Şeyh Seyyid Abdülbâki el-Hüseynî’nin Hayatı, Eserleri, İlmi ve Tasavvufi Yönü

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 12 - 32, 31.12.2025

Serkan Aytaç , Uğur Gözel

Öz

Bu makale, Nakşbendiyye tarikatının Hâlidiyye kolunun günümüzdeki önemli temsilcilerinden Menzil şeyhi Şeyh Seyyid Abdülbâkî el-Hüseynî’nin hayatı, ilmî ve tasavvufî yönü ile eserlerini ele almaktadır. Çalışma, şeyhin şahsiyetini, irşat hizmetlerini ve “el-Minhâcü’s-Senî fî Âdâbi’ş-Şeyh Seyyid Abdülhakîm el-Hüseynî’” adlı eserini sistematik olarak incelemektedir.
Konu ve Amaç: Araştırmanın amacı, Abdülbâkî el-Hüseynî’nin ilmi, tasavvufi kimliği, irşat faaliyetleri ve eserleri üzerinden Menzil Dergâhı’nın çağdaş tasavvufî etkisini ortaya koymaktır.
Yöntem: Çalışmada, biyografik tarama ve doküman inceleme yöntemi kullanılmış; hem birincil kaynaklardan (eserleri, sohbetleri) hem de ikincil kaynaklardan (biyografiler, röportajlar) faydalanılmıştır.
Bulgular: Şeyh Abdülbâkî el-Hüseynî, medrese ve tarikatı birlikte yaşatan bir yaklaşımı benimseyerek hem ilmi hem de tasavvufi sahada büyük etki bırakmıştır. Yüz binlerce kişiye irşat hizmeti sunmuş, birçok halife ve öğrenci yetiştirmiştir. “el-Minhâcü’s-Senî” adlı eseri, tasavvufî usulleri ayet ve hadislerle temellendiren bir kaynak olarak dikkat çekmektedir.
Sonuç: El-Hüseynî, Nakşbendî-Hâlidî geleneğini günümüzde başarıyla temsil etmiş, hem Anadolu’da hem de yurt dışında dinî-tasavvufî yayılımda önemli rol oynamıştır. Eserleri ve hizmetleriyle bu geleneğin yaşatılmasına büyük katkı sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

Tasavvuf , Nakşbendiyye , Abdülbâkî el-Hüseynî , Menzil , Gavs-ı Sânî , el-Minhâcü’s-Senî

The Life, Works, Scholarship, and Sufi Orientation of Syakh Sayyid Abdulbâqî al-Husayni

Öz

This article explores the life, scholarly and spiritual character, and works of Shaykh Sayyid Abdulbâqî al-Husayni, a prominent contemporary representative of the Khalidiyya branch of the Naqshbandiyya order and spiritual leader of the Menzil Lodge. The study systematically examines his personal biography, spiritual mission, and his major work "al-Minhâj al-Sanî fî Âdâb al-Shaykh Sayyid Abdulhakîm al-Husayni."
Subject and Purpose: The aim of this research is to present the religious, scholarly, and Sufi contributions of Shaykh Abdulbâqî al-Husayni and to highlight the contemporary spiritual influence of the Menzil Lodge within the Naqshbandi-Khalidi tradition.
Method: The study employs a biographical and document analysis method, utilizing both primary sources (his writings and discourses) and secondary sources (biographies, interviews, and related literature).
Results: Shaykh al-Husayni significantly influenced both the religious and spiritual landscape by integrating madrasah education with Sufi practice. He guided hundreds of thousands of followers and trained many khalifas and scholars. His work “al-Minhâj al-Sanî” presents the principles of Sufism, especially those of the Naqshbandi path, grounded in Qur'anic verses and Hadiths.
Conclusions: Abdulbâqî al-Husayni preserved and conveyed the spiritual and legal traditions of the Naqshbandi-Khalidi path. His teachings and practices extended across Turkey and internationally, leaving a lasting legacy in the fields of religious education and spiritual guidance.

