Sağlığın Biyo-Sosyal Belirleyicilerinden Biri Olarak Tıbbi (Medikal) Jeoloji
Öz
Bu çalışma, sağlık sosyolojisi disiplini açısından görece yeni bir alan olan tıbbi jeoloji üzerine odaklanmaktadır. Tıbbi jeoloji disiplini, genel olarak kayaçlar, elementler, madenler, mineraller gibi jeolojik faktörlerin doğrudan veya dolaylı olarak insanlara temas etmesiyle ortaya çıkan sağlık ve hastalık durumlarını incelemektedir. Dolayısıyla bu çalışma, öncelikle sağlığın sürdürülebilirliği ve hastalığın nedenleri hususunda, biyo-medikal yaklaşımın aksine, sosyal belirleyicilerin etkilerini ele almaktadır. Daha sonra insan ve toplum sağlığına doğrudan ve dolaylı şekilde etki eden kayaçlar, elementler, mineraller, hava, su ve gündelik yaşamda kullanılan materyaller gibi birçok varlığı araştırma nesnesi olarak ele alan tıbbi jeoloji alanının temel sayıltılarına yer verilmektedir. Ayrıca dünyanın çeşitli bölgelerinde ve Türkiye’de yapılan tıbbi jeolojik araştırmalara değinilerek sağlık sosyolojisi alanında çalışan ve çalışacak bilim insanları için bir “disipliner farkındalık” oluşturulmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adak, N. (2016). Günümüz toplumlarında sağlığa ilişkin riskler. Adak, N. (Editör), Sağlık Sosyolojisinde Güncel Tartışmalar. (ss. 13-32). Nobel Yayıncılık
- Atabey, E. (2016). asbest, eriyonit ve diğer mineral tozları ve insan sağlığına etkileri (akciğer zarı kanseri-mezotelyoma ve pnömokonyozlar): tıbbi jeolojik yönden değerlendirme. Jeofizik Bülteni, 26(76-77), 74-93.
- Atabey, E. (2007, 16-22 Nisan). Aksaray-Nevşehir arası eriyonit minerali içeren volkanik tüflerin dağılımı ve akciğer kanseri (mezotelyoma) ilişkisi. [Konferans sunumu özet metin]. 60. Türkiye Jeoloji Kurultayı, Ankara, Türkiye
- Beck, U. (2011). Risk toplumu: başka bir modernliğe doğru. İthaki Yayınları
- Bunnell, J. E.; Finkelman, R. B.; Centeno, J. A. & Selinus, O. (2007). Medical geology: a globally emerging discipline. Geologica Acta, 5(3), 273-281.
- Can, İ. (2019). Sağlık olsun: sağlığın toplumsal görünümleri. Çizgi Kitabevi
- Cirhinlioğlu, Z. (2001). Sağlık sosyolojisi. Nobel Yayınları
- Demirci-Kayıran, S. (2019). Dioscorides’in De Materia Medica adlı eserindeki tıbbi bitkilerin Doğu Akdeniz Bölgesi’ndeki güncel kullanımlarının araştırılması, Lokman Hekim Dergisi, 9(2), 189-202. DOI: 10.31020/mutftd.519382.
- Dissanayake, C. B. & Chandrajith, R. (2009). Introduction to medical geology. Springer
- Elmacı, N. (2013). Sağlık antropolojisi: Diyarbakır örnekleri. Siyasal Kitabevi