Demographic Transition and Family in Secularization

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 24, 527 - 546, 15.12.2025

Ali Bayer

https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1788598

Öz

Family demographic studies, which first began with systematic research on French families, continue today with increasing diversity. There are many economic, social, cultural and religious reasons for the decline in fertility. The research was prepared based on the literature review of the effect of religion on fertility. There are various theories to explain the decline in fertility. The research, focused on the explanations of fertility trends within the framework of the first and second demographic transition theories. Secularization emerged in western societies and has become a global phenomenon and it’s considered a process in which religion loses its institutional, social and individual importance. In this context, there are differences between countries according to the intensity of low fertility secular values. Among Christian religious groups, Protestants stand out with low fertility, while fertility is relatively lower in Jews and Muslim countries. The increase or decrease in fertility has been evaluated in different ways depending on the perspective of the researchers. According to some, low fertility is described as an indicator of development and an opportunity, on the other hand, it is encountered with descriptions such as a break from tradition, threat and crisis. In this study, the effect of religion/secularization on fertility has been revealed within the framework of various studies.

Anahtar Kelimeler

Family , Second Demographic Transition , Fertility , Religion

Etik Beyan

It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited.

Sekülerleşme Sürecinde Demografik Geçiş ve Aile

Öz

İlk olarak Fransız aileleri üzerine sistematik araştırmaların yapılmasıyla başlanan aile demografisi çalışmaları günümüzde artan çeşitlilikte sürmektedir. Doğurganlıktaki düşüşün ekonomik, sosyal, kültürel ve dini birçok sebebi bulunmaktadır. Araştırma dinin doğurganlık üzerindeki etkisinin literatür incelemesine bağlı olarak hazırlanmıştır. Doğurganlıktaki düşüşü açıklamak için çeşitli teoriler bulunmaktadır. Araştırma bunlardan birinci ve ikinci demografik geçiş teorileri çerçevesinde doğurganlık eğilimlerinin açıklamaları üzerine yoğunlaşmıştır. Batı toplumlarında ortaya çıkan ve küresel bir olgu haline dönüşen sekülerleşme dinin kurumsal, toplumsal ve bireysel önemini kaybettiği bir süreç olarak kabul edilir. Seküler değerlerin yoğunluğuna göre doğurganlık eğilimlerinde ülkeler arası farklılıklar bulunmaktadır. Hristiyan dini grupları içerisinde Protestanlar düşük doğurganlıkla öne çıkarken, Yahudiler ve Müslüman ülkelerde doğurganlık nispeten daha düşüktür. Doğurganlıktaki artış veya düşüş, araştırmacıların bakış açılarına göre farklı biçimlerde değerlendirilmiştir. Düşük doğurganlık bir yönüyle gelişmişliğin göstergesi, fırsat gibi nitelenirken diğer yönüyle gelenekten kopuş, tehdit, kriz gibi nitelemelerle karşılaşılmaktadır. Araştırmada din/sekülerleşmenin doğurganlık üzerindeki etkileri yapılan diğer araştırmalar çerçevesinde ortaya konulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Aile , İkinci Demografik Geçiş , Doğurganlık , Din , Sekülerleşme

