin bir sonucudur; bilakis bütünüyle sermaye birikimi peşindeki İngiliz aristokrasisinin icadıdır. Bu nitelikleriyle kapitalizm, sadece İngiltere’de ortaya çıkmakla kalmamış, aynı zamanda bir İngiliz sistemi olarak varlığını sürdürmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Kapitalizmin doğuşu
• piyasa
• devlet
• Siyasi Marksizm
• İngiltere

The Birth of Capitalism, the Market, and the State: A Critique of Political Marxism and the Foundations of British Exceptionalism

Öz

The school known as Political Marxism defined capitalism as "market dependence" and argued that this system first emerged as agrarian capitalism within the framework of social property relations in rural England. This study, employing a historical comparative method, argues that, contrary to the claims of Political Marxism, capitalism is not "market dependence," but rather a system of "market primacy." Market primacy means using market instruments primarily to ensure unlimited accumulation of capital, but resorting to coercive means whenever necessary. While "market dependence" excludes the use of coercive means, "market primacy" internalizes coercive means into capitalism, thus providing an explanation for the use of coercive means at every stage of capitalism's development. In another respect, capitalism, based on the organic unity of politics and the economy, has been interpreted as "the unlimited accumulation of capital supported by the unlimited accumulation of power." While this system is based on the unlimited accumulation of capital, it emerged in the political sphere and spread to all areas of life with the support of political power. For the unlimited accumulation of capital to be achieved, not only domestic institutions but also actors abroad must serve this purpose. At this point, the most important tool of market primacy is the third dimension of power, or the power to determine competing wills. Capitalism, possessing these characteristics, first emerged in the political sphere in England from the 11th century onward, with the Norman conquest, Magna Carta, the formation of Parliament, independence from the Vatican, the annexation of Scotland to England, and the Glorious Revolution. It then spread to the economic and social spheres. Capitalism is neither the product of the bourgeois class nor the outcome of social property relations determined by the class structure of landlord, tenant and wage labour; rather, it is the invention of the English aristocracy in its pursuit of purely capital accumulation. With these characteristics, capitalism not only emerged in England but also persisted as an English system.

Anahtar Kelimeler

• The birth of capitalism
• market
• state
• Political Marxism
• England

Kaynakça

1. ALLEN, Robert C. (2011), Global Economic History: A Very Short Introduction, Oxford University Press.
2. ANDERSON, Perry (1974), Passages from Antiquity to Feudalism, NLB, London, 1. Baskı.
3. ANIEVAS, Alexander ve NİŞANCIOĞLU, Kerem (2014), “The Poverty of Political Marxism”, International Socialist Review, 94, https://isreview.org/issue/94/poverty-political-marxism/index.html, (Erişim Tarihi: 10.07.2025).
4. ANIEVAS, Alexander ve NİŞANCIOĞLU, Kerem (2020), Batı’nın Egemenliği Nasıl Kuruldu?, (Çev. Çağdaş Sümer), Yordam Kitap, İstanbul, 1. Baskı.
5. ARRIGHI, Giovanni (2000), Uzun Yirminci Yüzyıl, (Çev. Recep Boztemur), İmge Kitabevi Yayınları, Ankara, 1. Baskı.
6. AYGÜL, Cenk (2010), “Agrarian Capitalism: England Versus France”, Çankaya University Journal of Humanities and Social Sciences, 7(1), ss.37-58.
7. BLACK, Jeremy (2017), Kısa İngiltere Tarihi, (Çev. Ekin Duru), Say Yayınları, İstanbul, 1. Baskı.
8. BOIS, Guy (2002), “Against the Neo-Malthusian Orthodoxy”, The Brenner Debate, (Ed. T.H. Aston and C.H.E. Philpin), Cambridge University Press, ss.107-118.

