4. YÜZYIL ANTAKYA’SINDA BİR SOFİST: LIBANIUS’UN TOPLUMSAL RETORİĞİ ÜZERİNE

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 1, 1 - 14, 30.06.2025

Emre Öztürk

https://izlik.org/JA44ZW99KP

Öz

Libanius, 4. yüzyıl dünyasının önemli entelektüel figürleri arasında ayırıcı bir yere sahiptir. Bir sofist olarak orijinalliği, kendi çağının entelektüel, politik, kültürel ve toplumsal yönlerini yansıtan retoriğinde gizlidir. Aynı zamanda bir eğitimci olarak şehrinin insanlarıyla kapsamlı bir iletişim ağına sahip, yöneticiler nezdinde etkili olabilen nüfuzlu bir figürdü. Libanius, farklı toplumsal düzeylerde vuku bulan olaylarla ilgili görüşler ortaya koyan, yönetici sınıfın karar ve uygulamaları karşısında öneri ve taleplerini dile getiren, söylevlerini toplumsal gerçekliklerden beslenerek inşa eden bir sofistti. Libanius, bu anlamda içine doğduğu ve retoriğine aksettirdiği 4. yüzyıl Antakya’sının bir aynası konumundaydı. Bu kapsamda, makalenin temel hedefi, öncelikle Libanius’un entelektüel portresini çizmek ve düşünürün temel ilgi alanları, yönelimleri ve çalışmaları hakkında bilgi vermek, ardından da Libanius’un söylevlerinde 4. yüzyıl Antakya’sının toplumsal ilişki pratiklerini aydınlatan, kültürel ve sınıfsal dokusunu aktaran tespitleri hakkında bir değerlendirme sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Libanius , retorik , 4. yüzyıl , Antakya , toplumsal ilişkiler.

A SOPHIST IN 4TH CENTURY ANTIOCH: ON LIBANIUS’ SOCIAL RHETORIC

https://izlik.org/JA44ZW99KP

Öz

Libanius has a distinctive place among the important intellectual figures of the 4th century world. His originality as a sophist is hidden in his rhetoric that reflects the intellectual, political, cultural and social aspects of his age. At the same time, as an educator, he was an influential figure who had an extensive communication network with the people of his city and could influence the administrators. Libanius was a sophist who put forward his views on events taking place at different social levels, could express his suggestions and demands regarding the decisions and practices of the ruling class, and built his speeches by feeding on social realities. In this sense, Libanius was a mirror of the 4th century Antioch in which he was born and which he reflected in his rhetoric. In this context, the main goal of the article is, first of all, to draw the intellectual portrait of Libanius and to provide information about the thinker's basic interests, tendencies and works. Then, it is to present an evaluation of Libanius' findings in his speeches that shed light on the social relations practices of 4th Century Antioch and convey its cultural and class texture.

Anahtar Kelimeler

Libanius , rhetoric , 4th Century , Antioch , social relations.

