A Biographical Memory Study on the Students of Risale-i Nur: An Analysis of Ömer Özcan’s “Ağabeyler Anlatıyor” Series

Yıl 2025, Sayı: 5, 81 - 95, 02.01.2026

Dursun Yılmaz

Öz

This study analyzes Ömer Özcan’s eight-volume series Ağabeyler Anlatıyor (Elder Brothers Speak) within the context of Risale-i Nur historiography, through the frameworks of oral history, biographical memory, and text-centered verification methodologies. The memoir tradition that developed around the Risale-i Nur has played a significant role in shaping religious memory during Turkey’s modernization process. In this context, Necmettin Şahiner’s Son Şahitler (The Last Witnesses) series holds a pioneering position as one of the first systematic examples based on direct testimonies. His successor, Ömer Özcan, combined field research with archival documents, testimonial records, and visual materials to develop a “text-centered memoir” approach. The methodology adopted by Özcan transforms implicit personal references in the Risale-i Nur texts into document-based verification processes by matching them with historical identities. In this process, a confirmation method analogous to the “chain of transmitters” (isnād) in Hadith studies is employed; narratives and accounts are cross-checked and verified against both the Risale-i Nur texts and other testimonies. The study also offers a comparative evaluation of Abdülkadir Badıllı’s text-based biographical research, Ahmed Akgündüz’s archive-driven textual criticism (tahqīq), and the document-centered biographical perspective developed by Ahmet Özer in his Kırklar Series. The findings demonstrate that Özcan attributes historical evidential value not only to oral testimonies but also to memory objects such as photographs, documents, and spatial elements. This method, which can also be associated with Pierre Nora’s concept of lieux de mémoire (sites of memory), advances Risale-i Nur studies into micro-historical and digital dimensions. In conclusion, the Ağabeyler Anlatıyor series is not merely a compilation of memoirs; it presents an original methodological model for the preservation, archiving, and transmission of religious memory to future generations.

Anahtar Kelimeler

Risale-i Nur , Ömer Özcan , Ağabeyler Anlatıyor , biographical memory , oral history , testimony , text-centered method.

Etik Beyan

Scientific ethical standards have been adhered to in this study, and all sources consulted are meticulously cited in the bibliography.

Destekleyen Kurum

None

Teşekkür

I owe my deepest gratitude to Ömer Özcan, who generously shared with me his collected works, digital archive, and archival documents and visuals, which I used as a primary source at every stage of my research.

دراسة في الذاكرة التراجمية عن تلاميذ رسائل النور: تحليل لسلسلة “الإخوة الكبار يتحدثون” لِعُمر أوزجان

Öz

تتناول هذه الدراسة السلسلة الثمانية المُجَلَّدَة "الإخوة يروون" (Ağabeyler Anlatıyor) لعمر أوزجان في سياق التأريخ لحركة "رسائل النور"، من خلال أطر التاريخ الشفهي، والذاكرة السيرية، ومناهج التحقق المتمركزة حول النص. وقد أدى التقليد التذكاري الذي تشكّل حول "رسائل النور" دورًا محوريًا في تشكيل الذاكرة الدينية خلال عملية التحديث في تركيا. في هذا السياق، تحتل سلسلة "الشهود الأخيرون" (Son Şahitler) لنجم الدين شاهينر مكانة رائدة كواحدة من أولى النماذج المنهجية القائمة على الشهادات المباشرة. أما خلفه عمر أوزجان، فقد جمع بين البحث الميداني والوثائق الأرشيفية وتسجيلات الشهادات والمواد البصرية لوضع "مقاربة التذكار المتمركز حول النص". إن المنهجية التي اعتمدها أوزجان تحوِّل الإشارات الشخصية الضمنية في نصوص "رسائل النور" إلى عمليات تحقق قائمة على الوثائق، من خلال مطابقتها مع الهويات التاريخية. وفي هذه العملية، يُطبَّق أسلوب تثبت يشبه "سلسلة الرواة" في علم الحديث؛ حيث يتم تقاطع الروايات والحكايات والتحقق منها بمقابلتها مع نصوص "رسائل النور" من جهة، ومع الشهادات الأخرى من جهة أخرى. كما تقدم الدراسة تقييمًا مقارنًا لأبحاث عبد القادر بادِللي السيرية القائمة على النص، وتحقيقات أحمد آق كوندز الأرشيفية (التَّحْقِيق)، والمنظور السيري الوثائقي الذي طوره أحمد أوزر في "سلسلة الأربعين". وتكشف النتائج أن أوزجان يمنح قيمة دليلية تاريخية ليس للشهادات الشفهية فحسب، بل أيضًا لعناصر الذاكرة المادية مثل الصور والوثائق والعناصر المكانية. إن هذه المنهجية، التي يمكن أيضًا ربطها بمفهوم بيير نورا "أماكن الذاكرة" (Lieux de mémoire)، تقدم دراسات "رسائل النور" إلى أبعاد ميكرو-تاريخية ورقمية. واستنتاجًا، فإن سلسلة "الإخوة يروون" ليست مجرد مجموعة من المذكرات؛ بل تقدم نموذجًا منهجيًا أصيلًا لحفظ الذاكرة الدينية وأرشفتها ونقلها إلى الأجيال القادمة.