9. BRAUDEL, Fernand (1990), Maddi Uygarlık I, (Çev. Mehmet Ali Kılıçbay), İmge Kitabevi, Ankara, 2. Baskı.
10. BRAUDEL, Fernand (2014), Kapitalizmin Kısa Tarihi, (Çev. İsmail Yerguz), Say Yayınları, İstanbul, 2. Baskı.
11. BRENNER, Robert (1976), “Agrarian Class Structure and Economic Development”, Past and Present, 70, ss.30-75.
12. BRENNER, Robert (1977), “On the Origins of Capitalist Development: A Critique of Neo-Smithian Marxism”, New Left Review, 104, ss.25-92.
13. BRENNER, Robert (1990), “Feudalism”, Marxian Economics, ss.170-185.
14. BRENNER, Robert (2002), “The Agrarian Roots of European Capitalism”, The Brenner Debate, (Ed. T.H. Aston and C.H.E. Philpin), Cambridge University Press, ss.213-328.
15. BRENNER, Robert ve ISETT, Christopher (2002), “England's Divergence from China's Yangzi Delta: Property Relations, Microeconomics, and Patterns of Development”, The Journal of Asian Studies, 61(2), ss.609-662.
16. BURKE, Peter (1994), Tarih ve Toplumsal Kuram, (Çev. Mete Tunçay), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 1. Baskı.
17. COMNINEL, George C. (2000), “English Feudalism and the Origins of Capitalism”, The Journal of Peasant Studies, 27(4), ss.1-53.
18. DUCHESNE, Ricardo (1999), “Robert Brenner on Political Accumulation and the Transition to Capitalism”, Review of Radical Political Economics, 33, ss.79-98.
19. GRAMSCI, Antonio (1986), Hapishane Defterleri, (Çev. Kenan Somer), Omur Yayınları, İstanbul, 1. Baskı.
20. HELLER, Henry (2011), The Birth of Capitalism, Pluto Press, London, 1. Baskı.
21. HELLER, Henry (2018), “The State and the Birth of Capitalism”, Revue Internationale de Philosophie, 285(3), ss.243-266.
22. LE ROY LADURIE, Emmanuel (2002), “A Reply to Robert Brenner”, The Brenner Debate, (Ed. T.H. Aston and C.H.E. Philpin), Cambridge University Press, ss.101-106.
23. LUKES, Steven (2016), İktidar: Radikal Bir Görüş, (Çev. Mehmet Ratip), İletişim Yayınları, İstanbul, 1. Baskı.
24. MUN, Thomas (1895). England's Treasure by Forraign Trade, Macmillan and Co, London.
25. NYE, Joseph S. (1990), “Soft Power”, Foreign Policy, 80, ss.153-171.
26. OĞUZ, Şebnem (2011), “Maddeci Tarih Yazımında Temel Tartışmalar”, Praksis, 17, ss.33-56.
27. POLANYI, Karl (2010), Büyük Dönüşüm, (Çev. Ayşe Buğra), İletişim Yayınları, İstanbul, 9. Baskı.
28. TILLY, Charles (2001), Zor, Sermaye ve Avrupa Devletlerinin Oluşumu, (Çev. Kudret Emiroğlu), İmge Kitabevi, Ankara, 1. Baskı.
29. WALLERSTEIN, Immanuel (2006), Tarihsel Kapitalizm, (Çev. Necmiye Alpay), Metis Yayınları, İstanbul, 4. Baskı.
30. WEBER, Max (2012), Sosyal Bilimlerin Metodolojisi, (Çev. Vefa S. Öğütle), Küre Yayınları, İstanbul, 2. Baskı.
31. WOOD, Ellen Meiksins (1994), “From Opportunity to Imperative: The History of the Market”, Monthly Review, 46(3), ss.14-40.
32. WOOD, Ellen Meiksins (2016), “The Separation of the Economic and the Political in Capitalism”, https://www. ersobooks.com/en-gb/blogs/news/2302-ellen-meiksins-wood, (Erişim Tarihi: 10.07.2025).
33. WOOD, Ellen Meiksins (2021), Kapitalizmin Kökeni, (Çev. A. Cevdet Aşkın), Yordam Kitap, İstanbul, 1. Baskı.