KOBİ’LERİN YEŞİL DÖNÜŞÜM SÜRECİNDE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK ODAKLI MALİYET MUHASEBESİ: FIRSATLAR, RİSKLER VE ENGELLER

Öz

Hem ulusal ekonomilerin hem de küresel tedarik zincirinin bel kemiğini oluşturan KOBİ’ler, sürdürülebilirlik çalışmalarında kritik bir rol oynamaktadır. Avrupa Yeşil Mutabakatı, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) ve ulusal raporlama standartları (TSRS) gibi güncel düzenlemeler, işletmelerin çevresel etkilerini ölçmelerini zorunlu kılmaktadır. Ancak geleneksel maliyet muhasebesinin çevresel dışsallıkları görünmez kılan yapısı, KOBİ’lerin bu süreci şeffaf biçimde yönetmesini zorlaştırmakta; dolayısıyla sürdürülebilirlik odaklı yeni maliyet sistemlerine geçişi hayati hale getirmektedir. Bu yüzden KOBİ’lerin sürdürülebilirlik ölçümlerini yapması ve buna uygun biçimde maliyetlerini takip etmesi önemlidir. Bu araştırmada sürdürülebilirlik odaklı maliyet yönetimine ilişkin uygulamalar; Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi, Kaynak Tüketim Muhasebesi ve Yaşam Döngüsü Maliyet Yöntemi olarak ele alınmıştır. Söz konusu uygulamaların hayata geçirilmesiyle ortaya çıkabilecek kaynak verimliliği ve rekabet avantajı gibi fırsatlar ile finansman, altyapı ve uzman personel eksikliğinden kaynaklanan engeller tartışılmıştır. Araştırma sonucunda; KOBİ’lerin bu uygulamaları başarılı biçimde benimseyebilmeleri için kurumsal yetkinliklerini artırmaları ve sürdürülebilirliği bir "gider" değil, stratejik bir "verimlilik aracı" olarak görmeleri gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik
• Maliyet Yönetimi
• KOBİ

SUSTAINABILITY-ORIENTED COST ACCOUNTING IN THE GREEN TRANSFORMATION PROCESS OF SMES: OPPORTUNITIES, RISKS, AND OBSTACLES

Öz

SMEs, which form the backbone of both national economies and global supply chains, play a critical role in sustainability efforts. Current regulations such as the European Green Deal, the Border Carbon Adjustment Mechanism (BCDM), and national reporting standards (TSRS) mandate that businesses measure their environmental impact. However, the traditional cost accounting system, which makes environmental externalities invisible, makes it difficult for SMEs to manage this process transparently; therefore, the transition to new sustainability-oriented cost systems is vital. For this reason, it is important for SMEs to conduct sustainability measurements and track their costs accordingly. In this research, applications related to sustainability-oriented cost management are examined as follows: Material Flow Cost Accounting, Environmental Activity-Based Costing, Resource Consumption Accounting, and Life Cycle Costing. The opportunities that may arise from implementing these applications, such as resource efficiency and competitive advantage, as well as the obstacles stemming from lack of financing, infrastructure, and expert personnel, are discussed. As a result of the research; The study concluded that for SMEs to successfully adopt these practices, they need to increase their corporate competencies and view sustainability not as an "expense" but as a strategic "productivity tool".

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• Cost Management
• SME’s

Kaynakça

1. Aktaş, R. (2013). Yeni Bir Maliyet ve Yönetim Muhasebesi Yöntemi Olarak Kaynak Tüketim Muhasebesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, Nisan (58), 55-76.
2. Altınbay, A. ve Seylan, B. (2019). Modern Maliyet Muhasebesinin Son Safhası: Kaynak Tüketim Muhasebesi Modeli. Alanya Akademik Bakış Dergisi, 3(3), 295-320.
3. Büyükmirza, K. (2021). Maliyet ve Yönetim Muhasebesi (24. Baskı.). Ankara: Gazi Kitabevi.
4. Çelebier, M. (2025). Sağlık Sektöründe Etkili Kaynak Kullanımı: Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi ve Sürdürülebilir Başarı Ölçüm Kartı Uygulaması. (Yayımlanmamış doktora tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
5. Çelik, M. (2006). Ürünlerin Yaşam Döngüsü Maliyetlerinin İşletme Kararlarına Etkilerinin Çevresel Yaklaşımla Değerlendirilmesi. Muhasebe ve Denetime Bakış, 18, 129-142.
6. Çoban Kumbalı, H., İncekara, M. ve Sarıkaya, M. (2022). KOBİ’lerde Çevresel ve Sosyal Sürdürülebilirlik Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye Karşılaştırması. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 13(26), 789-823.
7. Doğan, S. ve Çakıcı, C. (2016). Faaliyet Tabanlı Yönetim. Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 2(5), 13-32.
8. Douglas, B. C. ve Webber, S. A. (2004). RCA at Clopay. Strategic Finance, 86(4), 21-26.

