Dream as a Source of Information According to Bediuzzaman Said Nursi

Yıl 2025, Sayı: 5, 41 - 59, 02.01.2026

Ali Bakkal

Öz

According to Islam, dreams are not only one of the ways in which revelation is delivered, but also a means and a miracle through which Almighty God imparts knowledge of the unseen to certain prophets. At times, they are a mystery encompassing profound truths; yet often, they are mere depictions of chaotic imaginings. The truths represented by dreams can only be known by prophets if God reveals them. However, some individuals with innate aptitude can also interpret dreams accurately. Although it is possible to attain certain truths through dreams, the fact that they can originate from divine, satanic, or carnal sources makes it very difficult to determine the source of any given dream. Therefore, it does not seem possible to accept dreams, in general, as a legitimate source of religious evidence. According to Bediüzzaman, a truthful dream is simply a highly developed form of hiss-i kablelvuku—the intuitive sense of foreknowledge, often referred to as the sixth sense. This sense exists in everyone to some degree, whether limited or expansive. Everyone learns certain truths through dreams, as dreams are a window opening onto the unseen realm. However, dreams do not always possess the quality of truthfulness, as human desires and delusions often intrude upon them. For this reason, dreams are granted a degree of consideration only if they do not contradict any religious rule or divine injunction. Nevertheless, they are not regarded as valid proofs or evidence. One who sees beauty thinks beautifully; one who thinks beautifully dreams beautifully. And one who dreams beautifully enjoys life.

Anahtar Kelimeler

Kalām , Dream , Types of Dreams , Dream Interpretation , Said Nursi

BEDİÜZZAMAN SAİD NURSÎ’YE GÖRE BİLGI KAYNAĞI OLARAK RÜYA

Öz

İslâm’a göre rüya hem vahyin geliş şekillerinde biri, hem Yüce Allah’ın bazı peygamberlere gaybî haberleri verdiği bir vasıta ve bir mucize, hem pek çok yüksek hakikatleri ihtiva eden bir sır, ama çoğu zaman da karmakarışık hayallerin bir tasviridir. Rüyanın temsil ettiği hakikatleri ancak Yüce Allah’ın bildirmesiyle peygamberler bilebilirler. İstidatlı olan bazı kişiler de rüyaları doğru bir şekilde tabir edebilirler. Rüya yoluyla bazı gerçek bilgilere ulaşmak mümkün olduğu halde, kaynak itibariyle Rahmânî, şeytanî ve nefsanî çeşitleri olduğu için, öncelikle görülen rüyanın kaynağını tespit etmek çok zor olduğundan genel anlamda onun şer’î delil seviyesinde bir bilgi kaynağı olduğunu kabul etmek mümkün görünmemektedir. Bediüzzaman’a göre sâdık rüya, hiss-i kablelvukûun yani altıncı hissin fazlaca gelişmiş şeklinden ibarettir. Hiss-i kablelvuku az veya çok, dar veya geniş olarak herkeste bulunur. Herkes rüya yoluyla bazı hakikatleri öğrenir. Zira rüya gayb âlemine açılan bir penceredir. Ancak her zaman rüyalar sadık vasfını taşımaz. Çoğu kez işlerine beşerî arzu ve kuruntular karışır. Bu sebeple rüyalara dini bir kurala, şer’î bir hükme aykırı olmaması şartıyla bir itibar edilir. Fakat delil ve hüccet kabul edilmez. Güzel gören güzel düşünür, güzel düşünen güzel rüya görür. Güzel rüya gören hayatından lezzet alır.

