TÜRKİYE’DE İŞLETME EĞİTİMİ TARİHİNE BİR KATKI: MAHMUD ESAD SEYDİŞEHRİ’NİN İLM-İ İKTİSAD KİTABI ÖRNEĞİ

Öz

Bu makale Mahmud Esad Seydişehrî’nin İlm-i İktisad adlı eserini örnek olarak inceleyerek Türkiye’de işletme eğitiminin tarihine bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Tanzimat sonrası dönemde gelişen iktisadi düşünce ve kurumsallaşan eğitim yapıları çerçevesinde değerlendirilen bu eser, yalnızca bir ders kitabı değil; aynı zamanda Osmanlı toplumunun iktisadi modernleşme sürecine entelektüel bir yanıt olarak ele alınmaktadır. Mahmud Esad, Batı kaynaklarını yerel değerlerle harmanlayarak girişimcilik, piyasa yapısı, kredi sistemi ve üretim organizasyonu gibi temel kavramları İslam hukuku ve Osmanlı iktisadi geleneğiyle ilişkilendirir. Eserde kullanılan dil, iktisadi terminolojinin biçimlenişine ışık tutarken; Paris Bonmarche’si örneği, dönemin modern işletme algısının bir tercümesi olarak öne çıkar. Bu bağlamda çalışma, Türkiye’de işletme eğitiminin yalnızca Batılı modellere dayanmadığını; aynı zamanda yerli ve özgün bir bilgi birikimine yaslandığını göstermeyi hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• İşletme Eğitimi Tarihi
• Osmanlı İmparatorluğu
• Modernleşme

A Contribution to the History of Business Administration Education in Turkey: The Case of Mahmud Esad Seydişehirî’s İlm-i İktisad

Öz

This article aims to offer an original contribution to the history of business administration education in Turkey by examining İlm-i İktisad, a foundational work by Mahmud Esad Seydişehrî. Framed within the institutional and intellectual transformations of the post-Tanzimat era, the study treats this text not merely as a textbook, but as an intellectual response to the Ottoman Empire’s economic modernization. Mahmud Esad integrates Western economic concepts with Islamic jurisprudence and Ottoman socio-economic traditions, addressing core themes such as entrepreneurship, market structures, credit systems, and production organization. The terminology employed in the work sheds light on the formation of economic language while the case of the Paris Bonmarche serves as interpretation of modern business models. In this context, the study argues that the development of business administration education in Turkey was not solely the result of Western influence, but also built upon a distinct local tradition and intellectual foundation.

Anahtar Kelimeler

• : History of Business Administration Education
• Ottoman Empire
• Modernization

Kaynakça

1. Alkan, M. Ö. (2008), Osmanlı İmparatorluğu’nda Modernleşme ve Eğitim, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 12:9-84.
2. Berkes, N. (2008), Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları.
3. Çankaya, A. (1968), Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler: Cilt 1, Mars Matbaası.
4. Çankaya, A. (1968a), Yeni Mülkiye Tarihi ve Mülkiyeliler: Cilt 2, Mars Matbaası.
5. Çetinsaya, G. (2003), ‘‘Kalemiye’den Mülkiye’ye Tanzimat zihniyeti’’, Cumhuriyete Devreden Düşünce Mirası: Tanzimat ve Meşrutiyet’in Birikimi Cilt 1, ed. Tanıl Bora ve Murat Gültekingil , 54-60, İstanbul, İletişim.
6. Davison, R. H. 2015, Osmanlı İmparatorluğunda Reform, 1856-1876, Agora Kitaplığı.
7. Esad, M. 2022, İktisad:Cilt 1, Ed. ve transkript: Adem Esen, Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası.
8. Esad, M. (2022a), İktisad:Cilt 2, Ed. ve transkript: Adem Esen, Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası.

9. Esad, M. (2022b), İktisad:Cilt 3, Ed. ve transkript: Adem Esen, Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası.
10. İnalcık, H. (2019), Osmanlı İmparatorluğu Klasik Çağ, 1300-1600, Kronik Kitap.
11. Karadağ, E. (2021), 19. Yüzyılda Alışveriş Mekânlarının Dönüşümü Pera’da Bon Marché Örneği, Toplumsal Tarih, 7:33-37.
12. Kurt, M., (2016), İşletmecilik Tarihi: Özel Sayıya Giriş, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, Sayı:45, ss.2-8.
13. Lewis, B. (1993), Modern Türkiye’nin Doğuşu, Türk Tarih Kurumu Basımevi.
14. Mardin, Ş. (1996), Yeni Osmanlı Düşüncesinin Doğuşu, İletişim.
15. Mithat, A. (2015), Avrupa’da Bir Cevelan, Dergah Yayınları.
16. Oluç, M. (1973), Türkiye’de işletmecilik eğitimi ve öğretiminin tarihçesi. Sevk ve İdare Dergisi, 8:63:9-13.
17. Güvemli O. ve Güvemli B., (2018), Türk İşletme Tarihi Üzerine, Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, Sayı:5.
18. Özkul, A.S. (2012), 19. Yüzyıl Türk Yüksek Öğretiminde İşletme Eğitimi, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16:223-241.
19. Pamuk, Ş. (2007), Osmanlı-Türkiye İktisadi Tarihi, 1500-1914, İletişim.
20. Sayar, A.G. (2009), Osmanlı İktisat Düşüncesinin Çağdaşlaşması, Ötüken Neşriyat.
21. Timur, T. (2009), Mekteb-i Mülkiye, Modernleşme ve Özgürlük Kavgası 1859-1923, Mülkiye Dergisi, 33:265 181-218.
22. Topal, M., Erdemir, E. ve Kırlı, E., (2012), SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı:25, ss.37-64.
23. Toprak, Z. (1995), Tüketim Örüntüleri ve Osmanlı Mağazaları, Cogito, 5:25-28.
24. Toprak, Z. (2021), Mülkiye Mektebi ve Türkiye’de Sosyal ve Beşeri Bilimlerin Gelişimi, Ed. Orhan Çelik, Can Umut Çiner ve Abdullah Pekel, Türkiye’nin Modernleşme Süreci ve Mekteb-i Mülkiye, 5-45, Ankara, Ankara Üniversitesi Basımevi.
25. Türken, S., (2022), Türkiye İşletme Tarihi Alanını Bildiriler Üzerinden İncelemek, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, Sayı:10, ss.200-221.
26. Üsdiken, B., (2003), Türkiye’de İş Yapmanın ve İşletmenin Akademikleştirilmesi, 1930-1950, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Sayı:58, ss. 120-147.