The Qur’ānic Foundations of the Life in the Grave and Its Interpretation in Risale-i Nur: An Evaluation in the Context of Punishment and Reward

Yıl 2025, Sayı: 5, 9 - 28, 02.01.2026

Erkan Kaya

Öz

This study analyzes the evidences regarding the existence of life in the grave within the framework of Qur’anic verses and hadiths, and evaluates both classical and contemporary interpretations on the torment and blessings of the grave found in Islamic literature. In particular, it examines in detail how the views forming the basis of Ahl al-Sunnah creed are shaped through the linguistic subtleties in the Qur’an, such as wording, conjunctions, and grammatical structures. Through the use of allegorical expressions and philosophical perspectives found in the Risale-i Nur Collection, the rational and logical aspects of the life in the grave are also discussed, emphasizing the spiritual continuity of life after death. Moreover, the arguments of those who reject the concept of grave life are critically analyzed, revealing that such views are based on limited and out-of-context interpretations. Thus, the study emphasizes that life in the grave is not only a theological matter but also an existential reality, grounded in the contributions of Islamic scholars in the fields of tafsir, hadith, and kalam. Ultimately, it aims to present a holistic, rational, and interdisciplinary perspective on the subject in light of Qur’anic and prophetic data.

Anahtar Kelimeler

Tafsir , Verse , Hadith , Risale-i Nur , Grave.

KABİR HAYATININ KUR’ÂNÎ TEMELLERİ VE RİSALE-İ NUR’DA YORUMU: AZAP-NİMET BAĞLAMINDA BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu çalışma, Kur’an âyetleri ve hadisler çerçevesinde kabir hayatının varlığına dair delilleri tahlil etmekte; kabir azabı ve nimetine ilişkin İslami literatürde yer alan klasik ve çağdaş yorumları değerlendirmektedir. Özellikle Ehl-i Sünnet itikadının temelini oluşturan görüşlerin, Kur’ân’daki dilsel incelikler (lafızlar, bağlaçlar, gramatik yapılar) üzerinden nasıl şekillendiği detaylı bir biçimde ele alınmıştır. Risale-i Nur Külliyatı’nda yer alan temsilî anlatımlar ve felsefî bakış açısıyla, kabir hayatının aklî ve mantıkî yönü de tartışılmış; ölüm sonrası hayatın ruhî sürekliliği vurgulanmıştır. Ayrıca, kabir hayatını reddeden görüşlerin dayandığı deliller, eleştirel bir yaklaşımla analiz edilmiş; bu görüşlerin sınırlı ve bağlam dışı değerlendirmelere dayandığı ortaya konmuştur. Bu yönüyle çalışma, kabir hayatının yalnızca itikadî bir mesele değil, aynı zamanda varoluşsal bir gerçeklik olduğunu vurgulamakta; İslam âlimlerinin tefsir, hadis ve kelam alanındaki katkılarıyla bu inancın nasıl temellendirildiğini gözler önüne sermektedir. Sonuç olarak, kabir hayatına dair Kur’anî ve hadisî veriler ışığında bütüncül, akılcı ve disiplinler arası bir perspektif sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Tefsir , Âyet , Hadis , Risale-i Nur , Kabir.

