This article develops a speculative approach to literature grounded in process philosophy, arguing that speculative thought is not an external interpretive framework applied to literary texts, but a mode of thinking that participates in the operative processes of literature itself. Drawing primarily on Alfred North Whitehead’s philosophy and its contemporary elaborations, the article conceptualizes speculation as a methodological obligation that advances by imposing constraints on its own movement while remaining answerable to experience. Literature is approached not as an object to be decoded, but as a site where relations, potentials, and events are actively composed. Through a close engagement with Brian Massumi’s reading of Kafka and Erin Manning’s analyses of Anne Michaels’s Fugitive Pieces, the article shows how literary practices mobilize speculative dynamics by staging encounters between actuality and potentiality, stability and transformation. The figure of the home functions as a central thread, understood not as a symbolic container but as a porous and negotiated configuration through which historical, geographical, and affective forces intersect. By foregrounding encounter rather than application, the article proposes a reorientation of literary theory: a shift in the guiding question from what literature means to how it moves, orients feeling, and holds actuality and potentiality in productive tension.
Literary encounter speculative thought process philosophy home potentiality Whitehead
In this study, artificial intelligence-supported tools were used to a limited extent within the acceptable boundaries defined in Nesir: Journal of Literary Studies’ Artificial Intelligence Use Policy; all content has been reviewed and approved in its final form by the author.
Bu makale, süreç felsefesine dayalı spekülatif bir edebiyat yaklaşımı önermektedir. Temel sav, spekülatif düşüncenin edebiyata dışarıdan uygulanan bir yorumlama çerçevesi olmadığıdır. Spekülasyon, edebiyatın kendi işleyiş süreçlerine katılan bir düşünme kipi olarak ele alınır. Alfred North Whitehead’in felsefesi ve bu felsefenin çağdaş yorumları temel alınarak, spekülasyon belirli sınırlamalar altında ilerleyen bir düşünme biçimi olarak kavramsallaştırılır. Bu yaklaşım, düşüncenin keyfi bir icat olarak değil, deneyimle sürekli temas hâlinde şekillenen bir süreç olarak işlemesini mümkün kılar. Bu bağlamda edebiyat, çözümlenecek bir nesne olarak değil; ilişkilerin, potansiyellerin ve olayların kurulduğu bir karşılaşma alanı olarak değerlendirilir. Makale, Brian Massumi’nin Kafka okuması ile Erin Manning’in Anne Michaels’ın Fugitive Pieces romanı üzerine analizlerini birlikte ele alır. Bu okumalar aracılığıyla edebî pratiklerin edimsellik ile potansiyellik, süreklilik ile dönüşüm arasındaki gerilimleri nasıl spekülatif biçimde harekete geçirdiği gösterilir. Ev figürü, kapalı ve sabit bir anlam taşıyıcısı olmaktan ziyade, tarihsel, coğrafi ve duygulamsal kuvvetlerin kesiştiği, sınırları sürekli müzakere edilen bir düzenek olarak düşünülür. Makale, yorumu merkeze alan yaklaşımlar yerine, edebiyatın ne anlama geldiğini değil nasıl hareket ettiğini, ilişkileri nasıl kurduğunu ve edimsellik ile potansiyelliği nasıl gerilimde tuttuğunu soran bir edebiyat teorisi anlayışını savunarak sonuçlanır.
Edebi karşılaşma spekülatif düşünce süreç felsefesi ev potansiyellik Whitehead
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Konular | Edebi Teori, Edebi Çalışmalar (Diğer) |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 15 Ocak 2026 |
| Kabul Tarihi | 15 Mart 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 22 Nisan 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.64957/nesir.1934873 |
| IZ | https://izlik.org/JA68CL42CR |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Sayı: 10 |
Yazarlar, yayımlanmak üzere Nesir: Edebiyat Araştırmaları Dergisi’ne gönderdikleri eserlerin tüm yayın haklarını saklı tutmakla birlikte, eserlerini Creative Commons Atıf 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY 4.0) kapsamında paylaşmayı kabul ederler. Bu lisans uyarınca, başkaları eseri uygun atıf yapmak koşuluyla paylaşabilir, çoğaltabilir, dağıtabilir ve yeniden kullanabilir. Ancak yazarların adı, çalışmanın başlığı ve derginin adı her kullanımda açıkça belirtilmelidir. Nesir, yazarların telif haklarını ellerinde tutmalarına izin verir; yalnızca eserin ilk yayım hakkına sahiptir.