The Dawn Of History: Perspectives From Classical Muslim Scholars

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 23, 15 - 40, 28.07.2025

Hüseyin Gökalp , Ali Kuşcalı

https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1733063

Öz

Historians have proposed various perspectives on the beginning of history, a debate closely related to the definition of history itself. Some historians identify the emergence of written records as the beginning of history and refer to earlier periods as prehistory. Thus, lengthy periods without written records whether there wasn’t any at all or simply has not survived are considered outside of the historical studies. Another group challenges this categorical distinction by regarding oral traditions as part of historiography. However, this approach blurs the boundaries of concrete evidence, expanding the role of imagination for historians and archaeologists significantly. This discussion engages not only historiography but also intersects with philosophy and theology. This article aims to contribute to the discussions about the origins of history by examining perspectives from classical Muslim historians. The scope of this research includes accounts from classical Islamic historians regarding the starting points of history. The study employs document analysis methodology, examining seminal texts from classical Muslim historians to highlight how they approached the inception of history and their contributions to historiography. The significance of this research lies in providing a new and original perspective by comparatively analyzing theological perspectives of classical Islamic historians with modern historiographical methods. The key finding of this study is that classical Muslim historians associated the beginning of history with divine creation, thus interpreting the meaning of history and human existence within a broader context and offering significant reminders to contemporary historiographical approaches.

Anahtar Kelimeler

Islamic history , Historiography , Historical methodology , classical Muslim historians , The beginning of history.

KLASİK İSLAM ÂLİMLERİNİN PERSPEKTİFİNDE TARİHİN BAŞLANGICI

Öz

Tarihçiler, tarihin başlangıcıyla ilgili çeşitli öneriler sunmuştur. Bu konu, tarihin tanımıyla yakından ilgili bir tartışmadır. Bazı tarihçiler, somut kanıtları olan bir başlangıç olarak yazılı kayıtların ortaya çıkışını tarihin başlangıcı kabul etmekte ve öncesi dönemi tarih öncesi olarak adlandırmaktadır. Böylece yazılı kayıt bulunmayan veya kanıtları günümüze ulaşmayan uzun bir dönem tarihin dışında kalmaktadır. Bu kategorik ayrıma karşı çıkan diğer bir grup ise sözlü gelenekleri de tarih yazımının bir parçası olarak değerlendirmektedir. Ancak bu durumda da somut kanıtların sınırları belirsizleşmekte ve tarihçiler ile arkeologların hayal gücüne geniş alanlar açılmaktadır. Bu tartışma yalnızca tarih veya tarih yazımının değil, aynı zamanda felsefe ve ilahiyatın da ilgi alanına girmektedir.
Bu makale, tarihin başlangıcıyla ilgili tartışmalara klasik Müslüman tarihçilerin bakış açısını inceleyerek katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın kapsamını, klasik İslam tarihçilerinin eserlerindeki tarihin başlangıcına dair anlatımlar oluşturmaktadır. Çalışmada kaynak-belge incelemesi yönteminden yararlanılmış, klasik Müslüman tarihçilerin temel eserleri analiz edilerek, tarihin başlangıcını hangi noktadan itibaren ele aldıkları ve tarih yazımına yaptıkları katkılar ortaya konmuştur. Araştırmanın önemi, klasik İslam tarihçilerinin eserlerindeki teolojik perspektifleri modern tarih yazım yöntemleri ile karşılaştırmalı olarak inceleyerek literatüre yeni ve özgün bir bakış sunmasından kaynaklanmaktadır. Ulaşılan temel sonuç, klasik Müslüman tarihçilerin tarihin başlangıcını ilahi yaratılış ile ilişkilendirerek, tarihin anlamını ve insan varoluşunu daha geniş bir bağlamda değerlendirdiklerini ve modern yöntemlere önemli bir hatırlatma işlevi gördüklerini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

İslam Tarihi , Tarih yazımı , Tarih usulü , Klasik Müslüman tarihçiler , Tarihin başlangıcı