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

Kaynakça

• Adsera, Alicia. “Marital Fertility and Religion in Spain, 1985 and 1999”. Population Studies 60/2 (2006), 205-221.
• Adsera, Alicia. “Where Are the Babies? Labor Market Conditions and Fertility in Europe”. European Journal of Population / Revue Europenne de Demographie 27/1 (2011), 1-32.
• Akıncı, Ahmet. “Hayata Anlam Vermede Dinî Değerlerin ve Din Öğretiminin Rolü”. Değerler Eğitimi Dergisi 3/9 (2005), 7-24.
• Ariès, Philippe. “Two Successive Motivations for Declining Birth Rates in The West”. Population and Development Review 6/4 (1980), 645-650.
• Arpacı, Fatma - Ersoy, Ali Fuat. “Kadının Çalışmasının Ailenin Yaşam Kalitesine Etkisinin İncelenmesi”. Aile ve Toplum 3/11 (2007), 41-51.
• Ataklı, Aylanur vd. “Bir Grup Üniversite Öğrencisinin ‘Çağdaş Kadın’ Üzerine Görüşleri”. Aile ve Toplum 2/7 (2004), 43-56.
• Atalay, Beşir Y. vd. Türk Aile Yapısı Araştırması. Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı, 1992.
• Aydıner, Ayfer. Kadının Çalıştığı ve Çalışmadığı Ailelerin Ekonomik Faaliyetlerinin İncelenmesi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ev Ekonomisi Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2001.
• Baltacı, Ali. “Nitel Araştırma Süreci: Nitel Bir Araştırma Nasıl Yapılır?” Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5/2 (2019), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
• Bar-El, Ronen vd. “The Evolution of Secularization: Cultural Transmission, Religion and Fertility Theory, Simulations and Evidence”. Journal of Population Economics 26/3 (2013), 1129-1170. https://doi.org/10.1007/s00148-011-0401-9
• Bayer, Ali. “Değişen Toplumsal Yapıda Aile”. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 4/8 (2013), 101-130.
• Bayer, Ali. “Modernleşme Sürecinde Aile: Değişen Annelik ve Babalık”. Tevilat 1/1 (Haziran 2020), 35-60.
• Bayer, Ali. Sekülerleşme ve Din. Ankara: İksad Yayınevi, 2022.
• Bellah, Robert N. “Civil Religion in America”. Daedalus 134/4 (2005), 40-55.
• Berger, Peter L. Kutsal Şemsiye Dinin Sosyolojik Teorisinin Ana Unsurları. çev. Ali Coşkun. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2000.
• Berger, Peter L vd. Religious America, Secular Europe?: A Theme and Variations. London: Routledge, 2008. https://doi.org/10.4324/9781315244662
• Bergson, Henri. Ahlak ve Dinin İki Kaynağı. çev. Mehmet Emin. İstanbul: Devlet Basımevi, 1933.
• Bianchi, Suzanne M. “A Demographic Perspective on Family Change”. Journal of Family Theory & Review 6/1 (2014), 35-44. https://doi.org/10.1111/jftr.12029
• Bruce, Steve. God is Dead, Secularization in the West. Oxford: Blackwell Publishing, 2002.
• Campbell, Martha - Bedford, Kathleen. “The Theoretical and Political Framing of the Population Factor in Development”. Philosophical Transactions: Biological Sciences 364/1532 (2009), 3101-3113.
• Chen, Nana vd. “Family Planning and Fertility Inequality: Evidence from the Abolition of China’s One-Child Policy”. Asian Economic Journal 38/1 (2024), 86-117. https://doi.org/10.1111/asej.12319
• Comte, Auguste. “Pozitif Felsefe Dersleri”. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi 2/19 (30 Haziran 1964), 213-258.
• Coşkun, Ali. “Din ve Kimlik”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 24 (2003), 5-23.
• Çelik, Celalettin. Şehirleşme ve Din. Konya: Çizgi Kitabevi, 2002. Davie, Grace. “Believing Without Belonging: Is This the Future of Religion in Britain”. Social Compass 37/4 (1990), 455-459.
• Deniz, Şeyma Nur. Hinduizm’de Evlilik Ritüeli. Sakarya: Sakarya Üniversitesi SBE Felsefe ve Din Bilimleri ABD, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2021.
• Durkheim, Emile. Toplumsal İşbölümü. çev. Özer Ozankaya. İstanbul: Cem Yayınevi, 2006.
• Ebu Davud, Süleymân b. el-Eş’as. Sünenü Ebî Dâvûd. Riyad: Dârü’s-Selâm, 2009.
• Ekşi, Behice. “Evliliğe Hazırlık Aşamasındaki Karı-Koca Adaylarının Evlilik ve Anne-Baba Olma Üzerine Düşünceleri”. Aile ve Toplum 2/9 (2005).
• Ertit, Volkan. Sekülerleşme Teorisi. Ankara: Liberte Yayınevi, 2016.
• Frejka, Tomas - Westoff, Charles F. “Religion, Religiousness and Fertility in the US and in Europe”. European Journal of Population / Revue européenne de Démographie 24/1 (01 Mart 2008), 5-31. https://doi.org/10.1007/s10680-007-9121-y