Kaynakça

• Akın, Murat. “Mu’tezile’ye Göre Kabir Azâbı”. Diyanet İlmî Dergi, 53/4 (Aralık 2017), 151-177.
• Beğavî, Ebu Muhammed Muhyi’ssünne el-Hüseyn el-. Meâlimu’t Tenzîl. çev. Nurgül Özdemir. Ayşegül Özdemir. Cilt 2-6 İstanbul: Polen Yayınları, 2018.
• Beydavî, Kadı Nasırüddin Ebu Said el- Envaru’t Tenzîl ve Esrâru’t Te’vîl. çev. Abdülvehhab Öztürk. Cilt 3-4 İstanbul: Kahraman Yayınları, 2017.
• Bilmen, Ömer Nasuhî. Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meâli Âlisi ve Tefsiri. Cilt 1-4 İstanbul: Nisâ Yayınları, t.y.
• Buhârî, Ebu Abdullah Muhammed b. İsmail el-. Sahîhu’l Buharî, 5. Basım, thk. Mustafa deyb el-Buğa. Cilt 1-7 Şam: Dâru İbn-i Kesir, 1993.
• Buhârî, Muhammed b. İsmâîl el-. el-Câmiʿu’s-sahîh, “Tefsîr”. thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır. Beyrut: Dâru Tavki’n-Necât, 1422/2001.
• Cürcânî, Seyyid Şerîf. Şerhu’l-Mevâkıf, çev. Ömer Türker, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, Cilt 1-3 İstanbul: 2015.
• Emiroğlu, Hasan Tahsin. Esbâb-ı Nüzûl (Kur’ân Âyetlerinin İniş Sebepleri). Cilt 1-7 Konya: Kuzucular Ofset, t.y.
• Gazalî, Ebû Hamid Muhammed b. Ahmed el-. Ölüm ve Ötesi. İstanbul: Sağlam Yayınevi, 5. Basım, 1999.
• Gökçe, Cüneyt. “Berzah” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt 5/525. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
• Ebherî, Necmüddîn Ali b. Ömer el-Kazvînî el-. İsâgûcî. çev. Hüseyin Sarıoğlu İstanbul: İz Yayıncılık, 1998.
• Hazimî, İbrahim el-. 7 Hadis İmamının İttifak Ettikleri Hadisler. çev. Hanefi Akın. İstanbul: Karınca Yayınları, 2005.
• Hüseynî, Mansur Ali Nasıf el-. Et-Tâcü’l Câmiu li’l Usûli fî Ehâdîsi’r Resûl. çev. Abdülvehhab Öztürk. Cilt 1 İstanbul: Kahraman Yayınları, 1. Basım, 2013.
• İbn Mâce, Muhammed b. Yâzîd. Sünenü İbn Mâce, “Cenâiz”. thk. Zekeriya el-Kâzımî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
• İbnu’l Cevzi, Cemalüddin Abdurrahman. Zâdü’l Mesir fi İlmi’t Tefsir. çev. Abdulvehhab Öztürk. Cilt 1-5 İstanbul: Kahraman Yayınları, 2015.
• İbnü’d Deyba, Vecîhüddin. Teysîru’l Vusûl İlâ Câmi’i’l Usû’l Min Hadîsi’r Resûl. çev. Hanifi Akın. Cilt 1-6 İstanbul: Karınca&Polen Yayınları, 2020.
• İbn-i Kesir, Ebu›l-Fida İsmail İmadu›d-Din. Tefsîru’l Kur’âni’l Azîm. çev. Savaş Kocabaş. Cilt 5-7 İstanbul: Polen Yayınları, 2020.
• İsfehânî, Râğıb el-. Müfredât Elfâzı’l Kur’ân. çev. Abdulbaki Güneş. Mehmet Yolcu. 3. Basım, İstanbul: Çıra Yayınları, 2012.
• Kadı Abdu’l Cebbâr, ibn Ahmed el-Hemedânî. el-Muġnī fī Ebvâb et-Tevḥīd ve’l-ʿAdl. thk. Aḥmed Fuâd el-Ehvânî. Cilt 1. Kahire: el-Muessese el-Misriâ el-Âmma, 1962.
• Kılıçarslan, Mehmet. “Kabul ve Ret Bağlamında İslamî Düşüncede Kabir Azabı”. The Journal of Academic Social Science Studies 13/79 (Mart 2020), 321-335.
• Kutup, Seyid İbrahim Hüseyin. Fî Zilâli’l Kur’ân. çev. Salih Uçan. Cilt 1-10 İstanbul: Dünya Yayıncılık, 9. Basım, 2003.
• Kur’ân-ı Kerim Açıklamalı Meali. çev. Hayrettin Karaman. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 8. Basım, 2004.
• Müslim. el-Haccâc. el-Câmiʿu’s-sahîh, “Mesâcid”. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Turâsi’l-Arabî, t.y.
• Nesâî, Ahmed b. Şuayb en. es-Sünenü’l-kübrâ, “İstiâze”. thk. Hasan Abdülmün‘im Şelebî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2001.
• Nursi, Said. Asa-yı Musa. İstanbul: Envar Neşriyat, 4. Basım, 2016.
• Nursi, Said. Âsâr-ı Bediiyye. İstanbul: Envar Neşriyat, 3. Basım, 2010.
• Nursi, Said. İşârâtü’l İ’câz. İstanbul: Envar Neşriyat, 4. Basım, 2009.
• Nursi, Said. Lemâlar. İstanbul: Envar Neşriyat, 6. Basım, 2009.
• Nursi, Said. Mektûbât. İstanbul: Envar Neşriyat, 6. Basım, 2010.
• Nursi, Said. Mesnevî-i Nuriye. İstanbul: Envar Neşriyat, 9. Basım, 2015.
• Nursi, Said. Sikke-i Tasdik-i Gaybî. İstanbul: Envar Neşriyat, 4. Basım, 2007.
• Nursi, Said. Sözler. İstanbul: Envar Neşriyat, 11. Basım, 2014.
• Nursi, Said. Şuâlar. İstanbul: Envar Neşriyat, 6. Basım, 2010.
• Razi, Fahruddin er-. Mefâtihu’l Gayb. çev. Heyet. Cilt 1-7 İstanbul: Huzur Yayınevi, 2002.
• Sabûnî, Muhammed Ali es-. Safvetü’ t-Tefâsir (Tefsirlerin Özü). çev. Sadrettin Gümüş. Nedim Yılmaz. Cilt 1-5 İstanbul: İz Yayıncılık, 2003.
• Sedad, Ali. Mebâdî-i Ulûm-i Felsefiyye. İstanbul: Matbaa-i Âmire/Şamile, 1293/1876.
• Taberî, Muhammed b. Cerir et-. Câmiu’l Beyân an Te’vîl-i Âyi’l Kur’ân. çev. Hasan Karakaya. Kerim Aytekin. Cilt 4-7 İstanbul: Hisar Yayınevi, 1996.
• Tirmizî, Muhammed b. Îsâ et-. el-Câmiʿu’s-sahîh (Sünenü’t-Tirmizî), “Zühd”. thk. Beşşâr Avvâd Maʿrûf. Cilt 1-5 Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1998.
• Uysal, Ekrem. “Ehl-i Sünnet Ve Mu’tezile’ye Göre Kabir Azabı”. Batman Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Hakemli Dergisi 1/2 (Aralık 2017), 68-79.
• Yazır, Elmalı M. Hamdi. Hak Dini Kur’ân Dili. Cilt 1-7 İstanbul: Azim Dağıtım, 1992.
• Yazoğlu. Ruhattin. – İmamoğlu, Tuncay. Klasik Mantık. Erzurum: Eser Basın Yayın Dağıtım Matbaacılık, 1. Basım, 2015.
• Zemahşerî, Ebu’l Kasım el-. Harizmî ez- El-Keşşâf. çev. Muhammed Coşkun. Cilt 2-4 İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu, 2016.