Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi

Fatma Çeşmeci Gündoğdu; Emine Ekici

Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışma, gebelik öncesi dönemde bulunan kadınların diyabet riskinin tanımlaması ve etkileyen bireysel ve gestasyonel, diyabetle ilişkili obstetrik özelliklerin belirlenmesi amacıyla tanımlayıcı tipte yapılmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma, İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü’ne bağlı, Üsküdar İlçesinde bulunan bir Aile Sağlığı Merkezi’nde gerçekleştirilmiştir. Veriler 15.10.2021-15.01.2022 tarihleri arasında toplanmıştır. Çalışmaya 18 yaş ve üzeri, daha önce diyabet tanısı almamış, 1 yıl içerisinde gebelik planlayan, evreni bilinen örneklem formülüne göre hesaplanmış, 221 kişi dahil edilmiştir. Veriler tanıtıcı özellikler soru formu ve Finlandiya Diyabet Risk Skoru (FINDRISK) anketi ile toplanmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 32,47±5,38, beden kitle indeksi ortalaması 24,31±4,63, bel çevresi ortalaması 83,17±13,75, %29’u fazla kilolu ve %11,3’ü obez bulunmuştur. Katılımcıların %74,2’si lisans eğitim düzeyinde, %25,3’ünün kronik hastalığının olduğu, %21,7’sinin sigara kullandığı, %19,5’inin alkol kullandığı, %59’unun fiziksel aktivite yapmadığı belirlenmiştir. Katılımcıların FINDRISK puan ortalaması 8,99±5,72 ve diyabet riskinin hafif düzeyde (7-11 puan) olduğu bulunmuştur. Katılımcıların diyabet risk düzeyleri incelendiğinde %40,3’ünün (89 kişi) düşük, %18,1’inin(40 kişi) yüksek, %2,3’ünün(5 kişi) çok yüksek diyabet riski olduğu bulunmuştur. Katılımcıların yaş, eğitim düzeyi, kronik hastalık durumu, kilo, beden kitle indeksi, bel çevresi, evlilik süresi, önceki gebelikte alınan kilo durumu, 4 kg üzeri çocuk doğurma, polikistik over tanısı alma, önceki gebeliklerinde gestasyonel diyabet tanısı alma değişkenleri ile FINDRISK puan ortalamaları arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklılık olduğu bulunmuştur (p<0,05). Sonuç olarak Katılımcıların FINDRISK puan ortalamalarına göre hafif düzeyde diyabet riski bulunmaktadır. Ancak %18,1’inde yüksek diyabet riski tespit edilmiştir. Buna göre gebelik öncesi dönemde diyabet riskinin tespiti ve etkileyen faktörlere ilişkin gerekli önlemlerin alınması önerilir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

yok

Etik Beyan

Bu araştırma, ilgili üniversitenin/kurumun Etik Kurulu’ndan gerekli etik kurul onayı alındıktan sonra yürütülmüştür (Karar No: 61351342 Tarih:28.07.2021 ). Araştırma sürecinde Helsinki Deklarasyonu ilkelerine uyulmuştur. Çalışmaya katılan bireylere araştırmanın amacı, kapsamı ve uygulama süreci hakkında gerekli açıklamalar yapılmış, katılımın gönüllülük esasına dayandığı belirtilmiş ve katılımcılardan yazılı aydınlatılmış onam alınmıştır. Katılımcıların kimlik bilgileri gizli tutulmuş, elde edilen veriler yalnızca bilimsel amaçlarla kullanılmıştır. Araştırma sürecinde herhangi bir kişi ya da kurum çıkar çatışması oluşturacak bir durum bulunmamaktadır.

