THE EFFECTS OF OTTOMAN FOREIGN BORROWING ON THE STRUCTURAL TRANSFORMATION OF THE ACCOUNTING SYSTEM

Öz

As a result of military failures, the Ottoman Empire entered into a great political search at the beginning of the 19th century and as a result of this search, the Tanzimat Edict, which institutionalised Westernisation, was declared. While Tanzimat aimed to adapt to the West in almost every field, the field of accounting and economy was also included in this interaction. While the state adapted to the economic liberalism and western institutions of the period, it was insufficient in terms of financial resources. While the empire could not provide the necessary resources with its own resources and domestic borrowing, the Ottoman state had to resort to foreign borrowing as the costs increased even more with the begining of the Crimean War. This situation forced the empire to harmonise the accounting of its debt records with those of European creditors. The state abandoned the ladder system that it had been using since its foundation and adopted a double-sided recording system. In this paper, we will scrutinize what kind of a model the state created in this new system and what kind of solutions the Ottoman bureaucracy created to adapt to this new system.

Anahtar Kelimeler

• Duyun-u Umumiye
• Ottoman Finance
• Foreign Debt
• Accounting History

OSMANLI DIŞ BORÇLANMASININ MUHASEBE KAYIT SİSTEMİ ÜZERİNDEKİ YAPISAL DÖNÜŞÜME ETKİLERİ

Öz

Osmanlı Devleti yaşadığı askeri başarısızlıklar neticesinde 19. yüzyılın başında büyük bir siyasal arayışın içine girmiş ve bu arayış neticesinde Batılılaşmayı kurumsal hale getiren Tanzimat Fermanı ilan edilmiştir. Tanzimat hemen her alanda Batı’ya intibakı hedeflerken muhasebe ve ekonomi alanı da bu etkileşime dâhil olmuştur. Devlet dönemin iktisadi liberalizmine ve batılı kurumlara ayak uydururken mali kaynaklar bakımından yetersiz kalmıştır. İmparatorluk kendi öz kaynakları ve iç borçlanma ile gerekli kaynak sağlayamazken, Kırım Savaşının çıkmasıyla beraber masrafların daha da artması üzerine Osmanlı devleti dış borçlanmaya gitmek zorunda kalmıştır. Bu durum imparatorluğun borç kayıtlarının muhasebesini Avrupalı alacaklılara uyumlu hale getirmeye mecbur bırakmıştır. Devlet kuruluşundan itibaren tatbik ettiği merdiven sistemini terk ederek, çift taraflı kayıt sistemine intibak etmiştir. Çalışmamızda devletin yeni tatbik etmeye başladığı bu sistemde nasıl bir model oluşturduğu ve Osmanlı bürokrasisinin bu yeni sisteme uyum için ne gibi çözüm yolları ve uygulamalar oluşturduğu irdelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Duyun-u Umumiye
• Osmanlı Maliyesi
• Dış Borçlar
• Muhasebe Tarihi.

Kaynakça

1. BOA, A.DVN.MKL 17/13;
2. BOA, A.DVN.MKL. 17/14;
3. BOA, A.DVN.MKL.18/9;
4. BOA, A.DVNSMKL.d.3;
5. BOA, İ.MMS, 70/3266;
6. BOA, İ.DUİT, 187/10;
7. BOA, HH. İ. 144/24;
8. BOA, HH.İ 114/24;