Kaynakça

• Altan, E. (2022). Antakya Haçlı Prinkepsliği Tarihi Kuruluş Devri 1098-1112. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Aristoteles, (1996). Metafizik. A. Arslan, (Çev.). İstanbul: Sosyal Yayınlar.
• Aristoteles, (2023). Retorik. M. H. Doğan, (Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Başgelen, N. (1998). Bir Zamanlar Antakya. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Berry, D. H. and Heath, M. (1997). “Oratory and Declamation”. S. E. Porter (Ed.). Handbook of Classical Rhetoric in the Hellenistic Period 330 B.C. – A. D. 400 içinde (s. 393-420). Leiden: Brill Press.
• Cabouret, B. (2014). “Libanius’ Letters”. L. Van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 144-159). Cambridge: Cambridge University Press.
• Cribiore, R. (2007). The School of Libanius in Late Antique Antioch. Princeton: Princeton University Press.
• Cribiore, R. (2013). Libanius the Sophist. New York: Cornell University Press.
• Cribiore, R. (2014). “The Rhetorical Context: Traditions and Opportunities”. L. Van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 59-78). Cambridge: Cambridge University Press.
• Demirci, K. (2018). Nesturi Hıristiyanlık ve Antakya Teolojisi. İstanbul: Ayışığı Kitapları.
• Finkelstein, A. (2018). The Specter of the Jews: Emperor Julian and the Rhetoric of Ethnicity in Syrian Antioch. California: University of California Press.
• Gibson, C. A. (2008a). “Introduction”. (Haz. C. A. Gibson). Libanius’s Progymnasmata: Model Exercises in Greek Prose Composition and Rhetoric içinde (s. xvii-xxv). Atlanta: Society of Biblical Literature.
• Gibson, C. A. (Ed.). (2008b). Libanius’s Progymnasmata: Model Exercises in Greek Prose Composition and Rhetoric. (İng. Çev. C. A. Gibson). Atlanta: Society of Biblical Literature.
• Gibson, C. A. (2014). “Libanius’ Progymnasmata”. L. Van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 128-143). Cambridge: Cambridge University Press.
• Giorgi, A. U. ve Eger, A. A. (2021). Antioch: A History. London: Routledge.
• Harrent, A. (2003). Antakya Akademisi. (Çev. V. İlmen). İstanbul: Yaba Yayınları.
• Kennedy, G. A. (1994). A New History of Classical Rhetoric. Princeton: Princeton University Press.
• Kennedy, G. A. (1997). The Genres of Rhetoric. S. E. Porter (Ed.). Handbook of Classical Rhetoric in the Hellenistic Period 330 B.C. – A. D. 400 (43-50). Leiden: Brill Press.
• Kennedy, G. A. (2003). Progymnasmata: Greek Textbooks of Prose Composition and Rhetoric. Atlanta: Society of Biblical Literature.
• Libanius, (2000a). “Oration 11”. (İng. Çev. ve Haz. A. F. Norman). Antioch as a Centre of Hellenic Culture as Observed by Libanius içinde (s. 7-65). Liverpool: Liverpool University Press
• Libanius, (2000b). “Oration 31”. (İng. Çev. ve Haz. A. F. Norman). Antioch as a Centre of Hellenic Culture as Observed by Libanius içinde (s. 70-83). Liverpool: Liverpool University Press.
• Libanius, (2000c). “Oration 62”. (İng. Çev. ve Haz. A. F. Norman). Antioch as a Centre of Hellenic Culture as Observed by Libanius içinde (s. 90-109). Liverpool: Liverpool University Press.
• Libanius, (2000d). “Oration 58”. (İng. Çev. ve Haz. A. F. Norman). Antioch as a Centre of Hellenic Culture as Observed by Libanius içinde (s. 170-181). Liverpool: Liverpool University Press.
• Libanius, (2015a). “Oration 40”. R. Cribiore (Ed.). Between City and School: Selected Orations of Libanius içinde (s. 67-77). Liverpool: Liverpool University Press.
• Libanius, (2015b). “Oration 41”. R. Cribiore (Ed.). Between City and School: Selected Orations of Libanius içinde (s. 125-135). Liverpool: Liverpool University Press.
• Libanius, (2015c). “Oration 55”. R. Cribiore (Ed.). Between City and School: Selected Orations of Libanius içinde (s. 82-97). Liverpool: Liverpool University Press.
• Libanius, (2015d). “Oration 51”. R. Cribiore (Ed.). Between City and School: Selected Orations of Libanius içinde (s. 177-188). Liverpool: Liverpool University Press.
• Libanius, (2015e). “Oration 52”. R. Cribiore (Ed.). Between City and School: Selected Orations of Libanius içinde (s. 189-207). Liverpool: Liverpool University Press.
• Malalas, J. (2017). The Chronicle of John Malalas. (İng. Çev. E. Jeffreys ve R. Scott). Leiden: Brill Press.
• Malosse, P.-L. (2014). “Libanius’ Orations”. L. Van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 81-106). Cambridge: Cambridge University Press.
• Nesselrath, H.-G. ve Van Hoof, L. (2014). “The Reception of Libanius: from Pagan Friend of Julian to (almost) Christian Saint and Backs.” L. van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 160-183). Cambridge: Cambridge University Press.
• Van Nuffelen, P. (2014). “Not the Last Pagan: Libanius between Elite Rhetoric and Religion”. L. van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 293-314). Cambridge: Cambridge University Press.
• Parker, L. (2022). Symeon Stylites the Younger and Late Antique Antioch. Oxford: Oxford University Press.
• Platon, (2015). Sofist. (Çev. F. Akderin). İstanbul: Say Yayınları.
• Rousseau, J. J. (2001). İnsanlar Arasındaki Eşitsizliğin Kaynağı. (Çev. R. N. İleri). İstanbul: Say Yayınları.
• Russell, D. A. (1996). “General Introduction”. (İng. Çev. ve Der. D. A. Russell). Imaginary Speeches içinde (1-15). London: Duckworth.
• Rüstemoğlu, J. (2002). Antakya Mozaikleri. Antakya: Zirem Yayınları.
• Sandwell, I. (2007). Religious Identity in Late Antiquity. Cambridge: Cambridge University Press.
• Sofistlerin Çalışma Kitabı: Dissoi Logoi (2017). (Yun. Çev. G. Şar). İstanbul: Dergah Yayınları.
• Stenger, J. R. (2014). “Libanius and the ‘Game’ of Hellenism”. L. Van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 268-292). Cambridge: Cambridge University Press.
• Tekin, M. (1993). Antakyalı Din Şehidi Habib Neccar. Kültür Ofset Basımevi.
• Tönnies, F. (2019). Cemaat ve Cemiyet. (Çev. E. Güler). İstanbul: VakıfBank Kültür Yayınları.
• Van Hoof, L. (2014). “Preface”. L. Van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. xiii-xv). Cambridge: Cambridge University Press.
• Wiemer, H.-U. (2014). “Emperors and Empire in Libanius”. L. Van Hoof (Ed.). Libanius: A Critical Introduction içinde (s. 187-219). Cambridge: Cambridge University Press.
• Zetterholm, M. (2003). The Formation Of Christianity in Antioch. London: Routledge.