Poet’s City: Aesthetic and Ideological Transformation of Istanbul in Turkish Poetry

Yıl 2024, Sayı: 6, 125 - 148, 30.04.2024

Olcay Akyıldız

Öz

In Turkish literature, few cities have captured the imagination and inspired literary works as profoundly as Istanbul. A city steeped in history, culture, and myth, Istanbul embodies the complexities of urban life. It is a captivating canvas upon which writers have painted vivid portraits of human experience. Through the lens of Henri Lefebvre's urban theory, this article embarks on a journey to unravel the multifaceted representation of Istanbul in Turkish poetry, exploring how poets navigate the dynamic interplay between space, society, and symbolism. Birhan Keskin's deconstruction of Yahya Kemal’s “From Another Hill”, whose İstanbul poems have a solid place in the history and tradition of Turkish poetry, with a single line in her poem "Zillet" is not only a reflection of a new face of Istanbul, which has turned into an uncontrollably growing monster but also a result of changing poetic conceptions. Taking this example as its touchstone, this article follows the textual traces of Istanbul from Yahya Kemal, through the socialist poets of the 40's generation, to the modernist poetry of the second new generation, and on to the present day. This reveals the differences and similarities between the poems that describe the city as a lived space (Lefebvre) and poems that glorify it as an imagined space.

Anahtar Kelimeler

İstanbul , Turkish poetry , Yahya Kemal Beyatlı , Birhan Keskin , Henri Lefebvre

Şairin Şehri: Türk Şiirinde İstanbul’un Estetik ve İdeolojik Dönüşümü

Öz

Türk edebiyatında çok az şehir İstanbul kadar yazarların hayal gücünü yakalamış ve edebî eserlere ilham kaynağı ve konu olmuştur. Tarih, kültür ve mitlerle dolu bir şehir olan İstanbul, kentsel yaşamın karmaşıklığını somutlaştırır ve yazarların insan deneyiminin canlı portrelerini üzerine çizdikleri büyüleyici bir tuval görevi görür. Bu makale, Henri Lefebvre'in kent kuramının merceğinden, İstanbul'un Türk şiirindeki çok yönlü temsilini çözmek için bir yolculuğa çıkıyor ve şairlerin mekân, toplum ve sembolizm arasındaki dinamik etkileşimi nasıl yönlendirdiklerini araştırıyor. Birhan Keskin’in 2016 tarihli “Zillet” şiirinde tek bir dizeyle Türk şiir tarihi ve geleneğinde İstanbul şiirleriyle çok güçlü bir yeri olan Yahya Kemal’in “Bir Başka Tepeden” şiirini yapısöküme uğratması yalnızca kontrolsüzce büyüyen bir canavara dönüşmüş İstanbul’un bu yüzünün edebiyata yansıması değil aynı zamanda Yahya Kemal’den Birhan Keskin’e değişen şiir anlayışlarının da bir sonucudur. Kendisine mihenk taşı olarak bu örneği alan makale, Yahya Kemal’den başlayarak 40 kuşağı toplumcu şairlerinden İkinci Yeni’nin modernist şiirine uzanarak günümüze gelen bir hat üzerinde İstanbul’un metinsel izlerini takip eder ve şehri yaşanan bir mekân (Lefebvre) olarak anlatan şiirlerle, hayal edilen bir mekân olarak yücelten şiirler arasındaki fark ve benzerlikleri ortaya koyar.

Anahtar Kelimeler

İstanbul , Türk şiiri , Yahya Kemal Beyatlı , Birhan Keskin , Henri Lefebvre

Kaynakça

• Akyıldız, Olcay ve Zeynep Uysal. “Şehri Hayal Etmek: İstanbul Tahayyülleri.” YILLIK: Annual of Istanbul Studies 2 (2020): 129-131.
• Berk, İlhan. Toplu Şiirler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003.
• Beyatlı, Yahya Kemal. “Bir Başka Tepeden.” Varlık 341 (Aralık 1948): 2.
• Beyatlı, Yahya Kemal. Kendi Gök Kubbemiz. İstanbul: İstanbul Fetih Cemiyeti, 1963.
• Çakmakcı, Selami. “Şiir ve Şehir: Türk Şiirinde İstanbul Sevgisi.” Kilis 7 Aralık Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10, s. 19 (2020): 1-35. https://doi.org/10.31834/kilissbd.729096.
• Çankaya, Erol. “Payitahttan Metropole Türk Şiirinde İstanbul.” Çağdaş Yerel Yönetimler 4 (Ekim 2016): 87-117.
• Erdem, Ömer. İstanbul’a. İstanbul: Everest Yayınları, 2019.
• Fuat, Memet. Çağdaş Türk Şiiri Antolojisi. c. 1. İstanbul: Adam Yayınları, 1999.
• Kara, Halim. “Yahya Kemal Beyatlı ve Charles Baudelaire’in Şiirlerinde Kent İmgesi: İstanbul ve Paris.” İstanbul Yahya Kemal Enstitüsü Mecmuası 5 (2008): 379-388.
• Keskin, Birhan. Y’ol. İstanbul: Metis Yayınları, 2006.
• Keskin, Birhan. Fakir Kene. İstanbul: Metis Yayınları, 2016.
• Keskin, Birhan. Soğuk Kazı. İstanbul: Metis Yayınları, 2010.
• Kısakürek, Necip Fazıl. Çile. İstanbul: Büyük Doğu Yayınları, 2013.
• Lefebvre, Henri. The Production of Space. Çeviren Donald Nicholson-Smith. Oxford: Blackwell, 1991.
• Müldür, Lale. Anemon: Toplu Şiirler I. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2002.
• Müldür, Lale. Apokalis/Amonyak Toplu Şiirler II. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2020.
• Narlı, Mehmet. “Üç İstanbul: Yahya Kemal, Orhan Veli ve İlhan Berk’in Şiirlerinde İstanbul.” Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 20 (Aralık 2008): 157-171.
• Narlı, Mehmet. Şiir ve Mekân. Ankara: Akçağ Yayınları, 2014.
• Necatigil, Behçet. Bütün Eserleri: Şiirler. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2022.
• Pala, İskender. "İstanbul: Dizelerin ve Cümlelerin Müstesna Şehri." Şehir ve Kültür İstanbul içinde, editör Ahmet Emre Bilgili, 191-250. İstanbul: Profil Yayınları, 2015.
• Sazyek, Hakan. Cumhuriyet Dönemi Türk Şiirinde Garip Hareketi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1999.
• Uysal, Zeynep. “Şehri Yeniden Yazan Edebiyat: Cumhuriyet Döneminden Beş İstanbul.” Büyük İstanbul Tarihi içinde, 168-180. İstanbul: TDV İslam Araştırmaları Merkezi, 2020.