Muhammed Fuzuli'nin Leyla ve Mecnun'unda "Çizgi" Metaforunun Şiirsel ve İşlevsel Potansiyelleri

Öz

Muhammed Fuzulî’nin Leylî ve Mecnun adlı eserinde kullanılan sembol ve mecazlardan biri “hatt (yazı)” mecazıdır. Bu eserde hatt mecazı hem batınî (içsel) hem de zahirî (dışsal) anlam katmanlarına sahiptir. Mecnun (Kays), aşk sanatını yazı aracılığıyla uygulamaya çalışan bir âşıktır. Hatt ya da yazı, onun için hem ilhamın nesnesi, hem de idrak aracıdır. Tasavvuf öğretisinde hatt (yazı) kavramı, her şeyden önce Levh-i Mahfuz - yani Allah’ın tüm takdirlerinin yazılı olduğu ilahi levha - ile ilişkilendirilir. Özünde hatt, bir harfin, kelimenin veya düşüncenin çizilmiş biçimini temsil eder. Tasavvuf disiplininde bu biçimin güzel bir şekilde işlenmesi, hüsn-i hat olarak bilinen güzel yazı sanatının (kaligrafi) doğmasına yol açmıştır. Güzel yazı yazma sürecinde insan, el-Hüsnü’l-Mutlaq - yani Mutlak Güzellik - olan Allah’a duyduğu sevgiyi yansıtan estetik biçimler yaratmaya çalışır. Güzel hatla yazılan her şey, İlahi Varlığın bir aynası olarak işlev görür. Tasavvufî bakış açısından, burada yorumlanan “hatt” mecazı, insan kaderini biçimlendiren ve belirleyen ilahî bilgi (yazı) kavramını özünde taşır.

Anahtar Kelimeler

• Muhammed Fuzulî
• Leylî ve Mecnun
• hatt (yazı)
• ilahî bilgi
• kesret ve vahdet ilişkisi

Poetic and Functional Potentials of the "Line" Metaphor in Muhammad Füzuli's Layli and Majnun

Öz

One of the symbols and metaphors employed in Muhammad Füzuli's Layli and Majnun is the line (as a form of writing). In this work, the metaphor attains both an inner (esoteric) and an outer (exoteric) meaning. Majnun (Qays) is a lover who strives to practice the art of love through writing. The line, or writing, becomes both his object of inspiration and his instrument of cognition. In Sufi teaching, before anything else, the concept of line (writing) is associated with the Divine Tablet (Lawh al-Mahfuz)-the celestial record in which all of God's decrees are inscribed. Fundamentally, a line represents the drawn form of a letter, Word, or thought. Within the discipline of Sufism, the beautiful rendering of this form gave rise to what is known as ḥusn al-khaṭṭ - the art of beautiful writing (calligraphy). In the process of writing beautifully, the human being seeks to create aesthetic forms that reflect his love for al-Ḥusn al-Muṭlaq - the Absolute Beauty. Everything inscribed with a beautiful line functions as a mirror reflecting the Divine Being. From the Sufi perspective, the "line" metaphor we seek to interpret encapsulates "writing" as divine information that shapes and determines human destiny.

Anahtar Kelimeler

• Muhammad Fuzuli
• Layli and Majnun
• line (writing)
• divine information
• relation between multiplicity and unity

Kaynakça

1. Aliyev, S. (1986). Fuzulinin poetikas. (pp. 92.94, 191). Yaz.c..
2. Cum.udo.lu, N. (1997). Fuzulinin s.n.t v. m.rif.t dunyas. (pp. 52, 248). Suru.
3. Fars v. .r.b sozl.ri lu..ti. (1985). Fars v. .r.b sozl.ri lu..ti (p. 695). Az.rbaycan SSR Elml.r Akademiyas. N..riyyat..
4. Fuzuli, M. (2005). Secilmi. .s.rl.ri (Vol. 1, pp. 52.54, 63, 91). ..rq-Q.rb.
5. Fuzuli, M. (2005). Secilmi. .s.rl.ri (Vol. 2, pp. 139, 160, 327). ..rq-Q.rb.
6. Goyu.ov, N. (2004). Quran v. irfan i....nda (p. 158). .qtisad Universiteti N..riyyat..
7. Humm.tova, X. (2015). Az.rbaycan .eirinin poetik qayna..nda t.s.vvuf. Elm v. t.hsil. (Metin içinde doğrudan sayfa atf. yoktur.)
8. Mahir, H. .. (2012). Fuzuli q.z.ll.rinin ..rhi (Vol. 2, p. 32). Elm v. t.hsil.

9. Nizami G.nc.vi. (1981). Leyli v. M.cnun (M. .lizad., Filoloji t.rcum., izahlar v. qeydl.r, p. 78). Elm.
10. Nizami G.nc.vi. (1983). Leyli v. M.cnun (S. Vur.un, Trans., p. 95). Yaz.c.
11. S.f.rli, .. (2015). Divan .d.biyyat. Sozluyu (p. 284). Elm v. t.hsil.