Anahtar Kelimeler

Sufism , Naqshbandiyya , Abdulbâqî al-Husayni , Menzil , Gavs-i Sani , al-Minhâj al-Sanî

Kaynakça

• Arvâsî, Muhammed Reşîd. Vureykât min nebze menâkibi’s-Seyyid Muhammed Sâlih el-Arvâsî. İstanbul: 2009
• Aslan, Mahsum. “Şark Uleması, Hıdır Akkoyun El Heseri.” III, 393-398
• Baz, İbrahim. “Şeyh Ali Arıncî ve Arınç/Tılfakîr Dergâhı.” Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (2016): 43–61
• Bildik, Kadir. Beytüşşebap ve Molla Hüseyin Batevî Sempozyum Bildirileri. İstanbul: Şırnak Üniversitesi Yayınları No: 5, 2015
• Bozan, Metin. “Şeyh Cüneyd ez-Zokaydi ve 73 Fırka’ya Dair ‘Haşiye’si.” e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, cilt IV, sayı 8 (2012), 3-16
• Çiçek, M. Halil. “Fahrettin Yıldız.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2013
• el-Hânî, Muhammed b. Abdullah. el-Behcetü’s-Seniyye fî Âdâbi’ṭ-Ṭarîkati’n-Nakşibendiyye.
• el-Hüseynî, Abdülbâkî. Sohbetler. Cilt 1. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2023
• el-Hüseynî, Abdülbâkî. Sohbetler. Cilt 2. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2024
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli İrfan Sohbetleri 1: İmanımız Amelimiz. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2021
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli İrfan Sohbetleri 2: Yolumuz Ahlakımız. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2023
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli Tasavvuf. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2015
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli Tasavvuf. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2017
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli İstişare. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2020
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Helal Lokma - Ehlullah Sofrası. İstanbul: Şadırvan Yayınları, 2016
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Kurtuluş Gemisi Ehli Beyt. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2010
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Muhabbet Peteği. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2013
• el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Yolumuzu Aydınlatan Kandil Semerkand. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2013
• el-Hüseynî, Şeyh Seyyid Abdülbâkî. el-Minhâcü’s-Senî fî Âdâb-ı Şeyh Seyyid Abdülhakîm el-Hüseynî. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2022
• el-Hüseynî, Yakup. Altın Silsile. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
• el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Aile Saadeti. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
• el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Aileyi Yaşat ki Ümmet Yaşasın. İstanbul: Serhend Yayınları, 2025
• el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Arifler Yolunun Edepleri. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
• el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Hatmi Hacegan ve Saadetli Sadatı. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
• el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Hayat Dengemiz. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
• el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Özden Söze. İstanbul: Serhend Yayınları, 2025
• Erol Aykaç, Sadiye. Seyyid Muhammed Râşid Erol. İstanbul: Akış Yayınları, 2007
• Eroğlu, Mehmet Şerif. Bütün Yönleriyle Arabkendi. İstanbul: Kent Işıkları, 2004