9. Dzomonda, O. (2022). Environmental Sustainability Commitment and Access to Finance by Small and Medium Enterprises: The Role of Financial Performance and Corporate Governance. Sustainability, 14(8863), 1-20.
10. Freeman, R. E. (1984). Strategic Management: A Stakeholder Approach. Lon: Pitman Publishing Inc.
11. Gersil, A. (2007). Ürün Yaşam Seyri Maliyetleme Yönetimi ve Bir Örnek Uygulama. Muhasebe ve Denetime Bakış, 21, 129-148.
12. Giang, N. P., Ha, N. D. ve Hien, T. N. B. (2025). Business Sustainability Assessment Tools—Their Impact on Corporate Sustainability and Reputation: The Case of Listed Companies in Vietnam. SAGE Open, 15(2), 1-17.
13. Gilpin, A. (1995). Environmental Impact Assessment (EIA) (1. Baskı.). Melbourne: Cambridge University Press.
14. International Organization for Standardization. (2011). ISO 14051 Çevre Yönetimi - Malzeme Akış Malzeme Akış Muhasebesi- Genel Çerçeve.
15. Jasch, C. (2009). Environmental and Material Flow Cost Accounting - Principles and Procedures (1.). Wien: Springer Science + Business Media.
16. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2026). Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının Uygulama Kapsamının Belirlenmesinde Esas Alınan Ölçütlere İlişkin Eşik Değerlerin Yeniden Belirlenmesine İlişkin Kurul Kararı. Resmi Gazete, 16.01.2026, 33139.
17. Kayıhan, B. ve Tepeli, Y. (2016). Yeni Bir Maliyetleme Tekniği Olarak Kaynak Tüketim Muhasebesi ve Bir Örnek Uygulama. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 12(12), 431-443.
18. Kızılyalçın, D. A. (2025). Malzeme AKış Maliyet Muhasebesi: Bir Gıda İşletmesinde Uygulama. International Social Sciences Studies Journal, 11(10), 1907-1922.
19. Kinnear, C. ve Roodt, G. (1998). The Development of an Instrument for Measuring Organisational Inertia. SA Journal of Industrial Psychology, 24(2), 44-54.
20. Kokubu, K. ve Kitada, H. (2015). Material Flow Cost Accounting and Existing Management Perspectives. Journal of Cleaner Production, 108, 1279-1280.
21. Kokubu, K., Kitada, H., Nishitani, K. ve Shinohara, A. (2023). How Material Flow Cost Accounting Contributes to the SDGs Through Improving Management Decision-Making. Journal of Material Cycles and Waste Management, 25, 2783-2793.
22. Mizrahi, R. (2011). KOBİ’lerde Muhasebe Bilgi Sisteminin Etkin Kullanımı Üzerine Bir Araştırma. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(3), 307-316.
23. Özçelik, F. (2017). Çevre Yönetim Muhasebesi Uygulamaları için Yeni Bir Yaklaşım: Malzeme Akış Maliyet Muhasebesi. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 4(13), 927-948.
24. Ristimäki, M., Säynäjoki, A., Heinonen, J. ve Junnila, S. (2013). Combining Life Cycle Costing and Life Cycle Assessment for an Analysis of a New Residential District Energy System Design. Energy, 63, 168-179.
25. Tanış, İ. F. ve Demircioğlu, E. N. (2017). Kaynak Tüketim Muhasebesi ve Önemi. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 2(21), 175-187.
26. Temiz, H. (2022). Environmental Performance and Cost of Finance: Evidence from Emerging Markets. Sustainability Accounting, Management and Policy Journal, 13(5), 1229-1250.
27. Tse, M. S. C. ve Gong, M. Z. (2009). Recognition of Idle Resources in Time-Driven Activity-Based Costing and Resource Consumption Accounting Models. Journal of Applied Management Accounting Research, 7(2), 41-54.
28. Tüm, K. (2014). Kurumsal Sürdürülebilirlik ve Muhasebeye Yansımaları: Sürdürülebilirlik Muhasebesi. Akademik Yaklaşımlar Dergisi, 1(5), 58-81.
29. Wang, Y., Zhuang, Y. ve Li, J. (2009). Study on Application of RCA in College Education Cost Accounting. International Journal of Business and Management, 4(5), 84-88.