Teşekkür

yok

Kaynakça

Akış, N., Pala, K., & Seçkin, R. Ç. (2008). Gestasyonel diyabetes mellitus prevalansı ve ilişkili risk etmenleri. Uludağ Tıp Dergisi, 34(3), 93–96.
Awad, A. I., & Alsaleh, F. M. (2015). 10-year risk estimation for type 2 diabetes mellitus and coronary heart disease in Kuwait: A cross-sectional population-based study. PLoS ONE, 10(1), e0116742. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0116742
Aytaç, A. (2021). Yetişkin bireylerde abdominal obezite, tip 2 diyabet riski ve kognitif fonksiyon değerleri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yayınlanmamış tıpta uzmanlık tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İstanbul Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı, İstanbul.
Bayındır Çevik, A., Metin Karaaslan, M., Koçan, S., ve ark. (2016). Prevalence and screening for risk factors of type 2 diabetes in Rize, northeast Turkey: Findings from a population-based study. Primary Care Diabetes, 10(1), 10–18. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2015.06.002
Bernabe-Ortiz, A., Perel, P., Miranda, J. J., & Smeeth, L. (2018). Diagnostic accuracy of the Finnish Diabetes Risk Score (FINDRISC) for undiagnosed T2DM in Peruvian population. Primary Care Diabetes, 12(6), 517–525. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2018.07.015
Cefalo, R. C., & Moos, M. K. (2005). Preconceptional health promotion. In R. C. Cefalo & M. Moos (Eds.), Preconceptional health care: A practical guide (2nd ed.). Mosby.
Cosansu, G., Celik, S., Özcan, S., Olgun, N., Yıldırım, N., & Gulyuz Demir, H. (2018). Determining type 2 diabetes risk factors for adults: A community-based study from Turkey. Primary Care Diabetes, 12(5), 409–415. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2018.05.001
Çelik, D., & Karaçam, Z. (2017). Türkiye’de gestasyonel diyabetes mellitus prevalansı ve risk faktörleri: Sistematik derleme ve meta analiz. Adnan Menderes Üniversitesi 1. Sağlık Bilimleri Kongresi, 802. Aydın, Türkiye.

Demirağ, H. E. (2016). Tip-2 Diabetes Mellituslu hastaların birinci derece yakınlarında diyabet risk değerlendirmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aydın.
Feleke, B. E. (2018). Determinants of gestational diabetes mellitus: A case-control study. Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine, 31(19), 2584–2589. https://doi.org/10.1080/14767058.2017.13479 23
Fornos-Pérez, J. A., Andrés-Rodríguez, N. F., Andrés-Iglesias, J. C., et al. (2016). Detection of people at risk of diabetes in community pharmacies of Pontevedra (Spain) (DEDIPO). Endocrinología y Nutrición, 63(8), 387 396. https://doi.org/10.1016/j.endonu.2016.06.002
George, C. V., Bhatia, D., Righton, O., White, S. L., Poston, L., Quotah, O., … & Dunne, P. (2026). Preconception interventions in women at high risk of developing gestational diabetes: A systematic review. Maternal and Child Health Journal. https://doi.org/10.1007/s10995-026-04236-5
Göktan, N. (2020). Sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ve fiziksel aktivitenin diyabet riskine etkisi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
International Diabetes Federation. (2015). IDF diabetes atlas (7th ed.). https://www.idf.org/diabetesatlas
International Diabetes Federation. (2019). IDF diabetes atlas (9th ed.). https://www.idf.org/diabetesatlas
International Diabetes Federation. (2021). IDF diabetes atlas (10th ed.). https://www.idf.org/diabetesatlas
International Diabetes Federation. (2025). IDF Diabetes Atlas: Country data for Türkiye – Age-standardised prevalence of diabetes (20–79 years) in 2024. Diabetes Atlas. https://diabetesatlas.org/data-by-location/coun try/trkiye/
Karateke, Y. F. (2021). Erişkinlerde diyabet risk düzeyinin belirlenmesi (Yayınlanmamış uzmanlık tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Anabilim Dalı, Trabzon.
Kayalı, M. T. (2020). Kadınlarda ağırlık döngüsünün beslenme durumu ve tip 2 diyabet riski üzerine etkisinin değerlendirilmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, İstanbul.
Kulak, E., Berber, B., Temel, H., Kutluay, S. N., Yıldırım, M., Dedeoğlu, F. N., Çifçili, S., & Save, D. (2019). Aile hekimliğine başvuran bireylerde tip 2 diyabet risk düzeyinin belirlenmesi. Türk Aile Hekimliği Dergisi, 23(1), 20–30.
Kutlu, R., Sayın, S., & Koçak, A. (2016). Tanı almamış tip 2 diyabet için bir tarama metodu olarak Fin Diyabet Risk Anketi (FİNDRİSK) uygulanabilir mi? Konuralp Tıp Dergisi, 8(3), 158–166.
Kwong, W., Tomlinson, G., & Feig, D. S. (2018). Maternal and neonatal outcomes after bariatric surgery: A systematic review and meta-analysis: Do the benefits outweigh the risks? American Journal of Obstetrics and Gynecology, 218(6), 573–580. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2018.02.003
Lafçı, N. Ö. (2020). Edirne il merkezindeki yetişkinlerde 10 yıllık tip 2 diabetes mellitus riski ve etkileyen faktörler (Yayınlanmamış uzmanlık tezi). Trakya Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı, Edirne.
Li, T., Zhang, Q., Ma, L., Peng, X., Li, Y., Song, F., & Ma, X. (2025). Pregnancy log records and management of risk factors for gestational diabetes mellitus reduces its incidence. Frontiers in Public Health, 13, 1645835. https://doi.org/10.3389/fpubh.2025.1645835
Lindström, J., & Tuomilehto, J. (2003). The diabetes risk score: A practical tool to predict type 2 diabetes risk. Diabetes Care, 26(3), 725–731. https://doi.org/10.2337/diacare.26.3.725
Makrilakis, K., Liatis, S., Grammatikou, S., et al. (2011). Validation of the Finnish diabetes risk score (FINDRISC) questionnaire for screening for undiagnosed type 2 diabetes, dysglycaemia and the metabolic syndrome in Greece. Diabetes & Metabolism, 37(2), 144–151. https://doi.org/10.1016/j.diabet.2010.09.006
Paydaş, Ü. (2019). Gestasyonel diyabet riskinin belirlenmesinde tip 2 diyabet risk anketinin (FINDRISK) kullanımı (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aydın.
Pınarlı, Ç. (2019). Kadınlarda beslenme okuryazarlığı ve beslenme durumu ile tip 2 diyabet riski arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Acıbadem Mehmet Ali Aydınlar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı, İstanbul.
Satman, I., Yilmaz, T., Sengül, A., et al. (2002). Population-based study of diabetes and risk characteristics in Turkey: Results of the Turkish diabetes epidemiology study (TURDEP). Diabetes Care, 25(9), 1551–1556. https://doi.org/10.2337/diacare.25.9.1551
Satman, I., Omer, B., Tutuncu, Y., et al. (2013). Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. European Journal of Epidemiology, 28(2), 169–180. https://doi.org/10.1007/s10654-013-9771-5
Tarı Selçuk, K., & Ünal, B. (2013). Bigadiç’te 45–74 yaş bireylerde diyabet prevalansı ve farkındalık durumunun belirleyicileri. Turkish Journal of Public Health, 11(3), 160–173.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2017). Nüfus ve demografi. http://www.tuik.gov.tr
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2020). Diabetes mellitus ve komplikasyonları: Tanı, tedavi ve izlem klavuzu (14. baskı).
Väätäinen, S., Cederberg, H., Roine, R., Keinänen-Kiukaanniemi, S., Saramies, J., Uusitalo, H., Tuomilehto, J., & Martikainen, J. (2016). Does future diabetes risk impair current quality of life? A cross-sectional study of health-related quality of life in relation to the Finnish Diabetes Risk Score (FINDRISC). PLoS ONE, 11(2), e0147898. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0147898

