Sera Gazı Beyanlarına İlişkin Güvence Denetim Raporlarının Güvence Denetim Standardı 3410 Kapsamında Değerlendirilmesi: BIST Sürdürülebilirlik Endeksi İşletmeleri Üzerine Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 403 - 425, 31.12.2025

Zeliha Koca , Mehtap Bulut Deniz , Yusuf Cahit Çukacı

Öz

Bu çalışmada Borsa İstanbul (BIST) Sürdürülebilirlik 25 Endeksi’nde yer alan işletmelerin sürdürülebilirlik ve entegre raporlarında sundukları sera gazı beyanları, uluslararası güvence standartlarından olan GDS 3410 çerçevesinde değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel amacı, işletmeler tarafından kullanılan güvence standartlarının, raporların karşılaştırılabilirliği, tutarlılığı ve paydaşlar açısından şeffaflığı üzerindeki etkilerini incelemektir, Endekste yer alan 25 işletmenin 2023 yılına ait sürdürülebilirlik ve entegre raporları incelenerek sera gazı beyanlarının GDS 3410 standardının öngördüğü gereklilikleri karşılama düzeyi değerlendirilmiştir. Ayrıca güvence sağlayıcı türleri arasındaki farklılıklar ve bu farklılıkların güvence kalitesi üzerindeki olası etkileri değerlendirilmiştir. Analiz bulguları, GDS 3410 ve ISO 14064 gibi farklı standartların eş zamanlı kullanımının raporlamada belirsizlikler oluşturabildiğini ve uygulamada tutarlılığı zorlaştırabildiğini göstermektedir. Buna karşılık, uluslararası düzeyde kabul görmüş tek ve kapsamlı bir standardın benimsenmesinin paydaş güvenini artırabileceği ancak farklı sektörlerin ihtiyaçlarını karşılayacak bir esneklik yapısına sahip olması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sera Gazı Beyanları , Güvence Denetim Standardı 3410 , BIST Sürdürülebilirlik 25 Endeksi.

An Evaluation of Assurance Reports on Greenhouse Gas Statements within the Scope of Assurance Engagement Standard 3410: A Study on BIST Sustainability Index Companies

Öz

In this study the greenhouse gas disclosures presented in the sustainability and integrated reports of companies listed in the Borsa Istanbul (BIST) Sustainability 25 Index were evaluated within the framework of the international assurance standard GDS 3410. The primary aim of the research is to examine the impact of the assurance standards used by companies on the comparability, consistency, and transparency of the reports from a stakeholder perspective. In this context, the 2023 sustainability and integrated reports of the 25 companies included in the index were analyzed to assess the extent to which their greenhouse gas disclosures comply with the requirements set forth by the GDS 3410 standard. Additionally, differences among types of assurance providers and the potential effects of these differences on assurance quality were evaluated. The findings indicate that the simultaneous use of different standards, such as GDS 3410 and ISO 14064, may create uncertainties in reporting and hinder consistency in practice. Conversely, it is concluded that adopting a single, comprehensive, and internationally recognized standard could enhance stakeholder confidence, provided that it incorporates flexibility to address the needs of different sectors.

Anahtar Kelimeler

Greenhouse Gas Declarations , Assurance Audit Standard 3410 , BIST Sustainability 25 Index.

