Türkiye'de Hurda Değer ile Kalıntı Değer Kavramlarının Tarihsel Gelişimi (1935-2025)

Öz

Türkiye’de muhasebe alanında yapılan düzemelere bakıldığı zaman Türkiye Finansal Raporlama Standartlarında (TFRS) “kalıntı değer” kavramına yer verilirken, Vergi Usul Kanunu’nda (VUK) “hurda değer” kavramı kullanılmıştır. Türkiye’de bu iki kavram birbirinin yerine kullanılmasına rağmen anlam ve kapsam bakımından farklılaşmaktadır. VUK’ta yer alan düzenlemeye göre hurda değer, sadece varlığa uygulanan amortisman işleminden sonra oluşan değer değil tüketici tercihlerinin değişimi, teknoloji gibi olumsuz olaylar sonucunda oluşan değer olarak da görülmektedir. Kalıntı değer ise varlığın faydalı ömrü boyunca uygulanacak amortisman işleminden sonra kullanılabilir ya da ikinci el piyasada satılabilir değeridir. Dolayısıyla hurda değer kalıntı değerden daha geniş kavram olup kalıntı değer önceden tahmin edilirken hurda değerin önceden tahmini zordur. Varlığın faydalı ömrü tamamlandıktan sonra kullanılabilir ya da satılabilir durumda ise kalıntı değerden, kullanılamaz durumsa ise hurda değerden bahsedilebilir ki bu durum bu iki kavram arasındaki en büyük farktır. Hurda değer, varlığın değerinden faydalı ömrü boyunca hesaplanan amortisman miktarının azaltılması sonucu bulunur. Kalıntı değer, varlığın değerinden faydalı ömrü boyunca hesaplanan amortisman ile varlığın ikinci el piyasasında satılabilir durumda olmasından dolayı satış giderlerinin azaltılması sonucu bulunan değerdir. Hurda değer, kalıntı değere eşit veya kalıntı değerden farklı bir değer alabilir. Bu iki kavram arasındaki farklılıkların mali tablolar üzerindeki etkileri, finansal bilgi kullanıcılarının alacakları kararlar açısından önemli olacağından bu çalışmada birbirinin yerine kullanılan fakat birbirinden farklı olan bu iki kavram açıklanacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Hurda değer
• kalıntı değer
• faydalı ömür
• Finansal Raporlama Standartları
• Vergi Usul Kanunu

The Historical Development of the Concepts of Scrap Value and Residual Value in Türkiye (1935–2025)

Öz

When we look at the regulations made in the field of accounting in Turkey, the concept of "residual value" is included in the Financial Reporting Standards (TFRS), while the concept of "scrap value" is used in the Tax Procedure Law (VUK). Although these two concepts are used interchangeably in Turkey, they differ in terms of meaning and scope. According to the regulation in VUK, scrap value is seen not only as the value formed after the depreciation applied to the asset, but also as the value resulting from negative events such as changes in consumer preferences and technology. Residual value, on the other hand, is the usable or resaleable value of an asset after depreciation over its useful life. Therefore, salvage value is a broader concept than residual value, and while residual value can be estimated in advance, salvage value is difficult to predict. Salvage value is the asset's value minus the depreciation calculated over its useful life. Residual value is the value calculated by subtracting the depreciation calculated over its useful life from the asset's value and the selling expenses resulting from the asset's saleability in the secondary market. Salvage value can have a value equal to or different from the residual value. Because the differences between these two concepts will have significant impact on financial statements and the decisions made by financial information users, this study will explain these two interchangeable yet distinct concepts.

Anahtar Kelimeler

• Scrap value
• residual value
• useful life
• Financial Reporting Standards
• Tax Procedure Law

Kaynakça

1. Akçura Değer, A. (2008). Amortisman Uygulaması. https://www.verginet.net/dtt/5/Amortisman_Uygulamasi_.aspx. (Erişim Tarihi: 01.04.2025).
2. Akdoğan, H. (2020). BOBİ FRS TFRS/TMS ve MSUGT/VUK Karşılaştırmaları. Ankara: Siyasal Kitabevi.
3. Alar,S. (2012). TMS 16: Maddi Duran Varlıklar Standardına Göre Amortisman Ayırma Yöntemleri Ve Vergi Mevzuatına Uyum. Vergi Sorunları Dergisi, (290), 133-141.
4. Altıntaş, N. (2011). Türkiye’de Muhasebe Hukukunun Çerçevesi. Sosyal Bilimler Dergisi, (1), 175-188.
5. Any Partners. (2020). TMS ve BOBİ FRS’de Amortisman Uygulamalarında Dikkat Çeken Konular. https://any.partners/tms-ve-bobi-frsde-amortisman-uygulamalarinda-dikkat-ceken-konular/ (Erişim Tarihi: 27.01.2024).
6. Arsoy, A. P. (1998). Finansal kiralama ve muhasebeleştirilmesi. Mali Çözüm Dergisi, 8(36), 45–60.
7. Ayar, S. (2015). Amortismanlar. Hasan Kalyoncu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gaziantep.
8. Blakey,R. G. and G. C. Blakey. (2006). The Federal Income Tax. New Jersey:The Lwabook Exchange Ltd. https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=KYQi9U62jG0C&oi=fnd&pg=PR1&dq=%22Federal+Income+Tax+Law%22+1909&ots=EHN1ui2r_7&sig=4LqjJ59wl33OEdVfBQdynw1T78w&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. (Erişim Tarihi: 01.10.2025).

9. Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/residual-value. (Erişim Tarihi: 02.02.2024).
10. Demir, Ş. (2019). Türkiye Finansal ve Raporlama Standartları TMS TFRS (VUK Değerleme Yaklaşımı). (4. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
11. Devlet Basımevi. (1937). 1936 Finansal Yılı Bilançosu. İstanbul: Devlet Basımevi.
12. Erol M. ve M. Aslan. (2017). Türkiye’de Finansal Tabloların Kamu İktisadi Teşebbüslerindeki (KİT) Gelişimi. Muhasebe ve Denetime Bakış, (51),41-72.
13. Fikirli, M. Hurda ve Atık Teslimi. https://vergisozluk.com/H/hurda_ve_atik_teslimi.htm. (Erişim Tarihi:29.01.2024).
14. Financial Accounting Standards Board. (1976). FAS 13: Accounting for leases. Stamford, CT: FASB.
15. Financial Accounting Standards Board. (1976). FAS 13: Accounting for leases. Stamford, CT: FASB.
16. Gay, W. S. (1937). Depreciation. Graduated Thesis. https://vtechworks.lib.vt.edu/server/api/core/bitstreams/90c51c49-46d8-468e-b19a-ec2773872518/content. (Erişim Tarihi:05.10.2025).
17. GİB. (2013). Hurda metal alım faaliyetinin vergi kanunları karşısındaki durumu. https://www.gib.gov.tr/node/96129/pdf. (Erişim Tarihi:29.01.2024).
18. GİB. Hurda Metal Alım Faaliyetinin Vergi Kanunları Karşısındaki Durumu. 06.09.2013 tarih ve 1454 Sayılı Özelge. https://www.gib.gov.tr/node/96129. (Erişim Tarihi: 30.01.2024).
19. Gücenme Gençoğlu, Ü. (2015). Türkiye Muhasebe Standartları ve Vergi Mevzuatına Göre Dönem Sonu Muhasebe İşlemleri. Ankara: Alfa Aktüel.
20. Güler, İ. (2012). Türkiye Finansal Raporlama Standartları ve KOBİ TFRS Uygulaması TMS-TFRS KOBİ TFRS. Ankara: Yaklaşım Yayıncılık.
21. Hayes, A. (2021). Scrap Value Depreciation Formula and Example Using It. https://www.investopedia.com/terms/s/scrap-value.asp. (Erişim Tarihi: 28.01.2024).
22. Hesap Uzmanları Derneği. (2022). 2022 Beyanname Düzenleme Kılavuzu. (4 Vergi Usul Kanunu) Cilt. Ankara: Maliye Hesap Uzmanları Derneği Yayınları.
23. International Accounting Standards Board. (2016). IFRS 16: Leases. London: IASB.
24. International Accounting Standards Committee. (1982a). IAS 16: Property, Plant and Equipment. London: IASC.
25. International Accounting Standards Committee. (1982b). IAS 17: Leases. London: IASC.
26. İbiş, C. (1998). İşletmelerde Değerinden Kaybetmiş Stokların Değerlemesi, Değer Düzeltim Tutarının Hesaplanması ve Tekdüzen Hesap Planına Göre Muhasebe Kayıtları. Öneri, 2(9), 141-147.
27. Kavak, H. (2018). Türkiye Muhasebe Standartları Ve Vergi Usul Kanunu’na Göre Amortisman Uygulamalarının Karşılaştırılması. Muhasebe ve Denetime Bakış Dergisi, 54(2), 87–104.
28. Kavak, H. (2020). Türkiye Finansal Raporlama Standartları ve Uluslararası Finansal Raporlama Standartlarına göre kiralama işlemlerinin muhasebeleştirilmesi. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 85(3), 123-140.
29. KGK. (2022). Küçük ve Mikro İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (KÜMİ FRS). https://kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/KUMI/KUMIFRS_%20Kurul_Karari.pdf, erişim tarihi: 12.01.2024.
30. KGK. Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardının Güncellenmiş Sürümü (BOBİ FRS 2021 Sürümü). https://www.kgk.gov.tr/Portalv2Uploads/files/Duyurular/v2/BOB%C4%B0_FRS/BOB%C4%B0%20FRS%202021%20S%C3%BCr%C3%BCm%C3%BC%20Finansal%20Tablolar%C4%B1/EK.pdf, erişim tarihi: 12.01.2024.
31. KGK. TMS 16 Maddi Duran Varlıklar. 31.12.2005 Tarihli ve 26040 Sayılı Resmi Gazete.
