Osmanlı Arşivinde Merdiven Yöntemi ile Yazılmış Muhasebe Defter ve Raporları

Öz

İstanbul’da Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde 100 milyonun üzerinde belge vardır. Bu belgelerin 50 milyona yakını muhasebe ile ilgilidir. Bu muhasebe belgeleri dört grupta topaklanabilmektedir. Bunlardan ilki, devletin günlük muhasebe kayıtlarının yürütüldüğü muhasebe sisteminin defter ve belgeleridir, bunlar günlük defter, bilgi aktarma belgesi ve büyük defter hesabı niteliği taşıyan yardımcı defterlerdir. İkinci grup belgeyi, muhasebe raporları oluşturmaktadır. Bunlar olağan raporlar ve özel raporlar olarak ikiye ayrılmaktadır. İlk grubu oluşturan raporlar, devlet muhasebe düzeninin aylık ve yıllık verilerinin ortaya konulması amacı ile hazırlanan raporlardan oluşur, yıllık gelir ve giderin ana başlıkları itibarı ile sıralandığı yıllık kesin hesap raporu gibi. Özel raporlar ise, tahsilâtta gecikme, yolsuzluk incelemesi, ihbar üzerine yapılan denetme raporları gibi özel amaçlı raporlardır. Sözü edilen günlük muhasebe sisteminde olsun, raporlarda olsun, tüm kayıtlarda merdiven yöntemi denilen, devlet muhasebe yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntem kullanılırken çoğunlukla siyakat yazı ve rakamlarından yararlanıldığını da belirtmek uygun olacaktır. Başbakanlık Osmanlı Arşivinde merdiven yönteminin kullanıldığı bir de vakıf muhasebesi örneklerinin bulunduğunu da ortaya koymak gerekir. Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndeki muhasebe belgeleri, sadece Türk muhasebe düşüncesini değil, beş yüz yıl boyunca Ortadoğu muhasebe kültürünü de ortaya koyacak öneme sahiptir. Ve dünyanın en büyük muhasebe tarihi arşivlerinden birisidir

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Arşivi, muhasebe düzeni, merdiven yöntemi.

Ledgers And Reports Written By Stairs Method in Ottoman Archives

Öz

More than 100 million documents exist in Prime Ministry Ottoman Archive in Istanbul. Approximately 50 million of these documents are related to accounting. Mentioned accounting documents can be classified in four groups. First of these are, books and documents of accounting system by which the daily accounting records of government are enforced, and these are day book, conveying information document and ledgers attributed book of final entry. Accounting reports composes the second group documents. These are classified into the groups of regular reports and special reports. Reports mentioned in the first group consists of reports prepared with the aim of demonstrating the government accounting order’s monthly and annual data, such as annual definite account report in which annual income and expenditure are listed in consideration of main headings. Special reports are special-purpose reports such as lag in collection, investigation of corruption and auditing reports arranged on the notice of. In all records, both in mentioned daily accounting system, and reports, government accounting method which is called stairs method is used. It will be appropriate to denote that, while the method is using, siyaqat writings and numerals are commonly used. It is needed to demonstrate that in Prime Ministry Ottoman Archive, there are also examples of foundation accounting in which stairs method is used. The accounting documents in Prime Ministry Ottoman Archive is important for demonstrating not only Turkish accounting thought, but also Middle East accouting culture of five century, and is one of the biggest accounting history archives of the world.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Archive, Accounting Order, Stairs Method.