Derleme
BibTex RIS Kaynak Göster

İHTİSAS MUHASEBELERİNE TARİHSEL BİR BAKIŞ

Yıl 2026, Sayı: 30, 37 - 74, 14.01.2026

Ömer Yazan

Öz

Sanayileşme ve kar odaklılık, işletmelerin tür, büyüklük ve faaliyet açısından çeşitlenmesine neden olmuş, muhasebede de önemli değişikliklere yol açmıştır. İşletmelerin muhtelif ihtisas alanlarına yoğunlaşması muhasebe de ihtisaslaşmayı gerektirmiştir. 19.yüzyıl sonları ile 20. yüzyıl başları muhasebe ihtisaslaşmasındaki çok çeşitliliği ve dağılım zenginliğini izlemek için önemli örneklere erişilebilen bir dönemdir. Bu çalışmada ilgili dönemde ihtisas muhasebeleri örnekleri olarak tarım, demiryolu, elektrik, gazete, maden, belediye, banka, sigorta ve askeri muhasebeye ilişkin orijinal birinci kaynaklara erişilmiş ve söz konusu eserler karşılaştırmalı olarak incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

İhtisas muhasebeleri tarım demiryolu maden sigorta askeri muhasebe

Kaynakça

  • Ahmed Ziya (1896). Fenn-i Usûl-i Defterî-i Askerî’den Yevmiye Defteri, İstanbul: Artin Asaduryan Şirket-i Mürettebiye Matbaası.
  • Asafkan, K. (1959). İhtisas Muhasebeleri-Metodik Muhasebe Ansiklopedisi. Ankara: Ayyıldız Matbaası.
  • Aslan, M. (2017), Cumhuriyet’in İlk Döneminde Muhasebe Düşüncesine Katkı Verenler: Abdullah Nuri Aker (1905 - 1977), Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 12, 207-213.
  • Avcı, M. (2014). Atatürk Dönemi Demiryolu Politikası. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Yolu Dergisi, 54, 39-58.
  • Barnett, S. (1909). Life Insurance Accounting. Kentucky: The Insurance Field.
  • Barrett, A. R. (1903). Modern Banking Methods and Practical Bank Bookkeeping. New York: The Bankers Publishing Co.
  • Baubeau, P. (2018) The Bank of France's Balance Sheets Database, 1840–1998: An Introduction to 158 Years Of Central Banking, Financial History Review, 25/2, 203-230.
  • Birtek, F. (1935). Bölükte Levazım ve Ayniyat Muhasebesi. İstanbul: Akşam Matbaası.
  • Black, J. (2001), Full Circle: The Cost Accounting Experiment in the British Army 1917–25 and the Corps of Military Accountants, Journal of the Society for Army Historical Research, 79/318, 145–162.
  • Bowes, P. (1853). Farm Book-Keeping by Double Entry. London: Simpkin, Marshall and Co.
  • Boyns, T., Edwards, J.R., (1995), Accounting Systems and Decision-Making in the Mid-Victorian Period: The Case of the Consett Iron Company, Business History, 37/3, 28–51.
  • Bryer, R.A. (1991), Accounting for the “Railway Mania” of 1845— A Great Railway Swindle?. Accounting, Organizations and Society, 16/5-6, 439-486.
  • Charlton, W.H. (1912). American Mine Accounting. New York: McGraw-Hill Book Company.
  • Cochran, W M. D. (1858). Agricultural Book-Keeping Being a Concise and Scientific System of Keeping Farm Accounts. Detroit: Daily Advertiser Steam Presses.
  • Collins, A. (1904). Municipal Internal Audit. London: GEE&CO. Printers and Publishers.
  • Fisher, J. A. (1891). Railway Accounts and Finance. London: Bem Rose&Sons.
  • Forse, W.M.H. (1908). Electric Railway Auditing and Accounting. New York: McGraw Publishing Company.
  • Giraudeau, M. (2017), The Farm as an Accounting Laboratory: An Essay on the History of Accounting and Agriculture, Accounting History Review, 27, 201-215.
  • Glynn, J.J. (1984), The Development of British Railway Accounting: 1800–1911, Accounting Historians Journal, 11/1, 103–118.
  • Goddon, D. & Robertson, W. N. (1902). Australian Mining Companies’ Accounts. London: GEE&CO Printers and Publishers,.
  • Godfrey, M. (1695). A Short Account of Bank of England London, (no other printing information given).
  • Godfrey, O.J. (1920). Municipal Book-Keeping and Auditing. Toronto: The Carswell Co. Ltd.
  • Godden D. & Robertson, W. N. (1902). Australian Mining Companies' Accounts. London: GEE&CO. Printers and Publishers.
  • Güney, A., Çekici, M. XX. Yüzyılın Ortalarında Türkiye'de Öncü Bir Kamu Vergi Denetçisi ve Öncü Bir Muhasebe Düşünürü: Rasim Saydar (1901-1966), Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4, 246-269.
  • Güvemli, O. (2000). Türk Devletleri Muhasebe Tarihi-Tanzimat’tan Cumhuriyet’e, 3. cilt. İstanbul: İstanbul Yeminli Mali Müşavirler Odası Yayınları.
  • Güvemli, O. (2014). Osmanlı'da Devlet Muhasebesi Mesleğinin Özellikleri. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6, 227-287.
