TÜRKİYE’DE MUHASEBENİN YOLCULUĞU: MERDİVEN’DEN TÜRKİYE MUHASEBE STANDARTLARI’NA

Yıl 2026, Sayı: 30, 1 - 16, 14.01.2026

Cemal Elitaş

Öz

Çalışmanın amacı doğrultusunda Abbasiler Devleti’nde kullanıldığına dair tarihsel izler olan “merdiven kayıt yöntemi”nden konu ele alınmaya başlanarak günümüz Türkiye coğrafyasında kullanılmakta olan “çift taraflı kayıt yöntemi”ne kadar arada geçen zaman dilimindeki önemli muhasebe süreçleri incelenmeye çalışılmıştır. Bu bağlamda Türkiye muhasebe tarihinde İtalyan etkisi olmamasına rağmen, Türkiye’de İtalyan usulü defter tutulması paradoksu da çalışmanın konusu kapsamında değerlendirilmiştir. Bu çalışma kapsamında muhasebede yakınsama çalışmalarına değinilerek burada özellikle çok uluslu ve küresel işletmelerin bu konudaki istek ve yönlendirmelerinin çok olduğu ve bunun temel sebebinin de herhangi bir ülkede üretilen bir finansal tablonun özellikle yöneticiler için aynı format ve mantık silsilesine bağlı olmasının sağlayacağı önem vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Merdiven Kayıt Yöntemi , Çift Taraflı Kayıt Yöntemi , Muhasebe Tarihi , Muhasebe Standartları.

THE JOURNEY OF ACCOUNTING IN TURKEY: FROM THE STAIRS TO TURKISH ACCOUNTING STANDARDS

Öz

In line with the purpose of the study, the important accounting processes in the intervening period from the “ladder recording method”, which has historical traces of its use in the Abbasid State, to the “double-entry recording method” used in today’s Turkey geography, have been tried to be examined. In this context, although there is no Italian influence in the accounting history of Turkey, the paradox of Italian-style bookkeeping in Turkey has also been evaluated within the scope of the study. Within the scope of this study, it has been emphasized that the convergence studies in accounting are particularly multinational and global enterprises’ requests and orientations on this issue are many and the main reason for this is the importance that a financial statement produced in any country will have, especially for managers, depending on the same format and logic sequence.

Anahtar Kelimeler

Stairs Recording Method , Double Entry Recording Method , Accounting History , Accounting Standards.

Kaynakça

• Aydemir, O. Elitaş, C. Erkan, M. & Özcan, U. (2007). Accounting System in Ilhanians and A Sample Practice. 1. Balkan Ülkeleri Uluslararası Muhasebe ve Denetim Konferansı, 07-10 Mart 2007.
• Elitaş, C. Aydemir, O. Erkan, M. & Özcan, U. (2007). Accounting Practices in Abbasids and A Sample Practice, 1. Balkan Ülkeleri Uluslararası Muhasebe ve Denetim Konferansı, 07-10 Mart 2007.
• Elitaş, C. (2010). Türkiye Muhasebe Standartları / Türkiye Finansal Raporlama Standartlarının Benimsenmesinin Bazı Temel Finansal Oranlar Üzerindeki Etkisi Üzerine Uygulamalı Bir Değerlendirme. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, (30), 57-68.
• Elitaş, C. (2011). Muhasebede Araştırma Yöntemleri. Ankara: Gazi Kitabevi.
• Elitaş, C. (2024). Muhasebe Teorisi Ders Notları. Yayımlanmamış Ders Notları.
• Elitaş, C., Güvemli, O., Aydemir, O., Erkan, M., Oğuz, M. & Özcan, U. (2008a). Osmanlı İmparatorluğunda 500 Yıl Boyunca Kullanılan Muhasebe Yöntemi: Merdiven Yöntemi. Ankara: Maliye Bakanlığı Yayınları No: 2008/377, Nisan-2008, ISBN: 978-975-8195-16-9.
• Elitaş, C., Güvemli, O., Aydemir, O., Erkan, M., Oğuz, M. & Özcan, U. (2008b). Accounting Method Used By Ottomans For 500 Years: Stairs Method. Ankara: Ministry of Finance Publications, April-2008, ISBN: 978-975-8195-15-2.
• Erkan, M. Aydemir, O. & Elitaş, C. (2006). An Accounting System Used Between 14 Th And 19 Th Centuries In The Mıddle East: The Merdiven (Stairs) Method. Eleventh World Congress of Accounting Historians France: Nantes, July 19-22, 2006, Eleventh World Congress of Accounting Historians Papers of Turkish Delegation, Avcıol Basım Yayın, 2006 ayrıca bkz. http://palissy.humana.univ-nantes.fr/msh/wcah/textes/erkan-elitas-aydemir.pdf ve http://palissy.humana.univ-nantes.fr/msh/wcah/papers.html (Son Erişim Tarihi: 28.01.2007).
• Güvemli, O. ve Güvemli, B. (2015). Osmanlı Devlet Muhasebesinde Kayıt Düzeni ve Defter Sistemi. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı 9, 18-42.
• Karataş, Ş., Yücel, G. & Adiloğlu, B. (2018). Muhasebe Eğitimine Verilen Doksan Yıllık Ömür: Kirkor Kömürcüyan. Muhasebe Enstitüsü Dergisi, Cilt 16, Sayı 59, 71-80.
• Küçük, İ. (2012). XX. yüzyılın ilk yarısında Türk muhasebe düşüncesinin gelişimini etkileyen Eğitimciler: Serkiz Nihad. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı 3, 246-265.
• Örten, R., Kurt, G. ve Torun, S. (2011). Muhasebede Çift Taraflı Kayıtlama ve Kitab-Us Siyakat. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı, 1, 34-69.
• Penndorf, B. (1997). Buchhaltung. 2. Baskı: Stuttgart.
• Quick, R. & Wurl, H. J. (2023). Doppelte Buchführung. 5. Baskı, Darmstadt: Springer Gabler.
• Sutter, R. (2005). Rechnungswesen. HEP Verlag.
• Sutter, R. (2007). Geschichte der Doppelten Buchhaltung. Bern.
• von Kremer, A.F. (1887). Ueber das Einnahmebudget des Abbasiden-Reiches vom Jahre 306 H. (918-919). 36. Cilt/Denkschriften der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Classe, C. Gerold's Sohn.