Dünya Edebiyatı Konumunda Bilge Karasu

Öz

Bu yazı Bilge Karasu’nun (ö. 1995) konusu ve stili açısından çok özgün olan romanı Göçmüş Kediler Bahçesi’ni (1979) bir çerçeve anlatı olarak dünya edebiyatı nedir, hangi yapıtlar dünya edebiyatı sınıfına girer, soruları ışığında yeniden değerlendiriyor. Yakın zamanda edebiyat eleştirmenlerinin saptadığı; ulusal bağlılıktan ve dönem kavramından (romantizm, modernizm, vb.) bağımsızlık, değişik edebî, sosyal ve kültürel gelenekler arasında hareketlilik ve kalıcılık gibi dünya edebiyatını tanımlayan ölçütlere göre Göçmüş Kediler Bahçesi, dünya edebiyatı yapıtı unvanını hak ediyor. Farklı edebî, kültürel ve sosyal gelenekleri, deneysel bir dil ve stili, anlaşılabilirliği zorlayan bir zaman ve varolma felsefesiyle harmanlayan bu anlatının kalıcılık gücü bir anlamda da bu anlaşılmazlıktan kaynaklanıyor.

Anahtar Kelimeler

• Dünya edebiyatı
• deneysel dil
• çerçeve anlatı
• Heidegger
• zaman felsefesi
• alımlama estetiği
• alegori
• anlaşılmazlık
• kalıcılık

Bilge Karasu in the Context of World Literature

Öz

This article revisits the late Bilge Karasu’s (d. 1995) strikingly original novel Göçmüş Kediler Bahçesi (1979) (translated into English as The Garden of Departed Cats) as frame story to assess its world literary relevance considering current debates about what defines world literature. In light of recent criteria attributed to the term—freedom from national alliances and the concept of period (Romanticism, modernism, etc.); mobility among literary, cultural, and social contexts; and critical endurance—The Garden of Departed Cats, a masterful blend of different literary traditions and experimental linguistic and stylistic forms and a deeply philosophical meditation on time, existence, life, loss, and death emerges as a work of world literary status. Its enduring relevance is paradoxically based on its incomprehensibility, which ensures continuing critical debate.

Anahtar Kelimeler

• World literature
• experimental language
• frame narrative
• Heidegger
• philosophy of time
• reception aesthetics
• allegory
• incomprehensibility
• permanence

Kaynakça

1. Aji, Aron. “Artificer of Language: Translational Strategies in Bilge Karasu’s Writing.” Journal of Turkish Studies (Festschrift in Honor of Walter G. Andrews I). Hazırlayan Mehmet Kalpaklı. (2010): 1–8.
2. Eckermann, Johann Peter. Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Hazırlayan Fritz Bergmann. Insel Verlag, 1955.
3. Franke, William. “The Canon Question and the Value of Theory: Towards a New (Non-) Concept of Universality.” The Canonical Debate Today: Crossing Disciplinary and Cultural Boundaries içinde, hazırlayanlar Livia Papadima, David Damrosch ve Theo D’haen, 55–71. Rodopi, 2005.
4. Gökberk, Ülker. Excavating Memory: Bilge Karasu’s Istanbul and Walter Benjamin’s Berlin. Academic Studies Press, 2020.
5. ———. Hafıza Kazısı. Bilge Karasu’nun İstanbul’u ve Walter Benjamin’in Berlin’i. Çeviren Kübra Kelebekoğlu. Metis Yayınları, 2023.
6. Kafka, Franz. “Vor dem Gesetz.” in Erzählungen (Gesammelte Werke, Cilt 4), hazırlayan Max Brod, 120–121. Fischer Verlag, 1976.
7. Karasu, Bilge. Gece. Metis Yayınları, 1985.
8. ———. Uzun Sürmüş Bir Günün Akşamı. Metis Yayınları, 1991.

9. ———. Night. Çeviren Güneli Gün yazarla birlikte. Lousiana State University Press, 1994.
10. ———. Göçmüş Kediler Bahçesi, 10. Basım. Metis Yayınları, 2012.
11. ———. A Long Day’s Evening. Çeviren Aron Aji ve Fred. Stark. City Light Books, 2012.
12. Kundera, Milan. “Die Weltliteratur,” Le rideau – essai en sept parties içinde, 45–73. Éditions Gallimard, 2005.
13. Lyotard, Jean-François. La condition postmoderne: rapport sur le savoir. Les Éditions de Minuit, 1979.
14. Özdamar, Emine Sevgi. “Mutterzunge.” Mutterzunge içinde, 7–12. Rotbuch Verlag, 1991.
15. Seyhan, Azade. Tales of Crossed Destinies: The Modern Turkish Novel in a Comparative Context. The Modern Language Association of America, 2008.
16. ———. Dünya Edebiyatı Bağlamında Modern Türk Romanı: Kesişen Yazgıların Hikâyesi. Çeviren Erkan Irmak. İletişim Yayınları, 2014.
17. Schlegel, Friedrich. Kritische Ausgabe. Hazırlayan Ernst Behler. Cilt 2. Schöningh, 1957.
18. Tanpınar, Ahmet Hamdi. “Halkçı Edebiyat ve Realizm.” Mücevherlerin Sırrı içinde, hazırlayanlar İlyas Dirin, Turgay Anar ve Şaban Özdemir, 182–183. Yapı Kredi Yayınları, 2002.