  • Hernandez-Esteve, E. (2008). 21. Yüzyılda Muhasebe Tarihi Araştırmalarının Yönü ve Hacmi Üzerine Düsünceler. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 40, 54-70.
  • Johnson, G. (1922). Electricity Supply Accounts. Third Edition. London: GEE&CO. (Publishers) LTD.
  • Kaftanyan, A. (1887). Muhasebe-i Ziraiye. Selanik: Selanik Matbaası.
  • Karaçivi, H. (1947). Merkeziyet Sistemi ve İhtisas Muhasebeleri. İzmir: Yeniyol Matbaası.
  • Karataş, Ş., Yücel, G., Adiloğlu, B. (2018), Muhasebe Eğitimine Verilen Doksan Yıllık Ömür: Kirkor Kömürcüyan, Muhasebe Enstitüsü Dergisi, 16, 59-71.
  • Kömürcüyan, K. (1931). İhtisas Muhasebeleri, 1. Cilt. İstanbul: Marifet Matbaası.
  • Küçük, İ. (2012) XX. Yüzyılın İlk Yarısında Türk Muhasebe Düşüncesinin Gelişimini Etkileyen Eğitimciler: Serkiz Nihad, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3, 246-265.
  • Lamb, H. G. (1908). Farm Book-Keeping. New York: The Thomas Press.
  • Lawn, J. G. (1897). Mine Accounts and Mining Bookkeeping. London: Charles Griffin&Company Limited.
  • Loudon, J.C. (1845). Self-Instruction for Young Gardeners, Foresters, Bailiffs, Land-Stewards and Farmers. London: Longman, Brown, Green and Longmans Paternoster-Row.
  • MacPherson, F.H. (1901). Municipal Accounting. Detroit-Michigan: The Book-Keeping Publishing Company Limited.
  • McCall, J.H. (1922). Municipal Book-Keeping. New York: Sir Isaac Pitman&Sons Ltd.
  • Meelbom, J. A.& Hannaford, C. F. (1913). Bank Bookkeeping and Accounts. London: GEE&CO. Publishers.
  • Milli Müdafaa Vekaleti Levazım İşleri Dairesi (1940). Trakya Tahkim Komutanlığı’nda Ayniyat Talimnamesi ile Nakit Talimatının Tatbik Şekillerini Tayin ve Tavzih Eden İdare ve Muhasebe Talimatı. Ankara: M.M. Vekaleti Matbaası.
  • Muhyiddin (1886). İlaveli Usûl-i Defterî-i Cedîd. İstanbul: Mihran Matbaası.
  • Nihat, S. (1926). Sigorta Muhasebesi. İstanbul: Osmanbey Matbaası.
  • Norton, B. T. & Feasey, G. T. (1895). Newspaper Accounts. London: GEE&CO. Printers and Publishers.
  • Ossaye, F.M.F. (1853). A New System of Agricultural Book-keeping or A Safe and Easy Method for Conducting Farming Operations. Montreal: John Lowell Printing Establishment.
  • Örten, R., Kurt, G., Torun, S. (2011). Muhasebede Çift Taraflı Kayıtlama ve Kitab-Us Siyakat. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1, 34-69.
  • Packard, S. S. (1897). Bank Book-Keeping. New York: S.S. Packard Publisher.
  • Potts, J.H. (1982). A Brief History of Property and Depreciation Accounting In Municipal Accounting, Accounting Historians Journal, 9/1, 25-37.
  • State of New York Public Service Commission for the First District (1908). Uniform System of Accounts Prescribed for Electrical Corporations. New York (no other printing information given).
  • Tarkan, F. (1959). Banka Muhasebesi, Ankara: Mars T. ve S.A.Ş Matbaası.
  • Taylor, R. (1694). A Brief Account of The Intended Bank of England. London: (no other printing information given).
  • The Public Service Commission of Washington (1913). Uniform System of Accounts for Electric Light and Power Companies. First Issue. Olympia: (no other printing information given).
  • Wallace, D. (1909). Simple Mine Accounting. New York: McGraw-Hill Book Company.
  • Woodson, E.R. (1922). Railway Accounting Procedure. Washington: Railway Accounting Officers Association.
  • Vent, G., Milne, R. A. (1997) Cost Accounting Practices At Precious Metal Mines: A Comparative Study, 1869–1905. Accounting History 2/2, 77-105.
  • Vye, J.A. (1906). Farm Accounts. Minnesota: Publishes by The Author.
  • Yazan, Ö. (2018). 19.yy. Sonlarında Osmanlı Tarım İşletmelerinde Yönetim ve Muhasebe Uygulamaları: “Çiftlik İdaresi” Örneği. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, İşletme Tarihi Özel Sayısı, 280-332.
  • Yazan, Ö. (2020). XIX. yy. Sonlarında Türk Tarım Muhasebesi. Ankara: Ekin Yayınevi.
  • Young, T.E. & Masters, R. (1904). Insurance Office Organization, Management and Accounts. London: Sir Isaac Pitman&Sons Ltd.
  • Yurtoğlu, N. (2018). Cumhuriyet Türkiye’sinde Elektrik Enerjisi Üretimi ve Enerji Politikaları (1923-1960). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 34/2, 227-280.
  • Zakaryan, A. (1893). Çiftlik İdaresi. İstanbul: Artin Asaduryan Şirket-i Mürettibiye Matbaası.

