Bakara Sûresi’nin 124. Âyeti Bağlamında Hz. İbrâhîm’in İmtihanı

Öz

Allah kelamı olan Kur’ân, bütün insanlara rehber olması için indirilmiştir. Kur’ân’ın rehberliğinden faydalanabilmek için onu doğru anlamak gerekir. Kur’ân’ın bazı âyet ve kelimeleri, hüküm ve ilkeleri açık seçik iken, bazı âyet ve kelimeleri müphem, çok ve zıt anlamlı, hakikat ve mecaz olmaları sebebiyle açık seçik değildir. Açık seçik olmayan âyetlerden biri, Bakara 2/124 âyetindeki Hz. İbrâhîm’in “kelimelerle imtihan edilmesi” hususudur. Fâtiha 2/7 âyetindeki mübhem olan “Allah’ın kendilerine nimet verdiği kimselerin”, Nisâ 4/69 âyetinde açıklanması, En’âm 6/82 âyetindeki “zulüm” kelimesinin Hz. Peygamber tarafında Lokman 31/13 âyetindeki şirk olarak beyan edilmesi gibi “Hz. İbrâhîm’in imtihan edildiği kelimelerin” ne olduğu konusunda Kur’ân’da da hadislerde de bir beyan yer almamıştır. Sadece tefsir kitaplarında geçen ve birbirinden farklı Abdullah b. Abbas’tan yapılan altı rivayet ile on tâbî müfessirinden gelen değişik yorumlar vardır. İkrime b. Abdullah el-Berberî hocası Abdullah b. Abbas’tan iki rivayet yapmıştır: Rivayetlerden birinde 30, diğerinde 40 dinî görev bildirilmektedir. Bu rivayete göre Hz. İbrâhîm’in imtihan edildiği görevlerin 10’u Ahzâb Sûresi’nde, 10’u Tevbe Sûresi’nde, 10’u Mü’minûn ve Meâric Sûresi’ndedir. Mükerrerler çıkıldığında bu sûrelerdeki nitelikler şunlardır: (1) İman ve İslam (2) itaat (3) ibadet (4) namaz (5) zekât (6) oruç (7) hamd (8) sıdk (9) sabır (10) huşu (11) zikir (12) ırz ve namusu korumak (13) emanete riayet (14) söze sadakat (15) boş, anlamsız ve haram sözlerden uzak durmak (16) marufu emir (17) münkeri nehiy (18) Allah’ın sınırlarını korumak (19) tanıklığı yerine getirmek (20) tövbe (21) Allah korkusu (22) ilâhî azaptan korku. Abdullah b. Abbas’a nispet edilen diğer bir rivayette zikredilen görevler, beden temizliği ile ilgilidir. Bu rivayetteki nitelikler şunlardır: (1) Bıyıkları kısaltmak. (2) Dişleri fırçalamak. (3) Koltuk altlarının kıllarını gidermek. (4) Tırnakları kesmek. (5) Parmakların arasını yıkayıp temizlemek (6) Sünnet olmak. (7) Etek tıraşı olmak. (8) Dışkılama sonrası o mahalli yıkamak. (9) İdrar sonrası üreme organını yıkamak. (10) Ağzın için temizlemek. (11) Burnun içini temizlemek. (12) Saçları ortadan ikiye bölmek. (13) Cuma günü boy abdesti almak. Abdullah b. Abbas’a nispet edilen diğer bir rivayete göre âyette geçen “kelimelerle” maksat şu görevlerdir: (1) Kâbe’yi tavaf. (2) Safa ve Merve arasında sa’y. (3) Cemrelere taş atma. (4) Ziyaret tavafı görevleri olduğu bildirilmiştir. Makalemizde Hz. İbrâhîm’in imtihan edildiği şeylerin ne olduğu tefsir kitaplarında yer alan rivayetler dikkate alınarak Kur’ân ve Sünnet bütünlüğü içerisinde belirlenmeye çalışılmıştır. Yüce Allah’ın En’âm 6/161 âyetinde “Ey Peygamberim! De ki: Şüphesiz Rabbim beni dosdoğru yola, dosdoğru bir din olan İslam’a, Allah’ı bir bilen ve hakka yönelen İbrâhîm’in dinine iletti.” buyruğundan hareketle ve Hz. İbrâhîm ile Hz. Muhammed’in tebliğ ettiği dinin İslam olması hasebiyle “Hz. İbrâhîm’in imtihan edildiği kelimelerin”, hak din İslam’ın emir ve yasakları, ilke ve hükümleri olabileceği üzerinde durulmuş ve bunun delilleri zikredilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Kur’ân
• İbrâhîm
• İbtilâ
• Kelimât
• İtmâm