Anahtar Kelimeler

المنهج المتمركز حول النص , التاريخ الشفهي، الشهادة , الذاكرة السيرية , الإخوة يروون , عمر أوزجان , رسائل النور

Etik Beyan

أودُّ أن أتوجه بأصدق عبارات الامتنان والعرفان للأستاذ عمر أوزجان، الذي تكرّم مشكورًا بمشاركتي أعماله المجموعة، وأرشيفه الرقمي، بالإضافة إلى وثائقه ومواده البصرية، والتي استخدمتها كمصدر أولي في كل مرحلة من مراحل بحثي.

RİSALE-İ NUR TALEBELERİ ÜZERİNE BİYOGRAFİK BİR HAFIZA ÇALIŞMASI: ÖMER ÖZCAN’IN “AĞABEYLER ANLATIYOR” SERİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, Ömer Özcan’ın sekiz ciltlik Ağabeyler Anlatıyor serisini, Risale-i Nur tarihçiliği bağlamında sözlü tarih, biyografik hafıza ve metin-merkezli doğrulama yöntemleri çerçevesinde analiz etmektedir. Risale-i Nur etrafında teşekkül eden hatırat geleneği, Türkiye’nin modernleşme sürecinde dinî hafızanın şekillenmesinde etkili olmuştur. Bu bağlamda Necmettin Şahiner’in Son Şahitler serisi, doğrudan tanıklıklara dayalı ilk sistematik örneklerden biri olarak öncü bir konum işgal eder. Onun takipçisi olan Ömer Özcan ise saha araştırmalarını arşiv belgeleri, tanıklık kayıtları ve görsel malzemelerle birleştirerek “metin-merkezli hatırat” yaklaşımını geliştirmiştir. Özcan’ın benimsediği metodoloji, Risale-i Nur metinlerindeki örtük şahıs göndermelerini tarihsel kimliklerle eşleştirerek belge temelli bir doğrulama sürecine dönüştürür. Bu süreçte hadis ilmindeki “ravî zinciri”ne benzer bir teyit yöntemi işletilir; nakiller ve rivayetler, hem Risale-i Nur metinleri hem de diğer tanıklıklarla karşılaştırılarak doğrulanır. Çalışmada ayrıca Abdülkadir Badıllı’nın metin-merkezli biyografik araştırmaları, Ahmed Akgündüz’ün arşiv temelli tahkikleri ve Ahmet Özer’in Kırklar Serisi’ndeki belge-merkezli biyografi anlayışı karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Özcan’ın yalnızca sözlü tanıklıklara değil, aynı zamanda fotoğraf, belge ve mekân gibi hafıza nesnelerine de tarihsel bir delil değeri kazandırdığını ortaya koymaktadır. Pierre Nora’nın “hafıza mekânları” kavramıyla da ilişkilendirilebilecek bu yöntem, Risale-i Nur araştırmalarını mikro-tarihsel ve dijital bir boyuta taşımaktadır. Sonuç olarak, Ağabeyler Anlatıyor dizisi yalnızca bir hatırat derlemesi değil; dinî hafızanın korunması, arşivlenmesi ve gelecek kuşaklara aktarılması bağlamında özgün bir metodolojik model sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Risale-i Nur , Ömer Özcan , Ağabeyler Anlatıyor , biyografik hafıza , sözlü tarih , tanıklık , metin-merkezli yöntem.