• Gürbüzer, Selim. “Seyda Hazretlerinin Anısına.” Bayburt Postası, 20 Ekim 2014. Erişim: 19 Aralık 2025
• Güldoğan, Lütfü. Şeyh Ali Arıncî: Hayatı ve Menkıbeleri. Siirt: Doğantepe Yayınları, 1997
• Ildırar, Mehmet. Ailede Saklı Cennet. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2022
• Kınacı, Selahaddin. Gavs-ı Bilvânisî Hayatı. İstanbul: Sey-Tac Yayınevi, 2017
• Kınacı, Selahaddin. İşâretler. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2017
• Kınacı, Selahaddin. Seyda Hazretleri’nin Hayatı. İstanbul: Sey-Tac Yayınevi, 2015
• Kartal, Necmettin. “Hâlidî Tarikatının Halifelerinden Molla Muhyîddîn el-Hâvelî ve Tasavvufa Dair Fetvâları.” Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve Hâlidîliğin Bingöl ve Çevresi Üzerindeki Etkisi, Ulusal Sempozyum, 04-05 Mayıs 2017, Bingöl, 2017
• Kavak, Abdulcebbar. Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî ve Hâlidî Tasavvuf Geleneğinin Tarihi Gelişim Süreci. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2013
• Korkusuz, M. Şefik. Nehri’den Hazne’ye Meşayih-i Nakşibendî. İstanbul: Kişisel Yayınlar, 2010
• Melikoğlu, Abdulkerim. “Seyda Molla Yahya Ferhandî: The Life of Molla Yahya al-Farhandî.” e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 1, no. 2 (2009): 140–152
• Özcan, Salih. “Seyyid Muhammed Râşid Erol’un Hayatı ve Tasavvufî Etkisi.” e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 8 (2016): 765–784
• Ozan, Ömer. Hâdimü’l-Müslimîn 1. Bölüm I "Onun Yanında" Sohbetleri, Menkıbeleri ve Nasihatleri. Semerkand TV, YouTube. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ceelqBL-FZ0
• Serdar, Mehmet Törehan. Bitlis’te Yatan Gönül Sultanları. İstanbul: Mostar Yayınları, 2019
• Tozlu, İbrahim. Altın Silsile: Necmeddin b. Muhammed Nakşibendî. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2017
• Vikipedi. “Beytüşşebap.” Erişim tarihi: 18 Aralık 2025
• Vikipedi. “Düğünyurdu (Güçlükonak).” Erişim tarihi: 8 Temmuz 2025
• Vikipedi. “Karaoğlak, Kozluk.” 21 Eylül 2024
• Vikipedi. “Narlıdere (Bitlis).” Erişim tarihi: 12 Ekim 2025
• Vikipedi. “Ormanpınar (Baykan).” Erişim tarihi: 4 Haziran 2024
• Yurtgezen, Ali. Hacegân Sultanları. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2022
• Semerkand Aylık Tasavvufî Dergisi. “Gavs-ı Sânî Şeyh Seyyid Abdülbâkî el-Hüseynî” Özel Sayısı. Yıl 25, sayı 297. Eylül 2023
• Haşimoğlu, Salih. Hâdimü’l-Müslimîn 2. Bölüm I "Üç Hayal, Üç Niyet". Medrese, Merkad, Dergah, Semerkand TV, YouTube. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ceelqBL-FZ0
• Demiral, Fatih Yasin. Hâdimü’l-Müslimîn 2. Bölüm I "Üç Hayal, Üç Niyet". Medrese, Merkad, Dergah, Semerkand TV, YouTube. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ceelqBL-FZ0
• Özay, İbrahim Hakkı. Gavs-ı Sânî Şeyh Seyyid Abdülbâkî Elhüseynî Hz. Kasr-ı Arifan. YouTube, 16 Temmuz 2023. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=nhbcoF3EXkY
• ‘’Erol, Muhammed Raşid’’ Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul : TDV Yayınları, 1995
• Pakiş, Ömer. “Pakiş, Yahya.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2019
• Bozan, Metin. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, cilt IV, sayı 8 (2012), 3-16
• Kişisel Görüşmeler Elhüseyni, Muhammed Ğâlip. Kişisel görüşme, 24 Eylül 2023 Akkoyun, Ömer. Kişisel görüşme, 1 Ocak 2025 Evrensel, Abdurrezzak. Kişisel görüşme, 18 Mart 2025 Seyyidoğlu, Muhammed Salih. Kişisel görüşme, 6 Nisan 2025 Ertekin, Ahmet. Kişisel görüşme, 24 Mayıs 2025 Eşit, Hasan. Kişisel görüşme, 6 Kasım 2024