9. BOA, HR.İD. 292/53;
10. BOA, İ.MMS, 70/3266;
11. BOA, BEO 2185/163846;
12. BOA, ML. VRD. d. 2931;
13. BOA, İ.DH. 850/68203;
14. BOA, İ.ŞD. 80/4707;
15. BOA, A.DVNSMKL. d.3.
16. C-DP-81; Salt Arşiv. (t.y.).
17. C-DP-101; Salt Arşiv. (t.y.).
18. C-DP-047; Salt Arşiv. (t.y.).
19. C-ST-007; Salt Arşiv. (t.y.).
20. C-DP-50; Salt Arşiv. (t.y.).
21. C-DP-002; Salt Arşiv. (t.y.).
22. C-DP-003; Salt Arşiv. (t.y.).
23. C-DP-102; Salt Arşiv. (t.y.).
24. C-DP-008; Salt Arşiv. (t.y.).
25. C-DP-107; Salt Arşiv. (t.y.).
26. C-DP-106; Salt Arşiv. (t.y.).
27. Açba, S. (1995). Osmanlı Devleti’nin dış borçlanması (1854–1914). Kocatepe Üniversitesi Yayınları.
28. Akyıldız, A. (2003). Para pul oldu: Osmanlıda kâğıt para, maliye ve toplum. İstanbul.
29. Arslanoğlu, M. (1983). Osmanlı Devletinde dış borçlar sorunu. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4(1), 109–129.
30. Avcıoğlu, D. (2001). Türkiye’nin düzeni: Dün-bugün-yarın (Cilt 1). İstanbul.
31. Blaisdell, D. C. (2008). Düyûn-ı Umumiye: Osmanlı İmparatorluğu’nda Avrupa mali denetimi (Çev. A. İ. Dalgıç, 3. bs.). İstanbul.
32. Bulutoğlu, K. (1970). 100 soruda Türkiye’de yabancı sermaye. İstanbul. Cezar, Y. (1986). Osmanlı maliyesinde bunalım ve değişim dönemi (XVIII. yy’dan Tanzimat’a mali tarih). Alan Yayıncılık.
33. Ekinci, M. F. (2008). Türkiye’nin mali intiharı. Ankara.
34. Eldem, V. (1994). Harp ve mütareke yıllarında Osmanlı İmparatorluğu’nun ekonomisi. Türk Tarih Kurumu. Geyikdağı, N. (2008). Osmanlı Devleti’nde yabancı sermaye 1854–1914. İstanbul.
35. Gürsel, S. (1985). Osmanlı dış borçları. Tanzimat’tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, 3.
36. Güvemli, O. (2000). Türk devletlerinde muhasebe tarihi: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e kadar (Cilt 3). İstanbul.
37. Güvemli, O., & Aslan, M. (2018). Türkiye muhasebeciler günü hangi gün olmalı? Muhasebe ve Finans Tarihi Araştırmaları Dergisi, 14, 64–91.
38. Karal, E. Z. (1988). Osmanlı tarihi (Cilt 8). Ankara.
39. Karal, E. Z. (1956). Osmanlı tarihi: Islahat Fermanı, 1861–1876 (Cilt 7). Türk Tarih Kurumu.
40. Kazgan, H. (2006). Galata bankerleri (Cilt 1, 2. bs.). Ankara.
41. Kıray, E. (1995). Osmanlıda ekonomik yapı ve dış borçlar (2. bs.). İstanbul.
42. Küçük, C., & Ertüzün, T. (1994). Duyûn-u Umumiye. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 10).
43. Ortaylı, İ. (2001). Osmanlı İmparatorluğu’nun en uzun yüzyılı. İstanbul.
44. Ökçün, G. (1984). Osmanlı sanayii 1913–1915 istatistikleri. İstanbul.
45. Önsoy, R. (1999). Osmanlı borçları: Mali tutsaklığa giden yol (1854–1914). Turhan Kitabevi.
46. Özdemir, B. (2010). Osmanlı Devleti dış borçları (2. bs.). Ankara.
47. Öztel, M. (2009). Meşrutiyet dönemi Osmanlı maliyesi. İstanbul.
48. Pakalın, M. Z. (1939). Tanzimat maliye nazırları (Cilt 2). İstanbul.
49. Parvus Efendi. (1997). Türkiye’nin mali tutsaklığı. İstanbul.
50. Quataert, D. (2009). Osmanlı İmparatorluğu 1700–1922 (Çev. A. Berktay). İstanbul.
51. Sağlam, M. H. (2007). Osmanlı Devleti’nde moratoryum. İstanbul.
52. Sayar, N. (1977). Türkiye imparatorluk dönemi mali olayları. İstanbul.
53. Shaw, S., & Shaw, E. K. (1994). Osmanlı İmparatorluğu ve modern Türkiye. İstanbul.
54. Tabakoğlu, A. (2015). Türk iktisat tarihi. İstanbul.
55. Thobie, J. (1985). Osmanlı Devleti’nde yabancı sermaye (Çev. M. İpek). Tanzimat’tan Cumhuriyete Türkiye Ansiklopedisi, 3.
56. Velay, A. du. (1902). Türkiye maliye tarihi. (Der. Maliye Bakanlığı Tetkik Kurulu, 1978). Ankara.
57. Yeniay, İ. H. (1964). Osmanlı devlet borçları tarihi. İstanbul Üniversitesi Yayınları.
58. Yılmaz, F. (1996). Devlet borçlanması ve Osmanlıdan Cumhuriyete dış borçlar: Düyûn-u Umumiye. İstanbul.
59. Yılmaz, F. (1999). Sonuçları açısından Osmanlı dış borçları. Osmanlı İktisat, 415–430.