32. KGK. TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varlıklar. 17.03.2006 Tarihli ve 26111 Sayılı Resmi Gazete.
33. KGK. TMS 40 Yatırım Amaçlı Gayrimenkuller. 16.04.2018 Tarihli ve 29826 Sayılı Resmi Gazete.
34. Maliye Hesap Uzmanları Derneği. (2022). Beyanname Düzenleme Klavuzu. İstanbul: Maliye Hesap Uzmanları Derneği.
35. Örten, R. Kaval, H. ve Karapınar, A. (2020). Türkiye Muhasebe-Finansal Raporlama Standartları-Uygulama ve Yorumları. (Gözden Geçirilmiş 13. Baskı). Ankara: Gazi Kitabevi.
36. Özel, S. (1969). Envanter ve Bilanço Dersleri. Ankara: Ayyıldız Matbaası.
37. Öztürk, E. (2015). Maddi Duran Varlıkların Raporlanmasında Gerçeğe Uygun Değer Hiyerarşisinin Kullanılması. Journal of Management and Economics Research, 13(3), 199-214. https://doi.org/10.11611/JMER657.
38. Schroeder, R. G., Clark, M. W., & Cathey, J. M. (2019). Financial Accounting Theory And Analysis: Text And Cases (13th ed.). Hoboken, NJ: Wiley.
39. Sevilengül, O. (2014). Genel muhasebe. Ankara: Gazi Kitabevi.
40. Strategic CFO. (2013). Scrap Value. https://strategiccfo.com/articles/gaap-ifrs/scrap-value/. (Erişim Tarihi: 30.01.2024).
41. Superfastcpa. What is Scrap Value?. https://www.superfastcpa.com/what-is-scrap-value/. (Erişim Tarihi: 30.01.2024.
42. Şirketihayriye. (1944). 1943 Yılı Hesap Yılı Hakkında İdare Meclisi Raporu, Murakıblar Raporu Bilanço ve Kar ve Zarar Hesabı. İstanbul:Çituri Biraderler.
43. Tardi, C., T. J. Catalano and V. Velasques. (2024). What Is Moore's Law and Is It Still True?. https://www.investopedia.com/terms/m/mooreslaw.asp. (Erişim Tarihi: 01.05.2025).
44. Togay, N. (1935). Hesaplaşma İlmi.İstanbul: Matbaacılık ve Neşriyat T. A. Ş.
45. Tuğay, O. (2013). Maddi Duran Varlıklarda Amortisman Uygulamalarının TMS 16 ve Vergi Mevzuatı Açısından İncelenmesi. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 17 (2), 167-187.
46. Tükenmez M., T. Susmuş, S. Özkan, N. Kutay, P. Evrim, H. F. Baklacı, T. Yücel, E. Özkol, B. Durukan ve S. Yükçü. (1999). MSUGT'ne Göre Finansal Yönetim. 1.Baskı, İzmir: Vizyon Yayınları.
47. Türk Dil Kurumu. Türk Dili Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/. (Erişim Tarihi: 29.01.2024).
48. Türkiye Demir Çelik Fabrikaları Müessesesi, 1940 Yılı Bilanço Kar ve Zarar Tabloları.
49. Unutmaz, B. (2012). TMS 16 Maddi Duran varlıklar Standardı ve VUK Değerleme Hükümlerinin Karşılaştırılması. Vergi Sorunları Dergisi, (290), 37-48.
50. Yücesoy, C. (1938). Endüstri Sağışı. İstanbul: Matbaai Ebüzziya.
51. Zeff, S. A., Impact of the Tax Law on GAAP: 1909 to the 1950s 1. (21 Kasım 2024). SSRN'de mevcuttur: https://ssrn.com/abstract=5029168 veya http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5029168.
52. 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu. 06.01.1962 Tarih ve 10700 Sayılı Resmi Gazete.
53. 213 Sayılı Vergi Usul Kanunu. 11.01.1961 Tarih ve 10705 Sayılı Resmi Gazete.
54. 3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu. 02.11.1984 Tarih ve 18573 Sayılı Resmi Gazete.
55. 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu. (1985). T.C. Resmî Gazete, 28.06.1985, Sayı: 18795.
56. 4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu. 06.06.2002 Tarih ve 24783 Sayılı Resmi Gazete.
57. 7103 Sayılı Vergi Kanunları İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun Geçici 1 İnci Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Genel Tebliğ. 21.03.2018 tarih ve 30373 (2. Mükerrer) Sayılı Resmi Gazete.