Şeyh Seyyid Abdülbâki el-Hüseynî’nin Hayatı, Eserleri, İlmi ve Tasavvufi Yönü

Öz

Bu makale, Nakşbendiyye tarikatının Hâlidiyye kolunun günümüzdeki önemli temsilcilerinden Menzil şeyhi Şeyh Seyyid Abdülbâkî el-Hüseynî’nin hayatı, ilmî ve tasavvufî yönü ile eserlerini ele almaktadır. Çalışma, şeyhin şahsiyetini, irşat hizmetlerini ve “el-Minhâcü’s-Senî fî Âdâbi’ş-Şeyh Seyyid Abdülhakîm el-Hüseynî’” adlı eserini sistematik olarak incelemektedir. Konu ve Amaç: Araştırmanın amacı, Abdülbâkî el-Hüseynî’nin ilmi, tasavvufi kimliği, irşat faaliyetleri ve eserleri üzerinden Menzil Dergâhı’nın çağdaş tasavvufî etkisini ortaya koymaktır. Yöntem: Çalışmada, biyografik tarama ve doküman inceleme yöntemi kullanılmış; hem birincil kaynaklardan (eserleri, sohbetleri) hem de ikincil kaynaklardan (biyografiler, röportajlar) faydalanılmıştır. Bulgular: Şeyh Abdülbâkî el-Hüseynî, medrese ve tarikatı birlikte yaşatan bir yaklaşımı benimseyerek hem ilmi hem de tasavvufi sahada büyük etki bırakmıştır. Yüz binlerce kişiye irşat hizmeti sunmuş, birçok halife ve öğrenci yetiştirmiştir. “el-Minhâcü’s-Senî” adlı eseri, tasavvufî usulleri ayet ve hadislerle temellendiren bir kaynak olarak dikkat çekmektedir. Sonuç: El-Hüseynî, Nakşbendî-Hâlidî geleneğini günümüzde başarıyla temsil etmiş, hem Anadolu’da hem de yurt dışında dinî-tasavvufî yayılımda önemli rol oynamıştır. Eserleri ve hizmetleriyle bu geleneğin yaşatılmasına büyük katkı sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Tasavvuf
• Nakşbendiyye
• Abdülbâkî el-Hüseynî
• Menzil
• Gavs-ı Sânî
• el-Minhâcü’s-Senî

The Life, Works, Scholarship, and Sufi Orientation of Syakh Sayyid Abdulbâqî al-Husayni

Öz

This article explores the life, scholarly and spiritual character, and works of Shaykh Sayyid Abdulbâqî al-Husayni, a prominent contemporary representative of the Khalidiyya branch of the Naqshbandiyya order and spiritual leader of the Menzil Lodge. The study systematically examines his personal biography, spiritual mission, and his major work "al-Minhâj al-Sanî fî Âdâb al-Shaykh Sayyid Abdulhakîm al-Husayni." Subject and Purpose: The aim of this research is to present the religious, scholarly, and Sufi contributions of Shaykh Abdulbâqî al-Husayni and to highlight the contemporary spiritual influence of the Menzil Lodge within the Naqshbandi-Khalidi tradition. Method: The study employs a biographical and document analysis method, utilizing both primary sources (his writings and discourses) and secondary sources (biographies, interviews, and related literature). Results: Shaykh al-Husayni significantly influenced both the religious and spiritual landscape by integrating madrasah education with Sufi practice. He guided hundreds of thousands of followers and trained many khalifas and scholars. His work “al-Minhâj al-Sanî” presents the principles of Sufism, especially those of the Naqshbandi path, grounded in Qur'anic verses and Hadiths. Conclusions: Abdulbâqî al-Husayni preserved and conveyed the spiritual and legal traditions of the Naqshbandi-Khalidi path. His teachings and practices extended across Turkey and internationally, leaving a lasting legacy in the fields of religious education and spiritual guidance.

