Etymological Analysis of Vakit and CumhuriyetNewspapers Published between 1932 and 1942

Öz

Founded by the Turkish government in 1932, the Turkish Language Association had the aim of heading linguistic research concerning the Turkish language and its vocabulary. This research often led to campaigns –initiated by the Turkish Language Association itself–aimed at encouraging journalists, writers, and teachers to replace words of Arabic or Persian etymology with Turkish equivalents. The newspapers of the time represented one of the means through which the authorities promoted the language reform. In this regard, Cumhuriyet and Vakitrepresented two of the most popular newspapers of the era. Through an etymological analysis of the words in news published in Cumhuriyetand Vakitbetween 1932 and 1942, the aim of this article is to evaluate the results of the Turkish language reform in terms of the purification of the Turkish vocabulary during the first ten years of activity of the Turkish Language Association. Moreover, this study aims to show that in the texts examined the percentages of words originating from Arabic, Persian and Turkish remained constant throughout the period considered.

Anahtar Kelimeler

• Turkish language reform
• early Turkish republican era
• etymology
• language debates

1932-1942 Yılları Arasında Vakit ve Cumhuriyet Gazetelerinde Yayımlanan Makalelerin Etimolojik Analizi

Öz

1932 yılında Türk hükümeti tarafından kurulan Türk Dil Kurumu, Türk dilinin söz varlığı ile ilgili dilbilimsel araştırmalara yön vermeyi amaçlamaktadır. Bu kurumda yürütülen araştırmalar; gazetecilerin, yazarların ve öğretmenlerin etimolojisi Arapça veya Farsça olan kelimeler yerine Türkçe kelimeleri kullanmaya teşvik eden kampanyalara yol açmıştır. Bununla birlikte, bu dönemde çıkan gazeteler, Türk Dil Kurumu üyelerinin dil reformunu ilerletme yollarını temsil etmektedir. Bu bağlamda Cumhuriyet ve Vakit, dönemin en popüler gazetelerindendir. Bu makalenin amacı, 1932-1942 yılları arasında Cumhuriyet ve Vakit gazetelerinde yayınlanan haberlerde kullanılan kelimelerin etimolojik analizi yoluyla, Türk Dil Kurumu’nun kuruluşunu takip eden ilk on yılda Türkçenin söz varlığı üzerine etkisini değerlendirmektir. Bunun yanı sıra, bu çalışma, dikkate alınan dönem boyunca incelenen metinlerde Arapça, Farsça ve Türkçeden gelen kelimelerin yüzdelerinin sabit kaldığını göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türk dil reformu
• erken cumhuriyet dönemi
• etimoloji
• dil tartışmaları

Kaynakça

1. Brendemoen, Bernt. “The Turkish Language Reform.” In The Turkic Languages, edited by Lars Johanson, and Éva Á. Csató, 242- 248. London: Routledge, 1998.
2. Eren, H. Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü. Ankara: Bizim Büro Basım Evi, 1999.
3. Eyüboğlu, İsmet Z. Türk Dilinin Etimoloji Sözlüğü. İstanbul: Say Yayınları, 2017.
4. Habermas, Jürgen. The Theory of Communicative Action. New York: Wiley, 2014.
5. İz, Fahir. “Atatürk and the Turkish Language Reform.” Erdem 12 (1988): 995-1008.
6. Levend, Agah. S. Türk Dilinde Gelişme ve Sadeleşme Evreleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1960.
7. Lewis, Geoffrey. The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success. Oxford: Oxford University Press, 1999.
8. Namık Kemal. “Lȋsan-ı Osmanȋ’nin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülâhazâtı Şâmildir.” In Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi II 1865- 1876, edited by Mehmet Kaplan, İnci Enginün, Birol Emil, 183- 192. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınevi, 1993.

