The Circassian (Adyghe) Tamga and Its Interpretation as a Motif in Fashion Design

Öz

In Adyghe society, damığa is one of the most significant visual symbols representing lineage affiliation and cultural identity. Throughout history, damığas have been used on various surfaces and objects and can be regarded not only as markers of identity but also as cultural elements with formal characteristics that offer design potential. This study aims to explore the possibilities of reinterpreting damığa as a motif- and form-generating design element within the context of contemporary fashion design. The research was conducted as a practice-based design study within a qualitative research framework and adopted the Research Through Design approach. The data set consists of damığa examples documented in historical and ethnographic sources, as well as formal and decorative features observed in the traditional Adyghe women's garments known as faşhe and kabardinka. Within the scope of the study, the damığa belonging to the Hacıkasım family was examined as a formal design source and combined with three-leaf decorative motifs found in traditional Adyghe clothing to develop new motif designs. In addition, the characteristic sleeve forms observed in faşhe and kabardinka garments were detached from their original functional context and reinterpreted as form-generating references in contemporary clothing design. As a result of the research, six garment designs and twelve motif designs were developed. The findings demonstrate that damığa can be adapted to the motif development process in contemporary fashion design, while the formal and decorative characteristics of traditional Adyghe clothing can be reinterpreted within a contemporary design framework. In this respect, the study presents a practice-based approach to the use of visual references derived from Adyghe cultural heritage in contemporary fashion design.

Anahtar Kelimeler

• Adyghe
• damığa
• fashion design
• cultural heritage
• motif design

Çerkes (Adıge) Damığası Ve Moda Tasarımında Motif Olarak Yorumlanması

Öz

Çerkes (Adıge) toplumunda damığa, soy aidiyetini ve kültürel kimliği temsil eden önemli görsel sembollerden biridir. Tarihsel süreç boyunca farklı yüzeylerde kullanılan damığalar, yalnızca kimlik belirten işaretler olarak değil, aynı zamanda biçimsel özellikleri bakımından tasarım potansiyeli taşıyan kültürel unsurlar olarak değerlendirilmektedir. Bu çalışma, damığanın çağdaş moda tasarımında motif ve form üretici bir tasarım öğesi olarak yeniden yorumlanma olanaklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında uygulama temelli bir tasarım araştırması olarak yürütülmüş ve tasarım yoluyla araştırma (Research Through Design) yöntemi benimsenmiştir. Veri setini tarihsel ve etnografik kaynaklarda yer alan damığa örnekleri ile geleneksel Adıge kadın giyiminde görülen faşhe ve kabardinka giysilerine ait biçimsel ve süsleyici özellikler oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında Hacıkasım ailesine ait damığa, biçimsel bir tasarım kaynağı olarak ele alınmış; geleneksel Adıge giyiminde görülen üç yapraklı süsleme motifleriyle birlikte değerlendirilerek yeni motif tasarımları geliştirilmiştir. Ayrıca faşhe ve kabardinka giysilerinde görülen karakteristik kol formları, özgün kullanım bağlamlarından ayrıştırılarak çağdaş giysi tasarımlarına aktarılmış ve form üretici referanslar olarak yeniden yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda altı giysi tasarımı ve bu tasarımlarda kullanılmak üzere on iki motif tasarımı geliştirilmiştir. Sonuç olarak çalışma, damığanın çağdaş moda tasarımında motif geliştirme sürecine aktarılabileceğini, geleneksel Adıge giyiminde görülen biçimsel ve süsleyici özelliklerin ise güncel tasarım anlayışı içerisinde yeniden yorumlanabileceğini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, Adıge kültürel mirasına ait görsel referansların çağdaş moda tasarımında kullanılabilirliğine ilişkin uygulama temelli bir yaklaşım sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Adige
• damığa
• moda tasarımı
• kültürel miras
• motif tasarımı

Kaynakça

1. Baj, J. (1969). Çerkesya’da sosyal yaşayış-adetler. Kafkasya Kültürel Dergi Yayınları.
2. Cross, N. (2006). Designerly ways of knowing. Springer.
3. Çatalkılıç, D. (2021). Sembolik etnisitenin Uzunyayla Abaza ve Çerkeslerinde tezahürü: Sülale damgaları. Journal of Balkan and Black Sea Studies, 4(7), 33–62.
4. Çeğindir, N. Y. (2025). Moda tasarım ve pazarlama stratejilerinde kültürel mirasın kullanımı. Turkish Studies, 20(3), 1375–1394. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.82376
5. Çerkes Dernekleri Federasyonu. (2022, 25 Ocak). Çerkes silahları ve kıyafeti. https://cerkesfed.tr/arastirma/cerkes-silahlari-ve-kiyafeti/
6. Ersoy, H. (1993). Dili, edebiyatı ve tarihi ile Çerkesler. Nart Yayıncılık.
7. Frayling, C. (1993). Research in art and design. Royal College of Art Research Papers, 1(1), 1–5.
8. Jaimoukha, A. (2001). The Circassians: A handbook. Routledge.

9. Kojev, Z. A. (2023). Çerkes tarihinin ikonik olayları (15–18. yüzyıllar) (Ş. Dinç, Çev.). Metropol Yayınları.
10. Mafedzev, S. Kh. (2000). Адыгэ адыгагъэ традиции: Хабзэ. El-Fa.
11. Miziev, I. M. (1992). Adygskie rodovye znaki [Adige aile damgaları]. Elbrus Press.
12. Noghumuka, Ş. (1974). Çerkes tarihi (V. Güsar, Çev.). Baha Matbaası.
13. Pallas, P. S. (1812). Travels through the southern provinces of the Russian Empire, in the years 1793 and 1794 (Vols. 1–2). John Stockdale.
14. Rommel, D. C. von. (1808). Die Völker des Caucasus nach den Berichten der Reisebeschreiber. Landes-Industrie-Comptoir.
15. Serbes, N. (2011). Yaşayan efsane Xabze. Phoenix Yayınevi.
16. Serbes, N. (2016). Benim yolum XABZE. Phoenix Yayınevi.
17. Shkhalakho, R. (2013). Adige traditional symbols and family structures. El-Fa Press.
18. Süren, A. Z. (2001). Çipxe: Kafkas aile damgaları. As Yayıncılık.
19. Yahtanigov, H. (1993). Северокавказские тамги [Kuzey Kafkasya damgaları]. Leyter-İbn-Marat.
20. Yen, H.-Y., & Hsu, C.-I. (2017). College student perceptions about the incorporation of cultural elements in fashion design. Fashion and Textiles, 4, Article 20. https://doi.org/10.1186/s40691-017-0105-1
21. Yıldız, O. (2024). Adıge damığa sistemlerinde sembolik formlar ve kolektif bellek. Zet Akademik Yayıncılık.