KÂBİL’İN BABÜR İMPARATORLUĞU’NUN KURULUŞUNDAKİ STRATEJİK ROL 1504-1530

Öz

Kâbil, tarih boyunca Orta Asya, İran ve Hindistan arasında geçiş sağlayan stratejik bir şehir olmuş; Hindukuş dağlarının güneyinde ve Hindistan’a açılan yollar üzerinde bulunması sebebiyle hem askerî hem de siyasi bakımdan önem kazanmıştır. Babür öncesinde Gazneliler, Gurlular ve Timurlular gibi bölgesel güçler için geçit, sınır ve hâkimiyet merkezi niteliği taşıyan şehir, Babür Şah döneminde daha belirleyici bir rol üstlenmiştir. Fergana ve Semerkant merkezli Timurlu mirasını yeniden canlandırmak isteyen Babür, Özbek baskısı ve Maveraünnehir’de kalıcı hâkimiyet kuramaması sonucunda Kâbil’e yönelmiş; 1504’te şehri ele geçirerek burayı güvenli bir siyasi merkez ve Hindistan’a açılan askerî üs hâline getirmiştir. Bu makalede Kâbil’in coğrafi, siyasi, askerî ve kültürel özellikleri çerçevesinde Babür İmparatorluğu’nun kuruluşundaki rolü incelenmektedir. Çalışmanın temel iddiası, Babür’ün Hindistan’daki başarısının yalnızca 1526 Panipat Savaşı ile açıklanamayacağı; bu başarının arkasında Kâbil merkezli uzun bir hazırlık, güç toplama ve stratejik yön değiştirme sürecinin bulunduğudur. Bu bağlamda Kâbil, Babür için önce sığınak, ardından fiilî başkent, daha sonra ise Hindistan fethinin hazırlık merkezi olmuş; aynı zamanda Timurlu siyasi ve kültürel mirasının Hindistan’a taşınmasında önemli bir köprü işlevi görmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Babür Şah
• Kâbil
• Babür İmparatorluğu
• Hindistan
• Timurlular.

KABUL’S STRATEGİC ROLE İN THE FOUNDİNG OF THE MUGHAL EMPİRE 1504-1530

Öz

Throughout history, Kabul has served as a strategic city facilitating transit between Central Asia, Iran, and India; its location south of the Hindu Kush mountains and along the routes leading to India has granted it significance both militarily and politically. Prior to Babur, the city served as a gateway, border, and center of control for regional powers such as the Ghaznavids, Ghurids, and Timurids; during the reign of Babur Shah, it assumed a more decisive role. Seeking to revive the Timurid legacy centered in Fergana and Samarkand, Babur turned to Kabul as a result of Uzbek pressure and his inability to establish lasting control in Transoxiana; in 1504, he captured the city and transformed it into a secure political center and a military base for campaigns into India. This article examines the role of Kabul in the founding of the Mughal Empire within the framework of its geographical, political, military, and cultural characteristics. The central argument of this study is that Babur’s success in India cannot be explained solely by the 1526 Battle of Panipat; behind this success lies a long process of preparation, consolidation of power, and strategic reorientation centered on Kabul. In this context, Kabul served as first a refuge, then a de facto capital, and later the preparatory center for the conquest of India for Babur; it also functioned as a crucial bridge in the transfer of the Timurid political and cultural legacy to India.

Anahtar Kelimeler

• Babur Shah
• Kabul
• Mughal Empire
• India
• Timurids.

Kaynakça

1. Allchin, R. - Ball, W. The Archaeology of Afghanistan: From Earliest Times to the Timurid Period. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2019.
2. Babür, Zahirüddin Muhammed. Baburnâme- Babur’un Hâtıratı. çev. Reşit Rahmeti Arat. III Cilt. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1970.
3. Barfield, Thomas. Afghanistan: A Cultural and Political History. Princeton: Princeton University Press, 2010. Baumer, Christoph. History of Central Asia The Age of Decline and Revival. 4 Cilt. London: Bloomsbury Publishing, 2018.
4. Chaudhuri, Kirti Narayan. “Some reflections on the town and country in Mughal India”. Modern Asian Studies 12/1 (1978), 77-96.
5. Çelik, Muhammet Bilal. “Kâbil”. Türk Maarif Ansiklopedisi. https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/Kâbil. Türk Maarif Ansiklopedisi. Türk Maarif Ansiklopedisi. 2022
6. Dale, Frederic Stephen. “Steppe Humanism: The Autobiographical Writings of Zahir al-Din Muhammad Babur, 1483-1530”. International Journal of Middle East Studies 22/1 (1990), 37-58. Demir, Hami. “Hümayun’un Sürgün Hayatı”. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi 3/6 (2017), 35-62. Habibi, Abdulhai. Tarikh-i Afghanistan baʿd az İslam. Tahran: Afsun, 1382.
7. Han, Junhi. From the past and for the future: safeguarding the cultural heritage of Afghanistan: Jam and Herat. Paris: UNESCO, 2015.
8. İdrîsî, Ebû Abdullâh Muhammed b. Abdullâh. Nüzhetü’l-müştâk fî’htirâkı’l-Âfâk. Alam Al-Kotob: Beyrut, 1409.

9. Kavas, Ahmet. “Kâbil”. TDV İslam Ansiklopedisi. 24/28-29. İstanbul: İSAM, 2001.
10. Kuş Büyüktaş, Canan. “Babürlü Devleti’nde İktidara Yön Veren Şehirler: Başkentler”. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 51 (2021). https://doi.org/https://doi.org/10.21563/sutad.984628 Naimi, Shah Mahmoud. Afghanistan be Revayat ha-i Diger Cografya-i Tarikh-i ve Mandagarha-i Bastani. Kâbil: Nashreparand, 1398.
11. Satpathy, Binod Bihari. Indian Historiography. Bhubaneswar: Utkal University, 2018.
12. Schimmel, Annemarie - Najd-Samiei, Faramarz. Dar qalamrû-ye khânân-e Moghol. Tahran: Amir Kabir, 1386.
13. Sıddıqui, Iqtidar Husain. “Lûdîler”. TDV İslam Ansiklopedisi. 27/217-218. İstanbul: İSAM, 2003. Şirvânî, Zeyn el-Abedin b. İskender. Bustân al-Sayaha. Tahran: Sanai, 1. Basım, ts. Tatavi, Ahmad ibn Nasr Allah vd. Tarikh-e Alfi (Tarikh-e Hezar Saleh-ye Islam). 8 Cilt. Tahran: Sherkat-e Entesharat-e Elmi va Farhangi, 1382.