Kaynakça

• Akman, Zekeriya. “Ebû Hanîfe Ahmed Dîneverî Hayatı Tahsili ve İlmî Kişiliği.” el-Ahbâru’t-Tıvâl Eskilerin Haberleri. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2017.
• Allen, James P. Middle Egyptian: An Introduction to the Language and Culture of Hieroglyphs. Cambridge: Cambridge University Press, 2010.
• Avcı, Casim. “Mes’ûdî Ali b. Hüseyin.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 29/353-355. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
• Barnard, Alan. History and Theory in Anthropology. Cambridge: Cambridge University Press, 2004.
• Bozkurt, Nahide. Müslüman Tarihçilerin Dünya Tarihi Tasarımları. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2020.
• Büyükyılmaz, Yusuf. İbnü’l-Esîr (555-630/1161-1233): Hayatı Eserleri ve Tarihçiliği. İstanbul: Kitap Dünyası, 2024.
• Childe, V. Gordon. Man Makes Himself. London: Watts & Co, 1951.
• Das, Subhamoy. "The Concept of Time in Hinduism." Learn Religions, Access 25 June 2024. https://www.learnreligions.com/the-concept-of-time-1770059.
• Dīnawarī, Aḥmad b. Dāwūd al. Kitāb al-Akhbār al-ṭiwāl. Ed. ʿAbd al-Munʿim ʿĀmir. Cairo: Dār al-Iḥyāʾ al-Kutub al-ʿArabiyya, 1960.
• Donner, Fred M. Narratives of Islāmīc Origins: The Beginnings of Islāmīc Historical Writing. Princeton, NJ: The Darwin Press, 1998.
• Fığlalı, Ethem Ruhi. “el-Ahbârü’t-Tıvâl.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 1/493-494. İstanbul: TDV Yayınları, 1988.
• Fischer, David Hackett. Historians' Fallacies: Toward a Logic of Historical Thought. New York: Harper Collins, 2004.
• Fixico, Donald L. The American Indian Mind in a Linear World: American Indian Studies and Traditional Knowledge. New York: Routledge, 2013.
• Hamîdullah, Muhammed. “Dîneverî, Ebû Hanîfe.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 9/356-358. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
• Howell, Martha C., and Walter Prevenier. From Reliable Sources: An Introduction to Historical Methods. Ithaca: Cornell University Press, 2001.
• Humphresy, Stephen R. İslam Tarihi Metodolojisi-Bir Sosyal Tarih Uygulaması. Trans. Murtaza Bedir-Fuat Aydın. İstanbul: Litera Yayınları, 2016.
• Ibn al-Athīr, ʿAlī b. Abī al-Karam. al-Kāmil fī al-tārīkh. Ed. ʿAbdullāh al-Kāḍī. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1987.
• Ibn al-Jawzī, ʿAbd al-Raḥmān b. ʿAlī. al-Muntaẓam fī taʾrīkh al-mulūk waʾl-umam. Ed. Muḥammad ʿAbd al-Qādir ʿAṭāʾ and Muṣṭafā ʿAbd al-Qādir ʿAṭāʾ. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1992.
• Ibn K̲h̲aldūn, ʿAbd al-Raḥmān b. Muḥammad. Kitāb al-ʿIbar wa-dīwān al-mubtadaʾ waʾl-khabar fī ayyām al-ʿArab waʾl-ʿAjam waʾl-Barbar wa-man ʿāṣarahum min dhawī al-sulṭān al-akbar. Ed. Halīl Šehāde. Beirut: Dār al-Fikr, 2000.
• Ibn Kathīr, Ismāʿīl b. ʿUmar. al-Bidāya waʾl-nihāya. Ed. ʿAbdullāh b. ʿAbd al-Muḥsin al-Turkī. Cairo: Dār Hijr, 1997.
• Ibn Qutayba, ʿAbdullāh b. Muslim. Kitāb al-Maʿārif. Cairo: Dār al-Maʿārif, 2007.
• Jewish Virtual Library. "Creation and Cosmogony in the Bible." Access 3 August 2024. https://www.jewishvirtuallibrary.org/creation-and-cosmogony-in-the-bible.
• Kalupahana, David J. "The Buddhist Conception of Time." In Encyclopedia of Buddhism, edited by Robert E. Buswell Jr. New York: Macmillan Reference USA, 2003.
• Khalidi, Tarif. Arabic Historical Thought in the Classical Period. Cambridge: Cambridge University Press, 2016.
• Killsback, Leo. "Indigenous Perceptions of Time: Decolonizing Theory, World History, and the Fates of Human Societies." American Indian Culture and Research Journal 37, no. 4 (2013): 85–114.
• Köse, Feyza Betül. “Müslüman Tarihçilerin Kurgusal Tarih Anlatımı: Dîneverî’nin Ahbâru’t-Tıvâl Örneği.” Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (ÇÜİFD) 21/1 (2021): 161–173. https://doi.org/10.30627/cuilah.816644.
• Kurt, Hasan. “Taberi’nin Tarih Anlayışı.” İslâmi İlimler Dergisi 3/2 (2008): 89–103.
• Masʿūdī, ʿAlī b. al-Ḥusayn al. Murūj al-dhahab wa-maʿādin al-jawhar. Ed. Kemāl Ḥasan Marʿī. Beirut: Maktabat al-ʿAsriyya, 2005.
• Nedîm, Muhammed b. İshâk. el-Fihrist. Trans. Ramazan Şeşen. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu, 2019.
• Özaydın, Abdülkerim. “İbn Kesîr Ebü’l-Fidâ.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 20/132-134. İstanbul: TDV Yayınları, 1999.
• Özervarlı, M. Sait. “Mebde ve Meâd.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 28/211-212. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
• Postgate, Nicholas. Early Mesopotamia: Society and Economy at the Dawn of History. London: Routledge, 1994.
• Reich, David. Who We Are and How We Got Here: Ancient DNA and the New Science of the Human Past. New York: Pantheon Books, 2018.
• Renfrew, Colin, and Paul Bahn. Archaeology: Theories, Methods, and Practice. London: Thames & Hudson, 2016.
• Robinson, Chase F. Islamic Historiography. Cambridge: Cambridge University Press, 2003.
• Ruddiman, William F. Earth's Climate: Past and Future. New York: W.H. Freeman, 2014.
• Sproul, R.C. "Moving Toward the Goal of History." Ligonier Ministries. Access 3 August 2024. https://www.ligonier.org/learn/articles/moving-toward-goal-history/.
• Şeşen, Ramazan. Müslümanlarda Tarih-Coğrafya Yazıcılığı. İstanbul: İSAR Vakfı Yayınları, 1998.
• Tekin, Arslan. “İbn Haldun Hayatı ve Görüşleri.” In İbn Haldun Mukaddime I. İstanbul: İlgi Kültür Sanat, 2016.
• Ṭabarī, Muḥammad b. Jarīr al. Tārīkh al-umam waʾl-mulūk. Ed. Muḥammad Abūʾl-Faḍl Ibrāhīm. Cairo: Dār al-Maʿārif, n.d.