• Fuller, Robert C. Spiritual, But Not Religious: Understanding Unchurched America. Oxford University Press, 2001. https://doi.org/10.1093/0195146808.001.0001
• Goldscheider, Calvin. Population, Modernization, and Social Structure. Boston: Brown and Company, 1971.
• Gökmen, Şahika - Eralp, Anıl. “Ortalama Evlilik Yaşının Yükselmesini Etkileyen Faktörler ve Cinsiyete Göre Farklılıklar”. Optimum Ekonomi ve Yönetim Bilimleri Dergisi 7/2 (Temmuz 2020), 395-412. https://doi.org/10.17541/optimum.698063
• Guest, Avery M. - Gunnar, Almgren. “Demographic Transition”. Encyclopedia of Sociology. ed. Edgar F. Borgatta - Rhonda J. V. Montgomery. 1/621-631. New York: Macmillan, 2000.
• Günay, Ünver. “Dinin Bireysel ve Toplumsal Boyutu”. Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 41/4 (1999), 91-117.
• Hayford, Sarah R. - Morgan, S. Philip. “Religiosity and Fertility in the United States: The Role of Fertility Intentions”. Social Forces 86/3 (2008), 1163-1188.
• Heaton, Tim B. “Does Religion Influence Fertility in Developing Countries”. Population Research and Policy Review 30/3 (2011), 449-465.
• Heaton, Tim B. “How Does Religion Influence Fertility?: The Case of Mormons”. Journal for the Scientific Study of Religion 25/2 (1986), 248-258. https://doi.org/10.2307/1385480
• Hervieu-leger, Danièle. “Sekülerleşme, Gelenek ve Dindarlığın Yeni Şekilleri: Bazı Teorik Öneriler”. çev. Halil Aydınalp. Dini Araştırmalar 7/21 (Haziran 2005), 307-318.
• Iannaccone, Laurence R. “Introduction to the Economics of Religion”. Journal of Economic Literature 36/3 (1998), 1465-1495.
• Işık, Esra. “Evliliğin Toplumsal Boyutu ve Homogami Evlilik”. Sosyal Bilimlerde Akademik Araştırma ve Değerlendirmeler. ed. İpar, M. S. 95-109, 2023. tps://doi.org/10.58830/ozgur.pub309
• İlkkaracan, İpek. “Kentli Kadınlar ve Çalışma Yaşamı”. Bilanço 98: 75 Yılda Kadınlar ve Erkekler. ed. Ayşe Berktay Hacımirzaoğlu. 285-302. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları, 1998.
• Kağıtçıbaşı, Çiğdem. “Çocuğun Değeri ve Aile Değişimi: Türkiye’den Otuz Yıllık Bir Portre”. çev. Pelin Önder Erol. Sosyoloji Dergisi 35 (2017), 77-101.
• Keskin, Enes Battal. Kentleşme Sürecinde Ailenin Değişimi: Bursa’da Bir Alan Araştırması. Bursa: Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2014.
• Kirk, Duedly. “Demographic Transition Theory”. Population Studies 50/3 (1996), 361-387. https://doi.org/10.1080/0032472031000149536
• Kirman, M. Ali. “Dinin Ekonomik Modeli Küreselleşme Sürecinde Dine Yeni Bir Yaklaşım”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18/18-19 (Ocak 2005), 147-161. https://doi.org/10.17120/omuifd.47549
• Kirman, M. Ali. “Modernleşme Sürecinde Nikâhın Kutsallığı Üzerine Sosyolojik Bir Değerlendirme”. ed. Dumlu, Ömer. 627-645. İstanbul: İslami İlimler Araştırma Vakfı Yayınları, 2012.
• Kolk, Martin - Saarela, Jan. “Religion and Fertility: A Longitudinal Register Study Examining Differences by Sex, Parity, Partner’s Religion, and Religious Conversion in Finland”. European Journal of Population 40/9 (2024), 1-25. https://doi.org/10.1007/s10680-023-09693-0
• Lesthaeghe, Ron J. “The Second Demographic Transition: A Concise Overview of Its Development”. Proceedings of the National Academy of Sciences 111/51 (2014), 18112-18115. https://doi.org/10.1073/pnas.1420441111
• Lesthaeghe, Ron J. “The Second Demographic Transition in Western Countries: An Interpretation”. Gender and Family Change in Industrialized Countries. ed. Karen Oppenheim Mason - An-Magritt Jensen. 0. Oxford University Press, 1995. https://doi.org/10.1093/oso/9780198289708.003.0002
• Luckmann, Thomas. Görünmeyen Din: Modern Toplumda Din Problemi. çev. Ali Coşkun. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2003.
• Mahoney, Annette. “Religion in Families, 1999-2009: A Relational Spirituality Framework”. Journal of Marriage and Family 72/4 (2010), 805-827.
• McClendon, David. “Religion, Marriage Markets, and Assortative Mating in the United States”. Journal of Marriage and Family 78/5 (2016), 1399-1421. https://doi.org/doi:10.1111/jomf.12353.
• McClendon, David. “Religion, Marriage Markets, and Assortative Mating in the United States”. Journal of Marriage and Family 78/5 (2016), 1399-1421.