The Test of Prophet Abraham in the Context of Verse 124 of Surah Al-Baqarah

Öz

The Quran, the word of Allah, was sent down to be a guide for all mankind. In order to benefit from the guidance of the Quran, it is necessary to understand it correctly. While some verses and words, decrees and principles of the Quran are clear, some verses and words are not clear because they are ambiguous, have multiple and antonyms, literal and metaphorical. One of the verses that is not clear is the issue of Hz. Ibrahim being “tested with words” in the verse of Al-Baqarah 2/124. The explanation of “those whom Allah has blessed”, which is ambiguous in the verse of Al-Fatiha 2/7, in the verse of An-Nisa 4/69, the word “injustice” in the verse of An’am 6/82 regarding Hz. There is no statement in the Quran or hadiths about what the “words with which Hz. Ibrahim was tested” were, such as the Prophet declaring them as polytheism in the verse Luqman 31/13. There are six narrations from Abdullah ibn Abbas and different interpretations from ten tabi'i commentators that are only mentioned in the books of interpretation. Ikrima ibn Abdullah al-Berberi narrated two narrations from his teacher Abdullah ibn Abbas: In one of the narrations, 30 religious duties are mentioned, and in the other, 40. According to this narration, 10 of the duties with which Hz. Ibrahim was tested are in Surah Al-Ahzab, 10 in Surah At-Tawbah, 10 in Surah Al-Mu'minun and Surah Al-Ma'arij. The qualities in these Surahs are as follows: (1) Faith and Islam (2) obedience (3) worship (4) prayer (5) alms (6) fasting (7) praise (8) truthfulness (9) patience (10) reverence (11) remembrance (12) protection of honor and chastity (13) keeping one's trust (14) fidelity to one's word (15) keeping away from empty, meaningless and forbidden words (16) commanding good (17) forbidding evil (18) keeping the limits of Allah (19) bearing witness (20) repentance (21) fear of Allah (22) fear of divine punishment. In another narration attributed to Abdullah ibn Abbas, the duties mentioned are related to body cleanliness. The qualifications in this narration are as follows: (1) Trimming the moustache. (2) Brushing the teeth. (3) Trimming the hair under the armpits. (4) Cutting the nails. (5) Washing and cleaning between the fingers. (6) Being circumcised. (7) Shaving the skirt. (8) Washing that area after defecation. (9) Washing the genitals after urinating. (10) Cleaning the inside of the mouth. (11) Cleaning the inside of the nose. (12) Parting the hair in half. (13) Performing a full ablution on Friday. According to another narration attributed to Abdullah ibn Abbas, the "words" in the verse are intended to mean the following duties: (1) Tawaf of the Kaaba. (2) Sa'y between Safa and Marwa. (3) Throwing stones at the jamras. (4) It has been reported that there are duties of circumambulation. In our article, we have tried to determine what the Prophet Abraham was tested with within the integrity of the Quran and the Sunnah by taking into account the narrations in the books of interpretation. Based on the command of Allah Almighty in the verse of Surah Al-An'am 6/161, “O Prophet! Say: My Lord has guided me to the straight path, to the religion of Abraham, who knows Allah as one, who turns to the truth,” and since the religion conveyed by Prophet Abraham and Prophet Muhammad was Islam, we have emphasized that the “words with which Prophet Abraham was tested” could be the commands, prohibitions, principles and decrees of the true religion of Islam, and the evidence for this has been mentioned.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir
• Quran
• Ibrahim
• Ibtila
• Kalimat
• Itmam

Kaynakça

1. Ahmed b. Hanbel, el-Müsned. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1981.
2. Ahmed b. Yusuf, Ebû’lAbbas Şihâbüddin el-Halebî. ed-Dürrü’l-masûn fî ulûmil’l-kitâbi’l-meknûn. Dımaşk: Dânu’l-Kalem, ts.
3. Bağavî, Ebû Muhammed el-Huseyn b. Mes’ûd. Me’âlimü’t-tenzîl fî tefsîri’l-Kur’an. Beyrut: Dâru’t-Türâsiyyi’l-Arabiyyi, 1420.
4. Batuk, Cengiz. “Nemrud”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2006.
5. Beydâvî, Ebû Sa’îd Abdullah b. Ömer. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsî’l-Arabî, 1418.
6. Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. Hüseyin. Şu’abü’l-îmân. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, 2003.
7. Beyzâvî, Ebû Saîd Nâsırüddîn Abdullāh b. Ömer b. Muhammed. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsî’l-Arabî, 1418.
8. Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. el-Câmi’u’s-sahîh. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1981.