Etik Beyan

Bu çalışmada bilimsel etik kurallarına riayet edilmiş olup, yararlanılan tüm kaynaklar kaynakçada gösterilmiştir.

Destekleyen Kurum

Yok

Teşekkür

Araştırmamın her aşamasında birinci el kaynak olarak başvurduğum eser külliyatını, dijital arşivini ve arşiv niteliğindeki belge ile görsellerini benimle cömertçe paylaşan Ömer Özcan'a en derin teşekkürlerimi borç bilirim.

Kaynakça

• Akgündüz, Ahmed. Arşiv Belgeleri Işığında Bediüzzaman Said Nursî ve Risale-i Nur Hareketi. 6 Cilt. İstanbul: Osmanlı Araştırmaları Vakfı, 2015.
• Akgündüz, Ahmed. “Tahkik ve Haşiyeli Risale-i Nur Projesi Hakkında.” Osmanlı Araştırmaları Vakfı Duyuruları, 2024. https://www.osmanlilar.org.
• Atasoy, İhsan. Bediüzzaman’ın Yakın Talebeleri: Sungur, Ceylan, Tola, Yüksel, Altıbaşak, Mutlu. İstanbul: Nesil Yayınları, 2011.
• Badıllı, Abdülkadir. Bediüzzaman Said Nursî: Mufassal Tarihçe-i Hayat. 3 Cilt. İstanbul: Envar Neşriyat, 1990.
• Göle, Nilüfer. Modern Mahrem: Medeniyet ve Örtünme. İstanbul: Metis Yayınları, 1991.
• Ginzburg, Carlo. The Cheese and the Worms: The Cosmos of a Sixteenth-Century Miller. Çev. John Tedeschi ve Anne Tedeschi. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 1980.
• https://www.akasyam.com/bir-askin-bir-tutkunun-ardindan-giden-bir-omur-175023/.
• Mardin, Şerif. Religion and Social Change in Modern Turkey: The Case of Bediüzzaman Said Nursi. Albany: State University of New York Press, 1989.
• Meriç, Cemil. Bu Ülke. İstanbul: İletişim Yayınları, 1985.
• Nora, Pierre. “Between Memory and History: Les Lieux de Mémoire.” Representations 26 (1989): 7–24.
• Nursi, Bediüzzaman Said. Barla Lahikası, İstanbul: Sözler Neşriyat, 2019.
• Özcan, Ömer. “Ahmed Feyzi Kul Ağabeyle Alakalı Doğru Bilinen Bir Yanlış.” Risale Haber, 2018.
• Özcan, Ömer. Ağabeyler Anlatıyor. 8 Cilt. İstanbul: Nesil Yayınları, 2006–2018.
• Özcan, Ömer. “Bir Aşkın, Bir Tutkunun Ardından Giden Bir Ömür.” Akasyam Haber Portalı, 2 Mart 2023.
• Şahiner, Necmettin. Son Şahitler: Bediüzzaman Said Nursî’yi Anlatıyor. 3 Cilt. İstanbul: Nesil Yayınları, 1978–1991.
• Şahiner, Necmettin. Aydınlar Konuşuyor. İstanbul: Nesil Yayınları, 1980.
• Uzut, Mevlüt. “Ömer Özcan. Risale-i Nur Hizmetkârları Ağabeyler Anlatıyor.” Katre Uluslararası İnsan Araştırmaları Dergisi, 13 (2022).
• Yılmaz, Dursun. “Dini, Sosyolojik ve Psikolojik Açıdan Bediüzzaman Said Nursî’nin Hediye Almama İlkesi ve Karizmatik Liderlik”. Muhakemat Uluslararası Risale-i Nur Araştırmaları Dergisi 4 (Aralık2024), 66-84.