Mircea Eliade’nin Fantastik Edebiyatındaki Karakterlerin Doğaüstü Olana Bedensel Katılım Düzeyleri

Öz

Bu makale, Mircea Eliade’nin fantastik edebiyatını bedenselleşmiş biliş (embodied cognition) çerçevesinde yeniden okumayı önermektedir. Simgesel-alegorik çözümleme ya da klasik anlatıbilimsel inceleme gibi mevcut yaklaşımlar, bu edebiyatın belirleyici bir yapısal özelliğini açıklamakta yetersiz kalmaktadır: Karakterin bilinçli yönelimselliği ile doğaüstü olguya katılımı arasındaki ayrışma. Eliade’nin fantastik edebiyatının başlıca evreler boyunca geçirdiği dönüşümün izini süren çalışma, büyücü tipindeki karakterlerin doğaüstü güçleri bilinçli olarak çağırdığı “büyü” döneminden, saf ve deneyimsiz kahramanların kutsalın tezahürleriyle (hiyerofani) edilgin biçimde karşılaştıkları ikinci evreye uzanan süreçte ters yönlü bir ilişki bulunduğunu ortaya koymaktadır: Bilinçli eyleyicilik azaldıkça bedensel katılım derinleşmektedir. On Dört Yıllık Bir Fotoğraf adlı eserdeki Dumitru, On İki Bin Baş Sığır adlı eserdeki Iancu Gore ve Çingene Kızların Yanında adlı eserdeki Gavrilescu karakterlerinin yakın okumaları aracılığıyla yapılan çözümleme, Eliade’nin karakterlerinin bilinçli olarak kavrayamadıkları doğaüstü olgunun nasıl ayrılmaz bir parçası hâline geldiklerini göstermektedir. Bedenselleşmiş biliş yaklaşımı, öykülerin iç mantığını açıklığa kavuştururken fenomenolog Eliade ile kurmaca yazarı Eliade arasında tutarlı bir bağlantı kurulmasını sağlamaktadır. Sonuç olarak çalışma, Eliade’nin edebî tahayyülünün bedenselleşmiş biliş çerçevesinde incelendiğinde daha derinlikli biçimde anlaşılabileceğini ileri sürmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Bedensellik
• Mircea Eliade
• fantastik edebiyat
• eyleyicilik
• bilişsel bilim

Embodied Levels of Participation in the Supernatural of Mircea Eliade’s Characters from his Fantastic Literature

Öz

This article proposes a rereading of Mircea Eliade’s fantastic literature through the framework of embodied cognition. Existing approaches—symbolic-allegorical decoding or classical narratological analysis—fail to account for a defining structural feature: the dissociation between a character’s conscious intentionality and their participation in the supernatural phenomenon. Tracing the evolution of Eliade’s fantastic across its major stages—from the “magic” period, where sorcerer-type characters deliberately summon the supernatural, to the second stage, where naïve protagonists are passively drawn into hierophanic encounters—this study demonstrates an inverse relationship: as conscious agency diminishes, embodied participation deepens. Through close readings of Dumitru in A Fourteen-Year-Old Photograph, Iancu Gore in Twelve Thousand Head of Cattle, and Gavrilescu in At the Gypsy Girls, the analysis reveals how Eliade’s characters become integrated into the very phenomenon they cannot consciously comprehend. The embodied framework clarifies the internal logic of the stories while establishing a coherent bridge between Eliade the phenomenologist and Eliade the fiction writer. Ultimately, the study argues that Eliade’s literary imagination gains depth when analyzed through the embodied framework.

Anahtar Kelimeler

• Embodiment
• Mircea Eliade
• fantastic literature
• agency
• cognitive science

Destekleyen Kurum

This study was conducted without any financial support.

Teşekkür

In this study, artificial intelligence-supported tools were used to a limited extent within the acceptable boundaries defined in Nesir: Journal of Literary Studies’ Artificial Intelligence Use Policy; all content has been reviewed and approved in its final form by the author(s).

