Yıl 2019, Cilt 41 , Sayı 2, Sayfalar 453 - 472 2020-01-06

SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR

Şefik MEMİŞ [1]


Osmanlı İmparatorluğu 18. yüzyılda başlayan, 19. yüzyılda iyice ivme kazanan Sanayi Devrimi’nin ülkeleri ve ekonomileri dönüştürmesi karşısında çaresizce bekleyip maruz kalmak yerine günümüzde “çağını yakalamak” şeklinde sıkça kullanan bir hamleye girişti. Kuşkusuz bu hamle, gerek küreselleşme dalgasının ilk evresini yaşayan Batı toplumunu etkisine alan ekonomik kriz ve diğer dış gelişmelerden, gerekse Osmanlıların siyasî ve ekonomik sorunlardan etkilenmişti. Ancak Osmanlı hükümetleri, tüm bu olumsuzluklara ilaveten kapitülasyonlar da mücadele etmesine rağmen yerli üretimi geliştirmek ve Avrupa menşeli mallarla rekabet etmek için 1880’lerde, yani Sultan II. Abdülhamid döneminde yeni bir yöntem geliştirildi. Daha doğrusu mevcut bir yöntem, olgunlaştırılarak uygulamaya sokuldu: İmtiyazlar. İmtiyazlar, yerli girişimciye birçok avantaj sağlamakla kalmadı, aynı zamanda Türkiye’de modern anlamda ilk özel sektör kitlesinin oluşmasına da katkı sağladı. Yerli sanayinin oluşturulması gayreti, yine ilk kez, Türkiye’nin kurucu Odası olarak kabul edilebilecek Dersaâdet (İstanbul) Ticaret Odası gazetesi taranarak adım adım takip edilip haberleştirildi. Bu makalede, bu haberlerden yola çıkılarak, 1885-1887 yıllarını kapsayan 3 yılda verilen imtiyazlar irdelendi. Böylece resmî ve propagandist bir yaklaşımdan nispeten uzak, Türk özel sektörünün bakış açısını da içeren bir imtiyaz incelemesi ortaya çıktı.
İmtiyazlar, Yerli Sanayi, Özel Sektör, Dersaâdet Ticaret Odası gazetesi
  • AHMET MİTHAT. (1296), Ekonomi Politik, Kırk Anbar Matbaası, İstanbul.
  • BÜLBÜL, Yaşar. (2010). Rahmi Deniz Özbay, “Sanayi Devrimi’nin Tartışmalı Bir Kurumu Olarak Patent ve Osmanlı’da İhtira Beratı”, Marmara Üniversitesi, İİBF Dergisi, Cilt XXVIII, Sayı 1, ss.37-55.
  • CEVDET PAŞA. (1991), Tezâkir 40 Tetimme, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
  • ERGİN, Osman Nuri. (1995), Mecelle-i Umûr-ı Belediyye, C.II, İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Daire Başkanlığı, İstanbul.
  • GİZ, Adnan. (1985), “Islah-ı Sanayi Komisyonu”, Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, C.V, İletisim Yayınları, Ankara, ss. 1360-1362.
  • GÜLSOY, Ufuk. (2009). Türkiye’de Ticaretin Öncü Kuruluşu: Dersaâdet Ticaret Odası 1882-1923, İTO Yayınları, İstanbul.
  • GÜRAN, Tevfik. (1992). “Tanzimat Döneminde Devlet Fabrikaları”, 150. Yılında Tanzimat, TTK Yayınları, Ankara, ss.235-257.
  • GÜRSOY, Bedri. (1984). “100. Yılında Düyun-u Umumiye İdaresi Üzerinde Bir Değerlendirme”, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi, ss. 17-59.
  • DAMLIBAĞ, Fatih. (2014). “Buz Sanayii Örneğinde Osmanlı İmtiyaz Sistemi”, İÜ iktisat Fakültesi Mecmuası, Cilt 64, Sayı 2, ss. 45-87.
  • DAMLIBAĞ, Fatih. (2012) “Osmanlı Devleti’nde Sanayi Finansman Metodu Olarak Fabrika İmtiyaz Sistemi”, İÜ İktisat Fakültesi Mecmuası, C. 62, Sayı 2, s. 207, ss. 197-222.
  • İNALCIK, Halil. (2000) “İmtiyâzât”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 22, İstanbul, ss. 245-252.
  • KALA, Ahmet. (1993). “Osmanlı Devletinde Sanayileşmenin İlk Yıllarında Özel Fabrikalar”, Türk Dünyası Araştırmaları, Sayı 83, İstanbul, ss. 107-132.
  • KALLEK, Cengiz. (2000) “İmtiyâzât”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. 22, İstanbul, ss. 242-245.
  • KAYMAK, Muammer. “1873-1896 Krizi: Mit mi Gerçeklik mi?”, Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, C. 65, Sayı 2, ss. 165-194.
  • KÜÇÜK, Cevdet. (1988). “Abdülhamid II”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. I, İstanbul, ss. 216-224.
  • KÜÇÜK, Cevdet ve Tevfik Ertüzün. (1994). “Düyûn-ı Umûmiye”, TDV İslâm Ansiklopedisi, C. I0, İstanbul, ss. 58-62.
  • MEMİŞ, Şefik. (2015). 19. Yüzyılda Bir Sanayileşme Stratejisi Olarak Uluslararası Fuarlar: Osmanlı Örneği, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
  • ÖNSOY, Rifat. (1984), “Tanzimat Dönemi Sanayileşme Politikası 1839-1876”, H.Ü. Edebiyat Fakültesi Dergisi, C.II, Sayı 2, ss. 5-12.
  • ———— (1988), Tanzimat Dönemi Osmanlı Sanayii ve Sanayileşme Politikası, Türkiye İş Bankası Yayınları, Ankara.
  • ———— (1999). Mali Tutsaklığa Giden Yol Osmanlı Borçları 1854-1914, Turhan Kitabevi, İstanbul.
  • ÖKÇÜN, Gündüz. (1975), “Teşvik-i Sanayi Kanun-ı Muvakkatı, 1913”, A.Ü. SBF Dergisi, C. 30, Ankara.
  • PAMUK, Şevket. (2009), Osmanlıdan Cumhuriyete Küreselleşme, İktisat Politikaları ve Büyüme, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
  • ŞENER, Sefer. (2007). “Osmanlı Sanayileşme Süreci ve Bu Süreçte Özel Girişimin Rolü”, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 9, Sayı 3, ss. 56-89.
  • Dersaâdet Ticaret Odası Gazetesi (DTOG), Sayı 16, 22 Temmuz 1301 (3 Ağustos 1885).
  • DTOG, Sayı 9, 17 Şubat 1301 (1 Mart 1886).
  • DTOG, Sayı 21, 12 Mayıs 1302 (24 Mayıs 1886).
  • DTOG, Sayı 25, 9 Haziran 1302 (21 Haziran 1886).
  • DTOG, Sayı 27, 23 Haziran 1302 (5 Temmuz 1886).
  • DTOG, Sayı 136, 25 Temmuz 1303 (6 Ağustos 1887).
  • DTOG, Sayı 19, 2 Eylül 1301 (14 Eylül 1885).
  • DTOG, Sayı 31, 22 Eylül 1302 (4 Ekim 1886).
Birincil Dil tr
Konular İktisat
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Yazar: Şefik MEMİŞ (Sorumlu Yazar)
Kurum: İSTANBUL TİCARET ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 6 Ocak 2020