9. Ebû Hayyan Muhammed b. Yusuf. Bahru’l-muhît fî’t-tefsîr. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1420.
10. Harman, Ömer Faruk “İbrâhîm”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. İstanbul: Diyanet Vakfı Yayınları, 2000.
11. İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahmân b. Muhammed. Tefsîru’l-Kur’an’i’l-azîm. Suud: Mektebetü Nezzâr, 1419.
12. İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekir, Abdullah b. Muhammed. el-Musannef fî’l-Ehâdîsi ve’l-Âsâr. Riyad: Mektebetü’r-Rüşd, 1409.
13. İbn Fâris, Ebû’l-Hüseyn Ahmed, Mu’cemü mekâyîsi’l-lüga. thk. Abdüsselam Muhammed Hârun. Beyrut: İttihâdü’l-Kitâbi’l-Arab, 2002.
14. İbn İbn Kesîr, Ebû’l-Fidâ İsmail b. Ömer. Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm. Beyrut: Dânu’l-Kütübi’l-‘Ilmiyye, 1419.
15. İbn Mâce, Ebû Abdilah Muhammed b. Yezid el-Kazvînî. es-Sünen. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1981.
16. Karagöz, İsmail. Kur’ân’ın Anlamı ve Tefsiri, Açıklamalı ve Kırık Meali. Ankara: Kar yayınları, 2020.
17. Kurtubî Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr b. Ferh. el-Câmi’ li ahkâmi’l-Kur’ân. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Mısrıyye, 1964.
18. Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed. Te’vîlâtü ehli’s-sünne. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ılmiyye, 2005.
19. Mâverdî, Ebû’l-Hasan Ali b. Muhammed. en-Nüketü ve’l-uyûn. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-‘ılmiyye, ts. Mukâtil b. Süleyman, Ebû’l-Hasan. et-Tefsîru’l-kebîr. Beyrut: Dâru İhyâü’t-Türâs, 1423.
20. Nesefî, Ebû’l-Berekât Abdullah b. Ahmed. Medâriku’t-tenzîl ve hakâiku’t-te’vîl. Beyrut: Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 1998.
21. Nîsabûrî, Ebû’l-kâsim Mahmûd b. Ebî’l-Hasan. Bâhiru’l-burhâh fî me’ânî müşkilâti’l-Kur’an. Mekke: Câmi’atü Ümmi’l-Kurâ, 1998.
22. Nu’mânî, Ebû Hafs Sirâcüddîn Omer b. Ali b. Âdil. el-Lübâb fî Ilmi’l-kitâb. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-Arabiyye, 1998.
23. Râzî, Ebû Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer b. Hüseyn. Mefâtîhu’l-gayb. Beyrut: Dâru’t-türâsî’l-Arabiyyi, 1420.
24. Semerkandî, Ebû’l-Leys Nasr b. Muhammed. Bahru’l-‘ulûm. b.y.: y.y., ts.
25. Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cerîr. Câmi’u’l-beyân an te’vîli âyi’l-Kurân. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2000.
26. Türker, Ömer. “Mukâtil b. Süleyman”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2020.
27. Vâhıdî, Ebû’l-Hasan Ali b. Ahmed. el-Vasît Tefsîri kitâbi’l-azîz. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, 1994.
28. Yazır, Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. İstanbul: Eser Kitabevi, 1971.
29. Yolcu, Mehmet. “Hz. İbrahim’in “Kelimeler” ile Sınanması ve Abdullah b. Abbas’ın Yorumu” Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 6 (Kasım 2011), 53-74.
30. Zemahşerî, Ebû’l-Kâsım Mahmûd b. Amr. el-Keşşâf an hakâikı gavâmidı’t-tenzîl. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, 1407.