A HISTORICAL OVERVIEW OF SPECIALIZED ACCOUNTING

Yıl 2026, Sayı: 30, 37 - 74, 14.01.2026

Ömer Yazan

Öz

Industrialization and profit orientation, which led to the diversification of enterprises in terms of type, size and activity, also led to significant changes in accounting. The concentration of enterprises in various fields of specialization required specialization in accounting. The late 19th and early 20th centuries are a period in which important samples can be accessed to observe the diversity and richness of distribution in accounting specialization. In this study, original primary sources on agricultural, railway, electricity, newspaper, mining, municipal, banking, insurance and military accounting as examples of specialized accounting in the relevant period have been accessed and these works have been examined comparatively.

Anahtar Kelimeler

Specialized accounting agriculture railroad mining insurance military accounting

Kaynakça

  • Ahmed Ziya (1896). Fenn-i Usûl-i Defterî-i Askerî’den Yevmiye Defteri, İstanbul: Artin Asaduryan Şirket-i Mürettebiye Matbaası.
  • Asafkan, K. (1959). İhtisas Muhasebeleri-Metodik Muhasebe Ansiklopedisi. Ankara: Ayyıldız Matbaası.
  • Aslan, M. (2017), Cumhuriyet’in İlk Döneminde Muhasebe Düşüncesine Katkı Verenler: Abdullah Nuri Aker (1905 - 1977), Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 12, 207-213.
  • Avcı, M. (2014). Atatürk Dönemi Demiryolu Politikası. Ankara Üniversitesi Türk İnkılap Yolu Dergisi, 54, 39-58.
  • Barnett, S. (1909). Life Insurance Accounting. Kentucky: The Insurance Field.
  • Barrett, A. R. (1903). Modern Banking Methods and Practical Bank Bookkeeping. New York: The Bankers Publishing Co.
  • Baubeau, P. (2018) The Bank of France's Balance Sheets Database, 1840–1998: An Introduction to 158 Years Of Central Banking, Financial History Review, 25/2, 203-230.
  • Birtek, F. (1935). Bölükte Levazım ve Ayniyat Muhasebesi. İstanbul: Akşam Matbaası.
  • Black, J. (2001), Full Circle: The Cost Accounting Experiment in the British Army 1917–25 and the Corps of Military Accountants, Journal of the Society for Army Historical Research, 79/318, 145–162.
  • Bowes, P. (1853). Farm Book-Keeping by Double Entry. London: Simpkin, Marshall and Co.
  • Boyns, T., Edwards, J.R., (1995), Accounting Systems and Decision-Making in the Mid-Victorian Period: The Case of the Consett Iron Company, Business History, 37/3, 28–51.
  • Bryer, R.A. (1991), Accounting for the “Railway Mania” of 1845— A Great Railway Swindle?. Accounting, Organizations and Society, 16/5-6, 439-486.
  • Charlton, W.H. (1912). American Mine Accounting. New York: McGraw-Hill Book Company.
  • Cochran, W M. D. (1858). Agricultural Book-Keeping Being a Concise and Scientific System of Keeping Farm Accounts. Detroit: Daily Advertiser Steam Presses.
  • Collins, A. (1904). Municipal Internal Audit. London: GEE&CO. Printers and Publishers.
  • Fisher, J. A. (1891). Railway Accounts and Finance. London: Bem Rose&Sons.