Anahtar Kelimeler

Kelâm , Rüya , Rüya çeşitleri , Rüya tabiri , Said Nursi

Kaynakça

• Ahmed b. Hanbel. el-Müsned. 6 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1413/1982.
• Aydın, İsmail Hakkı. İnsan Endişeli Bir Damla Ham Parçacık Hem Dalga. İstanbul: Girdap Yayınları, 2023.
• Ayhan, Mehmet. “Özel Bir Rivayet Yöntemi Olarak Fütûhât‐ı Mekkiyye’de Rüya İle Hadis Rivayeti”. Marife (2011), 49‐76.
• Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Mustafa Dîb el-Bugâ. 7 Cilt. Dımaşk: Dâru İbn Kesîr, Dâru’l-Yemâme, 5. Basım, 1414/1993.
• Canan, İbrahim. Kütüb-i Sitte Muhtasarı Tercüme ve Şerhi. 18 Cilt. Ankara: Akçağ Yayınları, 1988.
• Çelebi, İlyas. “Rüya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/306-309. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
• Dârimî, Ebû Muhammed Abdullah b. Abdurrahman b. el-Fadl. es-Sünen. thk. Hüseyin Selim Esed ed-Dârânî. 4 Cilt. Suudi Arabistan: Dâru’l-Muğnî, 1412/2000.
• Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eşʻas es-Sicistânî. thk. Şuayb el-Arnaûd & Muhammed Kâmil Kurre Belelî. es-Sünen. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-ʻÂlemiyye, 1430/2009.
• Gazzâlî, Ebû Hâmid Muhammed b. Muhammed el-. İhyâu Ulûmi’d-Dîn. Kahire: Dâru’ş-Şaʻb, ts.
• İbn İshâk, Muhammed. Sîretü ibn İsḥâḳ (Kitâbü’s-Siyer ve’l-meġâzî). thk. Süheyl Zekkâr. Beyrut: Dâru’l-Fikr,1978.
• İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd b. Mâce el-Kazvînî. es-Sünen. thk. Şuayb el-Arnaûd. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’r-Risâleti’l-ʻÂlemiyye, 14030/2009.
• İbnü’l-ʻArabî, Muhyiddîn Muhammed b. Alî b. Muhammed el-‘Arabî el-Endelüsî. el-Fütûḥâtü’l-Mekkiyye. 4 Cilt. Beyrut: Dâru Sâdır, ts.
• İzmirli İsmail Hakkı. Yeni İlm-i Kelâm. Ankara: Umran Yayınları, 1981.
• Köksal, İsmail. “Rüyaların Fıkhi Boyutu”. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 13/2 (2009), 35-54.
• Mâlik b. Enes. el-Muvaṭṭa’. thk. Muhammed Mustafa el-Aʻzamî. 8 Cilt. Abu Dabi: Müessesetü Zâyed b. Sultân, 1425/2004.
• Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmûd el-. Tefsîru’l-Mâtürîdî: Te’vîlâtü Ehli’s-Sünne. thk. Mecdi Bâselûm. 10 Cilt. Beyrut: Dâru’l- Kütübi’l-ʻİlmiyye, 1426/2005.
• Mevdudi, Ebu’l-Ala. Meseleler ve Çözüm Yolları. çev. Yusuf Karaca. 4 Cilt. İstanbul: Risale Yayınları, 1990.
• Müslim, Ebü’l-Huseyn Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî en-Nîsâbûrî. el-Câmiʻu’ṣ-ṣaḥîḥ. thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkī. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-ʻArabî, 1374/1955.
• Nablûsî, Abdülganî b. İsmail. İslâmî Rüya Tabirleri Ansiklopedisi (Taʻṭîru’l- enâm fî taʻbîri’l-menâm). çev. Ali Bayram & M. Sadi Çöğenli (İstanbul: Cümle Neşriyat, 1989.
• Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn Yahya b. Şeref. el-Minhâc Şerḥu Saḥîḥ-i Müslim b. Ḥaccâc. 9 cilt. Kahire: 1929-1930.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Emirdağ Lâhikası. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. İlk Dönem Eserleri. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Kastamonu Lâhikası. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Lem’alar. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Mektûbat. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Mesnevî-i Nuriye. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Muhâkemat. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Sikke-i Tasdîk-i Gaybî. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Sözler. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Şuâlar. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Bediüzzaman Said. Tarihçe-i Hayat. İstanbul: Söz Basım-Yayın, 2012.
• Nursî, Tulûat. Ankara: b.y. 1979.
• Öztoprak, Mustafa. Bediüzzaman Said Nursî’nin Hadis Anlayışı. Ankara: Gece Kitaplığı, 2016.
• Paçacı, İbrahim. “Rüyâ’nın Delil Değeri ve İstihâre”. Dini Araştırmalar Dergisi 19/48 (2016), 103-128.
• Şâfiî, Muhammed b. İdrîs, el-Ümm. 11 Cilt. Mansûre: Dâru’l-Vefâ, 1422/2001.
• Şâtibî, Ebû İshâk İbrâhîm b. Mûsâ b. Muhammed. el-Muvâfaḳât fî uṣûli’ş-şeriʻa. Şerh: Abdullah Draz. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Maʻrife, ts.
• Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr et-. Tefsîru’t-Taberî: Câmiʻu’l-beyân ʻan te’vîli’l-Ḳur’ân. thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî. 26 Cilt. Kahire: Dâru Hicr, 1422/2001.
• Taftâzânî. Açıklamalı Şerhu’l-Akaid Tercümesi. çev. Talha Hakan Alp. İstanbul: Yasin Yayınevi, 2008.
• Tekhafızoğlu, Abdullah. Nur Risaleleri’ne Eleştirel Bir Yaklaşım. Erişim 15 Şubat 2025.
• https://www.scribd.com/document/25365546/Tekhafızoglu-Abdullah-Nur-Risalelerine-Eleştirel-Bir-Yaklaşım.
• Tirmizî, Ebû İsâ Muhammed b. İsâ. el-Câmiʻu’l-kebîr (Sünenü’t-Tirmizî). thk. Beşşâr ʻAvvâd Maʻrûf. 6 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1996.
• Uludağ, Süleyman. “Rüya”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 35/309-310. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
• Yavuz, Yusuf Şevki. “Nur Risalelerine Göre Said Nursî’nin Kelâmî Görüşleri”. III. Uluslararası Bediüzzaman Sempozyumu. 787799. İstanbul: İstanbul İlim ve Kültür Vakfı, 1995.
• Yıldırım, Ahmet. “Tasavvuf Ehlinin Hadis Rivayeti ve Rivayet Usulleri Açısından Tasavvuf Hadis Münasebeti”. İslâmî Araştırmalar Dergisi 10/1-2-3 (1997),110-123.
• Yıldırım, Enbiya. “Beyhakî ve Hadis Rivayetinde Rüyaya Verdiği Değer”. Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 5/1 (2001), 1-17.