Anahtar Kelimeler

• Sufism
• Naqshbandiyya
• Abdulbâqî al-Husayni
• Menzil
• Gavs-i Sani
• al-Minhâj al-Sanî

Kaynakça

1. Arvâsî, Muhammed Reşîd. Vureykât min nebze menâkibi’s-Seyyid Muhammed Sâlih el-Arvâsî. İstanbul: 2009
2. Aslan, Mahsum. “Şark Uleması, Hıdır Akkoyun El Heseri.” III, 393-398
3. Baz, İbrahim. “Şeyh Ali Arıncî ve Arınç/Tılfakîr Dergâhı.” Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 7/2 (2016): 43–61
4. Bildik, Kadir. Beytüşşebap ve Molla Hüseyin Batevî Sempozyum Bildirileri. İstanbul: Şırnak Üniversitesi Yayınları No: 5, 2015
5. Bozan, Metin. “Şeyh Cüneyd ez-Zokaydi ve 73 Fırka’ya Dair ‘Haşiye’si.” e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, cilt IV, sayı 8 (2012), 3-16
6. Çiçek, M. Halil. “Fahrettin Yıldız.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 2013
7. el-Hânî, Muhammed b. Abdullah. el-Behcetü’s-Seniyye fî Âdâbi’ṭ-Ṭarîkati’n-Nakşibendiyye.
8. el-Hüseynî, Abdülbâkî. Sohbetler. Cilt 1. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2023