Bibtex @araştırma makalesi { muiibd665740, journal = {Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi}, issn = {1300-7262}, eissn = {2587-2672}, address = {}, publisher = {Marmara Üniversitesi}, year = {2020}, volume = {41}, pages = {453 - 472}, doi = {10.14780/muiibd.665740}, title = {SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR}, key = {cite}, author = {MEMİŞ, Şefik} }
APA MEMİŞ, Ş . (2020). SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi , 41 (2) , 453-472 . DOI: 10.14780/muiibd.665740
MLA MEMİŞ, Ş . "SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR". Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 41 (2020 ): 453-472 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/muiibd/issue/50936/665740>
Chicago MEMİŞ, Ş . "SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR". Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 41 (2020 ): 453-472
RIS TY - JOUR T1 - SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR AU - Şefik MEMİŞ Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.14780/muiibd.665740 DO - 10.14780/muiibd.665740 T2 - Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 453 EP - 472 VL - 41 IS - 2 SN - 1300-7262-2587-2672 M3 - doi: 10.14780/muiibd.665740 UR - https://doi.org/10.14780/muiibd.665740 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR %A Şefik MEMİŞ %T SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR %D 2020 %J Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi %P 1300-7262-2587-2672 %V 41 %N 2 %R doi: 10.14780/muiibd.665740 %U 10.14780/muiibd.665740
ISNAD MEMİŞ, Şefik . "SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR". Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 41 / 2 (Ocak 2020): 453-472 . https://doi.org/10.14780/muiibd.665740
AMA MEMİŞ Ş . SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 2020; 41(2): 453-472.
Vancouver MEMİŞ Ş . SULTAN II. ABDÜLHAMID DÖNEMINDE YERLI ÜRETIMI TEŞVIK POLITIKASI OLARAK İMTIYAZLAR. Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 2020; 41(2): 472-453.