Seyyid Yahya Bakuvî and Rumi

Öz

Sufism, an integral part of Turkish-Islamic philosophy, holds a significant position thanks to the historical figures it has nurtured. It has also played an exceptional role in Azerbaijan's socio-political and cultural history. As an Islamic way of life and thought system, Sufism aims to lead individuals to purity of heart and soul, high morals, and ultimately, the true level of humanity through special training. Mysticism, which developed in Muslim societies from the earliest periods, became known as "Sufism," and those who followed this path were called "Sufis." The concept of "irfan" means knowing and understanding; it is divided into two parts: traditional and theoretical. With its rich history, culture, and traditions, Azerbaijan has become a center for the development of the concept of Irfan; it has nurtured leading figures of the Sufi tradition both within its own borders and across the East-West region. Nizami, Fuzuli, Shams-i Tabrizi, Yunus Emre, Mevlana, and many other great thinkers and prominent figures of Turkish-Islamic culture have left profound marks not only in their own regions but also on world civilization. These personalities delved into the depths of the human soul, explored the hidden world of the heart, and illuminated the spiritual life of societies. Among the most important "architects of the heart" in the world of Sufism, Mevlana Celaleddin Rumi, the leader of the Mevlevi order, and Seyyid Yahya Bakuvi, one of the founders of the Halveti school, hold a special place. As the most distinguished travelers on the path of wisdom, they have guided humanity not only in the spiritual realm but also in science and thought. This article will examine the contributions of Mevlana Celaleddin Rumi and Seyyid Yahya Bakuvi to Sufi thought. Keywords: Mysticism, Sufism, Architects of the Heart, Mevlana, Seyyid Yahya Bakuvi

Anahtar Kelimeler

• Sufism
• Architects of the Heart
• Mevlana Jalaladdin Rumi
• Seyid Yahya Bakuvi

Seyyid Yahya Bâkuvî ve Rumî

Öz

Türk-İslam felsefesinin ayrılmaz bir parçası olan tasavvuf, yetişdirdiği tarihî şahsiyetler sayesinde önemli bir konuma sahiptir. Azerbaycan’ın sosyo-politik ve kültürel tarihinde de tasavvuf müstesna bir rol oynamıştır. İslâmî bir yaşam biçimi ve düşünce sistemi olan tasavvuf, özel terbiyeler aracılığıyla insanı kalp ve ruh saflığına, yüksek ahlâka ve nihayetinde hakiki insanlık mertebesine ulaştırmayı amaçlar. Müslüman toplumlarda ilk dönemlerden itibaren gelişen mistisizm, “tasavvuf” adıyla tanınmış; bu yolun yolcularına ise “sûfî” denilmiştir. “İrfan” kavramı bilmek ve idrak etmek anlamına gelir; geleneksel ve teorik olmak üzere iki kısma ayrılır. Zengin tarihî, kültürü ve gelenekleriyle Azerbaycan, irfan anlayışının geliştiği bir merkez olmuş; hem kendi topraklarında hem de Doğu’dan Batı’ya yayılan tasavvuf geleneğinin öncü şahsiyetlerini yetiştirmiştir. Türk-İslam kültürünün önde gelen simaları olan Nizami, Fuzuli, Şems-i Tebrizi, Yunus Emre, Mevlâna ve daha pek çok büyük düşünür yalnız kendi coğrafyalarında değil, dünya medeniyetinde de derin izler bırakmışlardır. Bu şahsiyetler insan ruhunun derinliklerine inmiş, kalbin gizli dünyasını keşfetmiş ve toplumların manevî hayatına ışık tutmuşlardır. Tasavvuf dünyasının en önemli “gönül mimarları” arasında, Mevlevîlik yolunun önderi Mevlâna Celâleddîn Rumî ile Halvetîlik ekolünün kurucularından Seyyid Yahya Bakuvi özel bir yere sahiptir. Onlar, irfan yolunun en mümtaz yolcuları olarak yalnızca manevî alanda değil, ilim ve düşünce hayatında da insanlığa yön vermişlerdir. Bu makalede Mevlâna Celâleddîn Rumî ve Seyyid Yahya Bakuvi’nin tasavvuf düşüncesine katkıları ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler

• İrfan
• Tasavvuf
• Kalp mimarları
• Mevlâna
• Seyyid Yahya Bakuvi

Kaynakça

1. Aktaş, H. (2003). Mevlâna Okulu ve misyonu. Edirne: Yort Savul Yayınları.
2. Anbarcıoğlu, M. Ü. (1961). Mevlânâ ve muhiti. Diyanet İşleri Başkanlığı Dergisi, (ts.), 212. Arpaguş, S. (2007). Mevlânâ ve İslâm. İstanbul: Vefâ Yayınları.
3. Aslanova, R. (2002). İslam və mədəniyyət. Bakı: AMEA Fəlsəfə və Hüquq İnstitutu, Elmi məqalələr məcmuəsi, XXX buraxılış. Adiloğlu.
4. Baitenova, N. Zh., Baizhuma, S., Meirbayev, B., & Abzhalov, S. (2025). The philosophy of humanism and tolerance by Jalal ad-Din Rumi. The Scientific Mysticism and Literature Journal, 2(1), 28–34.
5. Cahen, C. (2000). Osmanlılardan önce Anadolu (E. Üyepazarcı, Çev.). İstanbul.
6. Ceyhan, S. (2004). Mesnevi. İçində Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (Cilt 29, ss. 325–334). Ankara: TDV Yayınları.
7. Firuzanfer, B. (1997). Mevlâna Celâleddin Rûmî (F. N. Uzluk, Çev.). İstanbul.
8. Gölpınarlı, A. (1970). Dîvân-ı Kebîr'den seçmeler. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

9. Qasımov, T. (2020). Nəzəri irfana giriş. Bakı: İrşad.
10. Mevlânâ Celâleddîn Rûmî. (2000). Dîvân-ı Kebîr Seçmeler (I–IV; Ş. Can, Haz.). İstanbul.
11. Rahmet Kapısı Uluslararası Kenan Rifai Sempozyumu Bildirileri. (2015). İstanbul, Türkiyə: Nefes Yayınları.
12. Rihtim, M. (2013). Seyid Yəhya Bakuvi. Bakı: Elm və Təhsil.
13. Rihtim, M. (2013). Seyid Yəhya əş-Şirvani əl-Bakuvi və Şəfa əl-Əsrar. Bakı: Elm.
14. Rihtim, M., & Bakırkaya, A. (2013). Könül memarları və irfan yolu. Bakı: İpəkyolu Nəşriyyatı.
15. Sert, A. (2022). Qəlbi tərbiyə məktəbində: İrfan söhbətləri. Bakı: İpəkyolu Nəşriyyatı.