9. Nişanyan, S. Nişanyan Sözlük: Çağdaş Türkçenin Etimolojisi. İstanbul: Liber Plus Yayınları, 2018.
10. Oskay, Ünsal. XIX Yüzyıldan Günümüze Kitle İletişimin Kültürel İşlevleri: Kuramsal bir Yaklaşım. İstanbul: Der Yayınları, 2000.
11. Özdoğan, Mehmet. “Türkiye’de Ulus İnşası ve Dil Devrimi (1839-1936).” Akademik Hassasiyetler 2, no. 3 (2015): 227- 262.
12. Saussure, Ferdinand De. Course in General Linguistics. Translated by Roy Harris. Chicago: Open Court Publishing Company, 1998.
13. Saussure, Ferdinand De. Ecrits de linguistique générale. Paris: Gallimard, 2002.
14. Szurek, Emmanuel. “Gouverner par les mots. Une histoire linguistique de la Turquie nationaliste.” PhD diss., École des hautes études en sciences sociales, 2013.
15. Tachau, Frank. “Language and Politics: Turkish Language Reform.” The Review of Politics 26, no. 2 (1964): 191-204.
16. Yüce, Can Bahadır. “Identity Construction Through Language: The Case of the Turkish Language Reform.” OMNES: The Journal of Multicultural Society 9, no. 2 (2019): 100-117. http://dx.doi.org/10.14431/omnes.2019.07.9.2.100.
17. Yücel, Tahsin. Dil Devrimi ve Sonuçları. İstanbul: Can Yayınları, 2016.
18. Newspapers articles
19. “Günün akişleri: milli intikam.” Cumhuriyet, October 2, 1932
20. “Rus heyeti.” Cumhuriyet, October 5, 1932
21. “Türk diline dil uzatanlar.” Cumhuriyet, October 10, 1932
22. “Bana kalırsa.” Cumhuriyet, November 1, 1932
23. “İrtişa tahkikatı.” Cumhuriyet, December 4, 1932
24. “Halkın dilekleri.” Cumhuriyet, January 3, 1933
25. “Galatasaray umumȋ futbol kaptanlığı.” Cumhuriyet, February 8, 1933
26. “Çorum belediye meclisi istifa etti.” Cumhuriyet, March 5, 1933
27. “Taahhütname süreti.” Cumhuriyet, July 9, 1933
28. “Hamallar için tarife yapıldı.” Cumhuriyet, July 22, 1933
29. “Bir hoca efendi hakkında tahkikat.” Cumhuriyet, January 3, 1934
30. “Altın gölü Guavita.” Cumhuriyet, February 22, 1934
31. “Haydarpaşa limanı.” Cumhuriyet, September 26, 1934
32. “Mekteplerde cumhuriyet izah edilecek.” Cumhuriyet, October 10, 1934
33. “M. Maksimos Atinaya gitti.” Cumhuriyet, November 9, 1934
34. “Ceza evleri yapı pulları.” Cumhuriyet, January 9, 1935
35. “Ecnebi mehafilde.” Cumhuriyet, February 10, 1935
36. “Mekteplerde yapılacak imtihanlar sarpa sardı.” Cumhuriyet, May 10, 1935
37. “Haşmetmeab..” Cumhuriyet, July 12, 1935
38. “Avukatları da sınıfa ayrıldılar.” Cumhuriyet, August 21, 1935
39. “Dükkana girerek elbiseleri çalmış.” Cumhuriyet, January 1, 1936
40. “Halkın dilekleri.” Cumhuriyet, April 3, 1936
41. “Muallim muavinliği imtihanları.” Cumhuriyet, June 3, 1936
42. “Türk gazetecileri Yugoslavya yolunda.” Cumhuriyet, September 6, 1936
43. “Atatürk irad edecekleri nutuk.” Cumhuriyet, November 10, 1936
44. “Bir cesed daha.” Cumhuriyet, January 2, 1937
45. “Paskalya tatili.” Cumhuriyet, March 28, 1937
46. “Çöpler denize dökülüyör.” Cumhuriyet, June 2, 1937
47. “Muhacir arabalarının tekerleklerine lastık konacak.” Cumhuriyet, September 6, 1937
48. “Zabitai belediye talimatnamesi.” Cumhuriyet, October 27, 1937
49. “Fatihte kapalı durak yeri.” Cumhuriyet, January 1, 1938
50. “Takas suiistimali muhakemesi devam ediyor.” Cumhuriyet, February 3, 1938
51. “Tamir edilecek olan eski eserler.” Cumhuriyet, June 17, 1938
52. “Yabancı dil muallimliği.” Cumhuriyet, October 28, 1938
53. “Mezarlık meselesi ve eski vali.” Cumhuriyet, December 27, 1938
54. “Ilgında sıtma mücadelesi.” Cumhuriyet, January 1, 1939
55. “Memur yardım sandığı.” Cumhuriyet, March 14, 1939
56. “Tayinler.” Cumhuriyet, June 30, 1939
57. “Oslo grupu devletlerin kararı.” Cumhuriyet, October 8, 1939
58. “Kardeş Kavgası.” Cumhuriyet, December 29, 1939
59. “Milletler cemiyetinde tasarruf.” Cumhuriyet, January 1, 1940
60. “Bir duvar çöktü.” Cumhuriyet, March 18, 1940
61. “Vesaiti nakliye plakaları.” Cumhuriyet, July 15, 1940
62. “Düğün.” Cumhuriyet, November 18, 1940
63. “Beraat etti.” Cumhuriyet, December 9, 1940
64. “Eksik ekmekler.” Cumhuriyet, January 1, 1941