  • Forse, W.M.H. (1908). Electric Railway Auditing and Accounting. New York: McGraw Publishing Company.
  • Giraudeau, M. (2017), The Farm as an Accounting Laboratory: An Essay on the History of Accounting and Agriculture, Accounting History Review, 27, 201-215.
  • Glynn, J.J. (1984), The Development of British Railway Accounting: 1800–1911, Accounting Historians Journal, 11/1, 103–118.
  • Goddon, D. & Robertson, W. N. (1902). Australian Mining Companies’ Accounts. London: GEE&CO Printers and Publishers,.
  • Godfrey, M. (1695). A Short Account of Bank of England London, (no other printing information given).
  • Godfrey, O.J. (1920). Municipal Book-Keeping and Auditing. Toronto: The Carswell Co. Ltd.
  • Godden D. & Robertson, W. N. (1902). Australian Mining Companies' Accounts. London: GEE&CO. Printers and Publishers.
  • Güney, A., Çekici, M. XX. Yüzyılın Ortalarında Türkiye'de Öncü Bir Kamu Vergi Denetçisi ve Öncü Bir Muhasebe Düşünürü: Rasim Saydar (1901-1966), Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 4, 246-269.
  • Güvemli, O. (2000). Türk Devletleri Muhasebe Tarihi-Tanzimat’tan Cumhuriyet’e, 3. cilt. İstanbul: İstanbul Yeminli Mali Müşavirler Odası Yayınları.
  • Güvemli, O. (2014). Osmanlı'da Devlet Muhasebesi Mesleğinin Özellikleri. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6, 227-287.
  • Hernandez-Esteve, E. (2008). 21. Yüzyılda Muhasebe Tarihi Araştırmalarının Yönü ve Hacmi Üzerine Düsünceler. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 40, 54-70.
  • Johnson, G. (1922). Electricity Supply Accounts. Third Edition. London: GEE&CO. (Publishers) LTD.
  • Kaftanyan, A. (1887). Muhasebe-i Ziraiye. Selanik: Selanik Matbaası.
  • Karaçivi, H. (1947). Merkeziyet Sistemi ve İhtisas Muhasebeleri. İzmir: Yeniyol Matbaası.
  • Karataş, Ş., Yücel, G., Adiloğlu, B. (2018), Muhasebe Eğitimine Verilen Doksan Yıllık Ömür: Kirkor Kömürcüyan, Muhasebe Enstitüsü Dergisi, 16, 59-71.
  • Kömürcüyan, K. (1931). İhtisas Muhasebeleri, 1. Cilt. İstanbul: Marifet Matbaası.
  • Küçük, İ. (2012) XX. Yüzyılın İlk Yarısında Türk Muhasebe Düşüncesinin Gelişimini Etkileyen Eğitimciler: Serkiz Nihad, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3, 246-265.
  • Lamb, H. G. (1908). Farm Book-Keeping. New York: The Thomas Press.
  • Lawn, J. G. (1897). Mine Accounts and Mining Bookkeeping. London: Charles Griffin&Company Limited.
  • Loudon, J.C. (1845). Self-Instruction for Young Gardeners, Foresters, Bailiffs, Land-Stewards and Farmers. London: Longman, Brown, Green and Longmans Paternoster-Row.
  • MacPherson, F.H. (1901). Municipal Accounting. Detroit-Michigan: The Book-Keeping Publishing Company Limited.
  • McCall, J.H. (1922). Municipal Book-Keeping. New York: Sir Isaac Pitman&Sons Ltd.
  • Meelbom, J. A.& Hannaford, C. F. (1913). Bank Bookkeeping and Accounts. London: GEE&CO. Publishers.
  • Milli Müdafaa Vekaleti Levazım İşleri Dairesi (1940). Trakya Tahkim Komutanlığı’nda Ayniyat Talimnamesi ile Nakit Talimatının Tatbik Şekillerini Tayin ve Tavzih Eden İdare ve Muhasebe Talimatı. Ankara: M.M. Vekaleti Matbaası.