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Koruyucu Sağlık Hizmetleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatma Çeşmeci Gündoğdu
0000-0002-4071-8186
Türkiye

Emine Ekici ^*
0000-0001-7933-4107
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

26 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

1 Mart 2026

Kabul Tarihi

17 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 1 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA72WU78RW

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çeşmeci Gündoğdu, F., & Ekici, E. (2026). Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. Maltepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-13. https://izlik.org/JA72WU78RW

AMA

1.Çeşmeci Gündoğdu F, Ekici E. Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. MÜSAB. 2026;1(1):1-13. https://izlik.org/JA72WU78RW

Chicago

Çeşmeci Gündoğdu, Fatma, ve Emine Ekici. 2026. “Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”. Maltepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 1 (1): 1-13. https://izlik.org/JA72WU78RW.

EndNote

Çeşmeci Gündoğdu F, Ekici E (01 Haziran 2026) Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. Maltepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 1 1 1–13.

IEEE

[1]F. Çeşmeci Gündoğdu ve E. Ekici, “Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”, MÜSAB, c. 1, sy 1, ss. 1–13, Haz. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA72WU78RW

ISNAD

Çeşmeci Gündoğdu, Fatma - Ekici, Emine. “Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”. Maltepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 1/1 (01 Haziran 2026): 1-13. https://izlik.org/JA72WU78RW.

JAMA

1.Çeşmeci Gündoğdu F, Ekici E. Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. MÜSAB. 2026;1:1–13.

MLA

Çeşmeci Gündoğdu, Fatma, ve Emine Ekici. “Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi”. Maltepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 1, sy 1, Haziran 2026, ss. 1-13, https://izlik.org/JA72WU78RW.

Vancouver

1.Fatma Çeşmeci Gündoğdu, Emine Ekici. Gebelik Öncesi Dönemdeki Kadınlarda Diyabet Riski ve Etkileyen Faktörlerin İncelenmesi. MÜSAB [Internet]. 01 Haziran 2026;1(1):1-13. Erişim adresi: https://izlik.org/JA72WU78RW