Türkiye'de Muhasebe Mesleğinin Gelişimi ve İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası

Öz

Türk muhasebe düşüncesinin doğuşu eskidir. Muhasebe mesleğinin doğuşu ise Osmanlı devlet muhasebesinde olmuştur. Devlet muhasebesi, bir örgüt olarak muhasebe mesleğini asırlar boyu geliştirmiştir. Tanzimat sonrası, batılılaşma çabaları başlayınca, XIX. yüzyılın ikinci yarısında çift yanlı kayıt yöntemi Türkiye’ye gelmiş ve batıdaki sanayi derimine paralel olarak kurulan sanayi işletmeleri vasıtası ile işletmeciliğe dayalı muhasebe mesleği doğmaya başlamıştır. XX. Yüzyılın başlarındaki savaşlar nedeni ile bu doğrultudaki gelişmesini ve olgunlaşma sürecini tamamlayamadan muhasebe mesleğini, Cumhuriyet dönemi devralmıştır. Cumhuriyet’i kuranların beyan usulüne dayalı, muhasebe kayıtlarındaki bilgilerden vergi almaya başlamaları muhasebe – vergi birlikteliğini, başka bir deyişle vergicilik ağırlıklı muhasebe mesleğinin gelişmesi ortamını yaratmış ve bu durum bütün yüzyıl boyunca devam etmiştir. Cumhuriyet dönemi, kayıt düzenini muhasebe mesleğinin geliştirdiği, denetimi devletin üstlendiği bir dönem olmuştur. Cumhuriyet’in başlangıcında karma ekonomi modeli, 1950 sonrası liberal iktisat politikaları işletme sayısını sürekli olarak artırmış ve muhasebeci ihtiyacı da sürekli olarak artış göstermiştir. Yükseköğretim bu ihtiyacı karşılamak için, işletme eğitimine giderek daha fazla önem vermeye başlamıştır. Bütün bunlar muhasebe mesleğinde hızlı bir gelişmeyi ortaya çıkarmış, Maliye Bakanlığı’nın 1950’lerin ortalarında başlayan mesleği yasal düzenlemeye kavuşturma çabaları 1980’li yıllarda yoğunlaşmış ve nihayet 1989 yılı ortalarında 3568 sayılı yasa kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Yüzyıl boyunca muhasebe mesleğindeki gelişmeler alt yapıyı hazır duruma getirdiğinden, yasanın yürürlüğe girmesi ile hızlı ve başarılı bir odalaşma süreci başlamıştır. İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası, 1990 yılı ortalarında, Türkiye’nin en büyük odası olarak kurulmuştur. Oda aradan geçen 22 yıl içinde Türkiye’nin en büyük muhasebe meslek odası olma özelliğini korurken, dünyanın da sayılı meslek odalarından birisi konumuna gelmiştir. Kurulduğunda 8.972 olan üye sayısı 2012’de 31.941’e ulaşmıştır. Stajyerler ile birlikte oda, 40.000 dolayında meslek mensubuna hizmet verir duruma gelmiştir. İSMMMO’ nun üye yapısında 2004-2005 yıllarında değişimler oluşmaya başlanmış, bir yandan kadın üye sayısı artarken, bir yandan da odaya üye olan bağımlı çalışanlar sayısı hızlı bir artış gösterme eğilimine girmiştir. Bu artışların, bir yandan odanın kaliteli hizmet vermesinden yararlanmak isteyen meslek mensuplarının fazlalaşmasından, bir yandan da İstanbul’un tarihi muhasebe mesleği kültürü ve birikiminden kaynaklandığını belirtmek gerekmektedir. Bu değişimde kuşkusuz, İstanbul meslek odasının, yasal organları yanında, oluşturduğu başarılı istişare organlarının ileriyi gören ve oda faaliyetleriyle ilgili planların alt yapısını oluşturan çalışmalarının büyük payı olduğunu belirtmek uygun olacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye’de muhasebe mesleği, mesleğin örgütlenmesi, İstanbul muhasebeciler odası.

Development of Accounting Profession in Turkey and Istanbul Chamber of Certified Public Accountants

Öz

The emergence of Turkish accounting thought has a long history. The emergence of accounting profession has taken place in Ottoman state accounting. State accounting has developed the profession of accounting as an organization for centuries. Following the reformation period, with the start of efforts for Westernization, double-sided registry method has arrived at Turkey in the second half of XIXth century and the profession of accounting based on enterprise management has started to emerge through the industrial enterprises which were found in line with the industrial revolution in the west. The accounting profession which could not manage to complete its development and process of becoming in line with this direction due to wars at the beginning of 20th century was taken over by the Republic period The fact that the founders of the republic started to get taxes based on declaration and on the information in accounting records has created the environment for the development of accounting profession mostly based on tax collection, which means a union between accounting and tax, and this situation has continued for the whole century. The republic period has been a period in which the registry system was developed by accounting profession, where the inspection task was undertaken by the state. The mixed economy model which was implemented at the beginning of the Republic period and the liberal economic policies following 1950 have continuously increased the number of enterprises, which was accompanied by a continuous increase in the need for accountants. The higher education has started to put more emphasis on management training in order to meet this need. All these developments lead to a rapid development in the accounting profession and the efforts of the Ministry of Finance to provide for a legal regulation for the profession which started in the midst of 1950s were intensified in 1980s, and the law No. 3568 has been adopted and entered into force in the midst of 1989. Since the developments during the history in accounting profession made the infrastructure ready, a fast and successful period of focusing has started with the entering into force of the law. Istanbul Chamber of Certified Public Accountants was established as the biggest chamber of Turkey in the middle of 1990. During the 22 years that have passed since then the chamber has kept its position as the biggest professional chamber for accountants in Turkey, and it has also become one of the leading professional chambers in the world. Number of members which was 8.972 at the establishment reached to 31.941 in 2012. The chamber is now serving around 40.000 professionals including the interns. Changes have started to take place in the membership structure of ISMMMO in 2004 – 2005; whereas the number of women members increased on one hand, there was a trend of rapid increase in the number of professionals who were the members of the chamber. Itshould be noted that these increases are mainly due to the increase in the number of professionals who want to benefit from the advantage that the chamber offers as providing a high quality service, and also to the culture and accumulation of accounting profession of Istanbul. It should worth noting that this change also has references to the actions of Istanbul professional chamber, including both its legal organs as well as successful consultancy organs, which have a good prospect for the future and generate the infrastructure of the relevant plants with the activities of the chamber.

Anahtar Kelimeler

• Accounting Profession in Turkey, Organization of the Profession, Istanbul Chamber of Accounts.