• McQuillan, Kevin. “When Does Religion Influence Fertility?” Population and Development Review 30/1 (2004), 25-56.
• Morgan, Philipp. “Is Low Fertility a Twenty-First-Century Demographic Crisis?” Demography 40/4 (2003), 589-603.
• Neuman, Shoshana. “Is Fertility Indeed Related to Religiosity? A Note on: ‘Marital Fertility and Religion in Spain, 1985 and 1999’, ‘Population Studies’ 60(2): 205-221 by Alicia Adsera”. Population Studies 61/2 (2007), 219-224.
• Öz, Nedim. Ailenin Çözülmesi Süreci Olarak Boşanma Olgusu ve Din. Ankara: Ankara İlahiyat Yayınları, 2019.
• Öz, Nedim. Çalışan Kadın ve Komşuluk İlişkileri. Konya: Çizgi Kitabevi, 2025.
• Öz, Nedim. “Modern-Seküler Süreçte Ailenin Çözülmesi”. Kilis 7 Aralık Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/11 (Aralık 2019), 795-835.
• Özdemir, Mustafa. Çalışan Anne ve Çocuklarda Dinî Sosyalleşme. Konya: Çimke Yayınevi, 2019.
• Philipov, Dimiter - Berghammer, Caroline. “Religion and fertility ideals, intentions and behaviour: a comparative study of European countries”. Vienna Yearbook of Population Research 5 (2007), 271-305.
• Sardon, Jean-Paul - Robertson, Glenn D. “Recent Demographic Trends in the Developed Countries”. Population (English Edition, 2002-) 59/2 (2004), 263-314. https://doi.org/10.2307/3654905
• Seltzer, Judith A. vd. “Explaining Family Change and Variation: Challenges for Family Demographers”. Journal of Marriage and the Family 67/4 (2005), 908-925. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2005.00183.x.
• Silverstein, Merril vd. “Did Gender Egalitarianism Weaken Religiosity in Baby Boom Women? A Developmental-Historical Approach”. Sociology of Religion: A Quarterly Review 85/3 (2023), 274-297. https://doi.org/10.1093/socrel/srad032
• Sökmen Kılınç, Vildan. Erkeklerin Kadınların Çalışmalarının Ev ve Aile Yaşamına Etkileri Konusunda Görüşleri. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ev İdaresi ve Aile Ekonomisi Programı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2004.
• Stark, Rodney - Bainbridge, William S. A Theory of Religion. New York: Peter Lang, 1987. Şeker, Cihat. “Yahudilikte Evlilik ve Cinsellik Anlayışı / Ahlakı”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi 0/44 (Aralık 2015), 247-271. https://doi.org/10.29288/ilted.308482
• TAYA, 2006. Türkiye Aile Yapısı Araştırması TAYA 2006. thk. Mustafa Turgut. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Aile ve Toplum Hizmetleri Genel Müdürlüğü, 2010.
• Tönnies, Ferdinand. Community and Civil Society (Gemeinschaft und Gesellschaft). ed. Jose Harris. çev. Jose Harris - Margaret Hollis. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
• TUİK. İstatistiklerle Gençlik, 2024. Haber Bülteni. TUİK, 2024. TUİK. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Genclik-2024-54077
• Ünal, Asife. “Hıristiyanlıkta Evlilik Anlayışı ve Evlenme Törenleri”. ed. Dumlu, Ömer. 279-307. İstanbul: İslami İlimler Araştırma Vakfı Yayınları, 2012.
• Voas, David - Doebler, Stefanie. “Secularization in Europe: Religious Change between and within Birth Cohorts”. Religion and Society in Central and Eastern Europe 4/1 (2011), 39-62.
• Wentworth, William M. “A Dialectial Conception of Religion and Religious Movements in Modern Society”. Secularization And Fundamentalism Reconsidered,Religion and the Political Order. ed. Jeffrey K. Hadden - Anson Shupe. Volume III/45-63. New York: Paragon Hause, 1989.
• Wilson, Bryan R. Religion in Sociological Perspective. Oxford: Oxford University Press, 1982.
• Wilson, Bryan R. “Sekülerleşme”. çev. Ali Bayer. Sekülerleşme, Klasik ve Çağdaş Yaklaşımlar. ed. M. Ali Kirman - İhsan Çapçıoğlu. 9-24. Ankara: Otto Yayınları, 2015.
• Zaidi, Batool - Morgan, S Philip. “The Second Demographic Transition Theory: A Review and Appraisal”. Annual Review of Sociology 43 (2017), 473-492. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-060116-053442
• Kitabı Mukaddes. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi, 2. Basım., 2003.
• Kutsal Kitap: Tevrat, Zebur İncil. İstanbul: Yeni Yaşam Yayınları, 2009.
• World Value Survey 7. thk. Christian Haerpfer vd. World Values Survey: Round Seven – Country-Pooled Datafile Version 6.0. Madrid, Spain & Vienna, Austria: World Values Survey Association, 2022. 10.14281/18241.24