  • Muhyiddin (1886). İlaveli Usûl-i Defterî-i Cedîd. İstanbul: Mihran Matbaası.
  • Nihat, S. (1926). Sigorta Muhasebesi. İstanbul: Osmanbey Matbaası.
  • Norton, B. T. & Feasey, G. T. (1895). Newspaper Accounts. London: GEE&CO. Printers and Publishers.
  • Ossaye, F.M.F. (1853). A New System of Agricultural Book-keeping or A Safe and Easy Method for Conducting Farming Operations. Montreal: John Lowell Printing Establishment.
  • Örten, R., Kurt, G., Torun, S. (2011). Muhasebede Çift Taraflı Kayıtlama ve Kitab-Us Siyakat. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 1, 34-69.
  • Packard, S. S. (1897). Bank Book-Keeping. New York: S.S. Packard Publisher.
  • Potts, J.H. (1982). A Brief History of Property and Depreciation Accounting In Municipal Accounting, Accounting Historians Journal, 9/1, 25-37.
  • State of New York Public Service Commission for the First District (1908). Uniform System of Accounts Prescribed for Electrical Corporations. New York (no other printing information given).
  • Tarkan, F. (1959). Banka Muhasebesi, Ankara: Mars T. ve S.A.Ş Matbaası.
  • Taylor, R. (1694). A Brief Account of The Intended Bank of England. London: (no other printing information given).
  • The Public Service Commission of Washington (1913). Uniform System of Accounts for Electric Light and Power Companies. First Issue. Olympia: (no other printing information given).
  • Wallace, D. (1909). Simple Mine Accounting. New York: McGraw-Hill Book Company.
  • Woodson, E.R. (1922). Railway Accounting Procedure. Washington: Railway Accounting Officers Association.
  • Vent, G., Milne, R. A. (1997) Cost Accounting Practices At Precious Metal Mines: A Comparative Study, 1869–1905. Accounting History 2/2, 77-105.
  • Vye, J.A. (1906). Farm Accounts. Minnesota: Publishes by The Author.
  • Yazan, Ö. (2018). 19.yy. Sonlarında Osmanlı Tarım İşletmelerinde Yönetim ve Muhasebe Uygulamaları: “Çiftlik İdaresi” Örneği. Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, İşletme Tarihi Özel Sayısı, 280-332.
  • Yazan, Ö. (2020). XIX. yy. Sonlarında Türk Tarım Muhasebesi. Ankara: Ekin Yayınevi.
  • Young, T.E. & Masters, R. (1904). Insurance Office Organization, Management and Accounts. London: Sir Isaac Pitman&Sons Ltd.
  • Yurtoğlu, N. (2018). Cumhuriyet Türkiye’sinde Elektrik Enerjisi Üretimi ve Enerji Politikaları (1923-1960). Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 34/2, 227-280.
  • Zakaryan, A. (1893). Çiftlik İdaresi. İstanbul: Artin Asaduryan Şirket-i Mürettibiye Matbaası.
Toplam 60 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil İngilizce
Konular Muhasebe Tarihi
Bölüm Derleme
Yazarlar

Ömer Yazan 0000-0001-8680-3442

Gönderilme Tarihi 5 Mayıs 2025
Kabul Tarihi 25 Ağustos 2025
Yayımlanma Tarihi 14 Ocak 2026
Yayımlandığı Sayı Yıl 2026 Sayı: 30

Kaynak Göster

APA Yazan, Ö. (2026). A HISTORICAL OVERVIEW OF SPECIALIZED ACCOUNTING. Accounting and Financial History Research Journal(30), 37-74.