Writing for a Reading Public: The Case of al-Jahiz

Öz

By the 3rd/9th century, the growth of authors in the Arab-Islamic world led to a shift from oral to written culture, and the development of a reading public. While the 2nd/8th century was dominated by oral transmission of knowledge, especially through teachers and reciters, writers like ʿAbd al-Ḥamīd al-Kātib and Ibn al-Muqaffaʿ began to produce treatises aimed at specific audiences. However, it was with al-Jāḥiẓ that writing truly began to address the general reader. His texts include introductions, direct addresses, and stylistic richness. In contrast, al-Madāʾinī’s works continued to rely on chains of transmission (isnād) and reflected an oral heritage. This divergence also affected how well their works were preserved through history.

Anahtar Kelimeler

• reading public
• oral transmission
• treatise
• book culture
• al-Jāḥiẓ
• al-Madāʾinī
• isnād
• written culture
• early Islamic period
• literary style

Okur Kitlesi için Yazmak: Câhiz Örneği

Öz

3./9. yüzyılda Arap-İslam dünyasında yazar sayısının artmasıyla birlikte yazılı kültür güçlenmiş, okur kitlesi için kitaplar yazılmaya başlanmıştır. Oysa 2./8. yüzyılda bilgi daha çok sözlü aktarım yoluyla, müderrisler ve râvîler aracılığıyla yayılıyordu. Bu geçiş sürecinde, Abdülhamid el-Kâtib ve İbnü’l-Mukaffa gibi yazarların risaleleri okur kitlesiyle buluşmaya başlamış, ancak gerçek anlamda okura hitap eden yazım tarzı Câhiz ile belirginleşmiştir. Câhiz, muhatabına seslenen, girişler yazan ve dilsel incelikler barındıran bir üslup geliştirirken, Medâinî gibi daha geleneksel isimler isnat zincirlerine dayalı metinler üretmiştir. Bu fark, eserlerin tarihsel kalıcılığı üzerinde de etkili olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• okur kitlesi
• şifahi aktarım
• risale
• kitap kültürü
• Câhiz
• Medâinî
• isnat zinciri
• yazılı kültür
• erken İslam dönemi
• edebi üslup