Kaynakça

• Akbas, H. E., Canikli, S., Yilmazer, S. ve Sahin, B. S. (2020). “An examination of assurance practices on Turkish companies’ greenhouse gas emissions disclosures”, Journal of Economics, Finance and Accounting (JEFA), 7(1), 44-53.
• Al-Shaer, H. ve Zaman, M. (2019). “CEO compensation and sustainability reporting assurance: evidence from the UK”, Journal of Business Ethics, 158(1), 233-252.
• Altuğ, T. ve Özkan, F. (2015). “Sera gazı emisyonlarının izlenmesi, doğrulanması ve raporlanması”, Verimlilik Dergisi, 2, 67-86.
• Aslan, M. C. ve Demirkan, S. (2017). “Denetim ve güvence hizmetleri”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, (Temmuz 2017 (Özel Sayı)), 127-141.
• Aşan, D. (2023). Tüm Detaylarıyla ISO 14064 Sera Gazı ve Emisyonları Yönetim Sistemi, https://tr.linkedin.com/pulse/t%C3%BCm-detaylar%C4%B1yla-iso-14064-sera-gaz%C4%B1-ve-emisyonlar%C4%B1-dilek-a%C5%9Fan.
• Aşır, B. (2024). Karbon ayak izinin hesaplaması: alüminyum firması örneği, Bursa Teknik Üniversitesi Yüksek Lisans Tezi, Bursa.
• Chatterjee, A. (2012). “Assurance of corporate greenhouse gas disclosures in the mining and crude oil production sector: a comparative inter-national study”, Journal of the Asia-Pacific Centre for Environmental Accountability, 18(2), 75-102.
• Çokmutlu, M.E. ve Ok, Ş. (2019). “Borsa İstanbul sürdürülebilirlik endeksi işletmelerinin sera gazı beyanlarına yönelik güvence denetimleri: ISAE 3410 güvence denetim standardına ilişkin bir araştırma”, IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 5, 164-174.
• Dinç, E. ve Atabay, E. (2016). “Güvence denetim standartları ve güvence denetim süreci”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(5), 1527-1541.
• Durak, G. (2025). “Karbon ayak izi ve raporlamasına genel bir bakış”, Mali Çözüm Dergisi, 35(187), 83-107.
• Ekasingh, E., Simnett, R. ve Green, W. J. (2019). “The effect of diversity and the mediating role of elaboration on multidisciplinary greenhouse gas assurance team effectiveness”, Behavioral Research in Accounting, 31(1), 81-96.
• Erdoğan, N. ve Azgın, N. (2019). “Denetçilerin denetim kalitesine ilişkin teorik algıları ve pratikteki uygulamalarının karşılaştırılması”, Muhasebe ve Denetime Bakış, 18(56), 49-62.
• Huggins, A., Green, W. J. ve Simnett, R. (2011). “The competitive market for assurance engagements on greenhouse gas statements: is there a role for assurers from the accounting profession?”, Current Issues in Auditing, 5(2), 1-12
• İklim Değişikliği Başkanlığı, https://iklim.gov.tr/bm-iklim-degisikligi-cerceve-sozlesmesi-i-33.
• Kaplan, İ. (2011). Karbon yönetim sistemi ve ISO 14064. İzmir Rüzgâr Sempozyumu ve Sergisi, 1-5, İzmir.
• Kamu Gözetim Kurumu, Güvence Denetim Standardı 3000 Tarihi Finansal Bilgilerin Bağımsız Denetimi veya Sınırlı Bağımsız Denetimi Dışındaki Güvence Denetimleri, https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/GDS/GDS_3000.pdf.
• Kamu Gözetim Kurumu, Güvence Denetim Standardı 3410 Sera Gazı Beyanlarına İlişkin Güvence Denetimleri, https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/GDS/gds-3410.pdf.
• Kend, M. (2015). “Governance, firm-level characteristics and their impact on the client’s voluntary sustainability disclosures and assurance decisions”, Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, 6(1), 54-78.
• Kılınçarslan, T. B. (2020). İşletmelerin sosyal sorumlulukları bağlamında sera gazı beyanlarının raporlanması ve güvence denetimi: Türkiye’deki farkındalığın araştırılması, Uludağ Üniversitesi Doktora Tezi, Bursa.
• Kolk, A. ve Perego, P. (2010). “Determinants of the adoption of sustainability assurance statements: an international investigation”, Business Strategy and the Environment, 19(3), 182-198.
• Martínez-Ferrero, J. ve García-Sánchez, I. M. (2017). “Sustainability assurance and assurance providers: corporate governance determinants in stakeholder-oriented countries”, Journal of Management & Organization, 23(5), 647-670.
• Onocak, D., Demir, M. ve Köse, Ö. (2023). “BİST’de işlem gören sigorta şirketlerinin sürdürülebilirlik raporlarının içerik analizi ile değerlendirilmesi”, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (32 (Dicle Üniversitesi'nin 50. Yılına Özel 50 Makale)), 368-394.
• Öktem, B. (2020). “Karbon emisyon işlemlerinin muhasebeleştirilmesi”, Finans, Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(2), 313-323.
• Saha, A. K. ve Demirag, I. (2021). “Roles of accountants and scientists in the assurance of greenhouse gas statements”, In Ethics and Sustainability in Accounting and Finance, III, 281-300).
• Selimoğlu, S. K., Arsoy, A. P. ve Kılınçarslan, T. B. (2022). “Güvence denetiminin unsurları bağlamında uluslararası güvence denetimi standardı 3410’a göre sera gazı beyanlarına ilişkin güvence oluşturulması”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, 95, 21-34.
• Sera Gazı Emisyonlarının Takibi Hakkında Yönetmelik, https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=19678&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5.
• Sera Gazı Emisyon İstatistikleri, https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2022-53701.
• Simnett, R. ve Huggins, A. L. (2015). “Integrated reporting and assurance: where can research add value?”, Stainability Accounting, Management and Policy Journal, 6(1), 29-53.
• Uyar, S. (2016). “Güvence denetimi standartları ve ileriye yönelik finansal bilgilerin incelenmesi (geleceğin denetimi)”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(5), 1543-1554.