65. “Sinemalar hakkında bir tamim.” Cumhuriyet, March 6, 1941
66. “Altın fiyatları.” Cumhuriyet, July 6, 1941
67. “Ete yeniden nark konacak.” Cumhuriyet, November 10, 1941
68. “Beynelmilel cerrahlar kolleji Türkiye şubesi.” Cumhuriyet, December 8, 1941
69. “Japonlar Cavite üssünü tehdid ediyorlar.” Cumhuriyet, January 3, 1942
70. “Ali Suavi’nin yıl dönümü” Cumhuriyet, May 8, 1942
71. “Almanlar yeniden 12,800 esir aldılar.” Cumhuriyet, 26 August, 1942
72. “İthalat ve ihracat birlikleri.” Cumhuriyet, October 29, 1942
73. “Vapurda bulunan çocuk.” Cumhuriyet, December 2, 1942
74. “İlk mekteplerde tedrisat başladı.” Vakit, October 2, 1932
75. “Yüksek bir iltifat.” Vakit, October 6, 1932
76. “Fevzi Paşa Hz.’nin teşekkürleri.” Vakit, November 1, 1932
77. “Maaşlar dünden itibaren verilmiye başlandı.” Vakit, December 2, 1932
78. “Meclis Reisimiz bugün şehrimize geliyor.” Vakit, December 16, 1932
79. “Mektep kitapları fiatları hakkında bir talimatname hazırlandı.” Vakit, January 3, 1933
80. “Bursa lisesi mezunları.” Vakit, March 3, 1933
81. “150 İngiliz seyyahı.” Vakit, May 7, 1933
82. “Amerikada Morgan meselesi.” Vakit, June 2, 1933
83. “İskarpin çaldı.” Vakit, December 29, 1933
84. “Umumi evler.” Vakit, January 16, 1934
85. “Muallimlerin ders saatleri.” Vakit, March 10, 1934
86. “İran şahının Ankara ziyareti.” Vakit, April 20, 1934
87. “Yüksek Ziraat Enstitüsüne bu sene 150 leylȋ meccanȋ talebe alınacak.” Vakit, July 4, 1934
88. “Avusturyanın ilk ticaret vapuru.” Vakit, September 1, 1934
89. “İspanyada kar yağdı.” Kurun, January 17, 1935
90. “Yüksek mekteb mezunu.” Kurun, March 1, 1935
91. “Zabitan, Eylül’de bir derece maaş zammı görecek.” Kurun, April 13, 1935
92. “Başsağıda bulunan elçiler.” Kurun, June 5, 1935
93. “Bir süel uçak yanarak denize düştü.” Kurun, August 15, 1935
94. “Parasız Doktor! Muayene yerleri.” Kurun, April 20, 1936
95. “Hasta bakıcı bir kadın idam edildi.” Kurun, May 1, 1936
96. “Kavun karpuz nerede satılacak.” Kurun, June 11, 1936
97. “İngilterenin ordu vaziyeti.” Kurun, November 1, 1936
98. “Güreşçilerimiz Avrupaya gidiyor.” Kurun, December 28, 1936
99. “Dr. Schacht Parise gitmesi için geri bırakıldı.” Kurun, January 16, 1937
100. “Topkapı asfalt yolu.” Kurun, May 4, 1937
101. “Sıcaklaradan sonra yağmur.” Kurun, July 3, 1937
102. “Şişli Halkevinde Kurtuluş Bayramı merasimi.” Kurun, October 7, 1937
103. “Yardım.” Kurun, December 2, 1937
104. “Sekiz muallim hakkında verilen karar.” Kurun, January 8, 1938
105. “Dolandırıp kaçmış.” Kurun, March 9, 1938
106. “Almanya ile yapılacak yeni anlaşma.” Kurun, June 3, 1938
107. “Helâda eroin çeken kadın.” Kurun, July 6, 1938
108. “İki İtalyan gazeteci merasimde bulunmak üzere geldi.” Kurun, November 13, 1938
109. “Filistinde yeni teklifler yapıldı.” Vakit, January 2, 1939
110. “Takas talimatnamesinde değişiklik.” Vakit, March 14, 1939
111. “Beş kişi sütten zehirlendi.” Vakit, June 30, 1939
112. “Bulgar gazeteleri sayfalarını azalttılar.” Vakit, September 11, 1939
113. “Yaz mahsulleri.” Vakit, December 27, 1939
114. “Üçüncü kattan düştü.” Vakit, January 1, 1940
115. “Esnaf Cemiyetlerinin senelik topantıları.” Vakit, March 8, 1940
116. “Almanyada teessür.” Vakit, June 30, 1940
117. “Yabancı dil imtihanına girecek memurlar.” Vakit, October 29, 1940
118. “Beş İsveç tayyarresi yollarını kaybetti.” Vakit, December 6, 1940
119. “Anadolu ajansının bir tashihi.” Vakit, January 19, 1941
120. “Umumi meclisinin dünkü toplantısı.” Vakit, March 1, 1941
121. “Yunanıstan Peştedeki elçisi.” Vakit, June 26, 1941
122. “Kamyondan düşen çocuk.” Vakit, October 29, 1941
123. “İhtikârdan üç kişi tevkit edildi.” Vakit, December 12, 1941
124. “Meseleler: kar ve buz.” Vakit, January 7, 1942
125. “Esnaf cemiyetleri murakıbı.” Vakit, April 10, 1942
126. “İki Alman tayarresi İsviçreye indi.” Vakit, July 27, 1942
127. “İtalyan tebliği.” Vakit, November 11, 1942
128. “Memurlara şeker.” Vakit, December 22, 1942