Kaynakça

1. Alexandrescu, Sorin. “Dialectica fantasticului” [“The Dialectic of the Fantastic”]. Introduction to La țigănci și alte povestiri [At the Gypsies and Other Stories], by Mircea Eliade. Editura pentru Literatură, 1969.
2. Brooke-Rose, Christine. A Rhetoric of the Unreal: Studies in Narrative and Structure, Especially of the Fantastic. Cambridge University Press, 1981.
3. Călinescu, Iudit. “Fantastic and Mythical in the Short Story La Țigănci, by Mircea Eliade.” Journal of Romanian Literary Studies, no. 31 (2022): 234–44.
4. Caracciolo, Marco, and Karin Kukkonen. With Bodies: Narrative Theory and Embodied Cognition. Ohio State University Press, 2021.
5. Culianu, Ioan Petru. Mircea Eliade. Nemira, 1995.
6. Culianu, Ioan Petru. Studii românești I. Fantasmele nihilismului. Secretul doctorului Eliade [Romanian Studies I. The Phantasms of Nihilism. Doctor Eliade’s Secret]. Polirom, 2006.
7. Eliade, Mircea. Jurnal [Journal]. Humanitas, 1997.
8. Eliade, Mircea. Patterns in Comparative Religion. Translated by Rosemary Sheed. University of Nebraska Press, 1996.

9. Eliade, Mircea. Proză fantastică [Fantastic Prose]. Tana, 2007.
10. Eliade, Mircea, and Mihai Niculescu. Fantastic Tales. Bilingual Romanian–English edition. Edited and translated by Eric Tappe. Forest Books, 1990.
11. Gallagher, Shaun. How the Body Shapes the Mind. Oxford University Press, 2005.
12. Ghidirmic, Ovidiu. Proza românească și vocația fantasticului [Romanian Prose and the Vocation of the Fantastic]. Scrisul Românesc, 2005.
13. Hume, Kathryn. Fantasy and Mimesis: Studies in Literary Representation in Western Culture. Garland, 1984.
14. Ilea (Rogojină), Cristina-Ileana. “Up to Adam (and Eve): The Film Adaptations of Mircea Eliade’s Fantastic Fiction.” Incursiuni în imaginar 16, no. 2 (2025): 66–92.
15. Jackson, Rosemary. Fantasy: The Literature of Subversion. Methuen, 1981.
16. Johnson, Mark. The Aesthetics of Meaning and Thought: The Bodily Roots of Philosophy, Science, Morality, and Art. University of Chicago Press, 2018.
17. McBride, Dawn M., and J. Cooper Cutting. Cognitive Psychology: Theory, Process, and Methodology. 2nd ed. SAGE Publications, 2018.
18. Newen, Albert, Leon de Bruin, and Shaun Gallagher, eds. The Oxford Handbook of 4E Cognition. Oxford University Press, 2018. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780198735410.001.0001.
19. Noë, Alva. Strange Tools: Art and Human Nature. Hill and Wang, 2015.
20. Ricketts, Mac Linscott. “On Reading Eliade’s Stories as Myths for Modern Man.” In Imagination and Meaning: The Scholarly and Literary Worlds of Mircea Eliade, edited by Norman J. Girardot and Mac Linscott Ricketts. Seabury Press, 1982.
21. Șchiopu, Tiberiu-Marinică. “The Sublime in Mircea Eliade’s Fiction.” Journal of Comparative Literature and Aesthetics 43, no. 2 (Summer 2020): 82–91.
22. Simion, Eugen. Mircea Eliade. Nodurile și semnele prozei [Mircea Eliade. The Nodes and Signs of the Prose]. Univers Enciclopedic, 2005.
23. Simion, Eugen. Scriitori români de azi [Romanian writers of today] Vol. 1. David & Litera, 2002.
24. Todorov, Tzvetan. The Fantastic: A Structural Approach to a Literary Genre. Translated by Richard Howard. Cornell University Press, 1975.
25. Varela, Francisco J., Evan Thompson, and Eleanor Rosch. The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience, MIT Press, 2016.