9. el-Hüseynî, Abdülbâkî. Sohbetler. Cilt 2. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2024
10. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli İrfan Sohbetleri 1: İmanımız Amelimiz. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2021
11. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli İrfan Sohbetleri 2: Yolumuz Ahlakımız. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2023
12. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli Tasavvuf. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2015
13. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli Tasavvuf. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2017
14. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Ehli İstişare. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2020
15. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Helal Lokma - Ehlullah Sofrası. İstanbul: Şadırvan Yayınları, 2016
16. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Kurtuluş Gemisi Ehli Beyt. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2010
17. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Muhabbet Peteği. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2013
18. el-Hüseynî, Muhammed Mübarek. Yolumuzu Aydınlatan Kandil Semerkand. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2013
19. el-Hüseynî, Şeyh Seyyid Abdülbâkî. el-Minhâcü’s-Senî fî Âdâb-ı Şeyh Seyyid Abdülhakîm el-Hüseynî. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2022
20. el-Hüseynî, Yakup. Altın Silsile. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
21. el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Aile Saadeti. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
22. el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Aileyi Yaşat ki Ümmet Yaşasın. İstanbul: Serhend Yayınları, 2025
23. el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Arifler Yolunun Edepleri. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
24. el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Hatmi Hacegan ve Saadetli Sadatı. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
25. el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Hayat Dengemiz. İstanbul: Serhend Yayınları, 2024
26. el-Hüseynî, Muhammed Sâki. Özden Söze. İstanbul: Serhend Yayınları, 2025
27. Erol Aykaç, Sadiye. Seyyid Muhammed Râşid Erol. İstanbul: Akış Yayınları, 2007
28. Eroğlu, Mehmet Şerif. Bütün Yönleriyle Arabkendi. İstanbul: Kent Işıkları, 2004
29. Gürbüzer, Selim. “Seyda Hazretlerinin Anısına.” Bayburt Postası, 20 Ekim 2014. Erişim: 19 Aralık 2025
30. Güldoğan, Lütfü. Şeyh Ali Arıncî: Hayatı ve Menkıbeleri. Siirt: Doğantepe Yayınları, 1997
31. Ildırar, Mehmet. Ailede Saklı Cennet. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2022
32. Kınacı, Selahaddin. Gavs-ı Bilvânisî Hayatı. İstanbul: Sey-Tac Yayınevi, 2017
33. Kınacı, Selahaddin. İşâretler. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2017
34. Kınacı, Selahaddin. Seyda Hazretleri’nin Hayatı. İstanbul: Sey-Tac Yayınevi, 2015
35. Kartal, Necmettin. “Hâlidî Tarikatının Halifelerinden Molla Muhyîddîn el-Hâvelî ve Tasavvufa Dair Fetvâları.” Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî ve Hâlidîliğin Bingöl ve Çevresi Üzerindeki Etkisi, Ulusal Sempozyum, 04-05 Mayıs 2017, Bingöl, 2017
36. Kavak, Abdulcebbar. Mevlânâ Hâlid-i Bağdadî ve Hâlidî Tasavvuf Geleneğinin Tarihi Gelişim Süreci. Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, 2013
37. Korkusuz, M. Şefik. Nehri’den Hazne’ye Meşayih-i Nakşibendî. İstanbul: Kişisel Yayınlar, 2010
38. Melikoğlu, Abdulkerim. “Seyda Molla Yahya Ferhandî: The Life of Molla Yahya al-Farhandî.” e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 1, no. 2 (2009): 140–152
39. Özcan, Salih. “Seyyid Muhammed Râşid Erol’un Hayatı ve Tasavvufî Etkisi.” e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi 8 (2016): 765–784
40. Ozan, Ömer. Hâdimü’l-Müslimîn 1. Bölüm I "Onun Yanında" Sohbetleri, Menkıbeleri ve Nasihatleri. Semerkand TV, YouTube. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ceelqBL-FZ0
41. Serdar, Mehmet Törehan. Bitlis’te Yatan Gönül Sultanları. İstanbul: Mostar Yayınları, 2019
42. Tozlu, İbrahim. Altın Silsile: Necmeddin b. Muhammed Nakşibendî. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2017
43. Vikipedi. “Beytüşşebap.” Erişim tarihi: 18 Aralık 2025
44. Vikipedi. “Düğünyurdu (Güçlükonak).” Erişim tarihi: 8 Temmuz 2025
45. Vikipedi. “Karaoğlak, Kozluk.” 21 Eylül 2024
46. Vikipedi. “Narlıdere (Bitlis).” Erişim tarihi: 12 Ekim 2025
47. Vikipedi. “Ormanpınar (Baykan).” Erişim tarihi: 4 Haziran 2024
48. Yurtgezen, Ali. Hacegân Sultanları. İstanbul: Semerkand Yayınları, 2022
49. Semerkand Aylık Tasavvufî Dergisi. “Gavs-ı Sânî Şeyh Seyyid Abdülbâkî el-Hüseynî” Özel Sayısı. Yıl 25, sayı 297. Eylül 2023
50. Haşimoğlu, Salih. Hâdimü’l-Müslimîn 2. Bölüm I "Üç Hayal, Üç Niyet". Medrese, Merkad, Dergah, Semerkand TV, YouTube. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ceelqBL-FZ0
51. Demiral, Fatih Yasin. Hâdimü’l-Müslimîn 2. Bölüm I "Üç Hayal, Üç Niyet". Medrese, Merkad, Dergah, Semerkand TV, YouTube. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=ceelqBL-FZ0
52. Özay, İbrahim Hakkı. Gavs-ı Sânî Şeyh Seyyid Abdülbâkî Elhüseynî Hz. Kasr-ı Arifan. YouTube, 16 Temmuz 2023. Erişim: 19 Aralık 2025. https://www.youtube.com/watch?v=nhbcoF3EXkY
53. ‘’Erol, Muhammed Raşid’’ Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. İstanbul : TDV Yayınları, 1995
54. Pakiş, Ömer. “Pakiş, Yahya.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Ankara: TDV Yayınları, 2019
55. Bozan, Metin. e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, cilt IV, sayı 8 (2012), 3-16
56. Kişisel Görüşmeler Elhüseyni, Muhammed Ğâlip. Kişisel görüşme, 24 Eylül 2023 Akkoyun, Ömer. Kişisel görüşme, 1 Ocak 2025 Evrensel, Abdurrezzak. Kişisel görüşme, 18 Mart 2025 Seyyidoğlu, Muhammed Salih. Kişisel görüşme, 6 Nisan 2025 Ertekin, Ahmet. Kişisel görüşme, 24 Mayıs 2025 Eşit, Hasan. Kişisel görüşme, 6 Kasım 2024