Tajik Persian’s Onset Clusters

Öz

This study investigates shared word-initial consonant clusters in Iranian Persian and Tajik Persian to analyze the phonological characteristics of Tajik in comparison with Iranian Persian from a structural linguistic perspective. Grounded in Optimality Theory (OT), this research adopts a descriptive-analytical approach. The data corpus, compiled from written Tajik Persian texts, was recorded by native Tajik speakers aged 20 to 40, and subsequently transcribed and categorized. By ranking the differentiating faithfulness and markedness constraints, the findings reveal that obstruent-obstruent clusters with a flat or rising sonority distance are never broken up by epenthesis in any word position. Furthermore, we demonstrate how both Tajik Persian and Iranian Persian yield optimal word-initial surface forms by adhering to a hierarchy of inviolable markedness and faithfulness constraints, both of which are heavily predicated on the Sonority Sequencing Principle (SSP). A comparative analysis of the two languages indicates that variations in optimal surface outputs—stemming from distinct syllable structures in Iranian Persian and Tajik Persian—serve as a primary phonological factor contributing to dialectal and accentual divergence.

Anahtar Kelimeler

• iranian persian
• tajik persian
• Optimality theory
• sonority
• constraint

Tacik Farsçasının Ünsüz Öbekleri

Öz

Bu çalışma, Tacik Farsçasının sesbilimsel özelliklerini İran Farsçası ile karşılaştırmalı olarak incelemek amacıyla, her iki dilde ortak olarak görülen sözcük başı ünsüz kümelerini yapısal dilbilim bakış açısıyla ele almaktadır. Optimalite kuramı çerçevesinde gerçekleştirilen bu araştırma, betimleyici-çözümleyici bir yöntem benimsemektedir. Araştırmanın veri tabanı, yazılı Tacik Farsçası metinlerinden derlenmiş; veriler 20–40 yaş aralığındaki ana dili Tacikçe olan konuşucular tarafından seslendirilmiş, ardından çevriyazıya aktarılmış ve sınıflandırılmıştır. Sadakat ve belirtililik kısıtlarının sıralanmasına dayanan bulgular, sonorluk derecesi eşit ya da artan engelleyici ünsüz kümelerinin hiçbir konumda ünlü türemesi yoluyla ayrıştırılmadığını göstermektedir. Ayrıca hem Tacik Farsçasının hem de İran Farsçasının söz başındaki biçimlerini, seslilik temelli belirtililik ve sadakat kısıtlarının hiyerarşik sıralanışı doğrultusunda oluşturduğu ortaya konulmaktadır. İki dilin karşılaştırmalı incelemesi, İran Farsçası ve Tacik Farsçasındaki farklı hece yapılarından kaynaklanan biçim farklılıklarının, lehçe ve aksan farklılaşmasına katkıda bulunan temel sesbilimsel etkenlerden biri olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• İran Farsçası
• Tacik Farsçası
• Optimallik Teorisi
• Ünlü
• Kısıtlama

همخوان‌های آغازه در فارسی تاجیکی

Öz

پژوهش حاضر به بررسی خوشه‌های همخوانی آغازه مشترک در زبان فارسی ایرانی و زبان فارسی تاجیکی می‌پردازد. تا از این رهگذر ویژگی‌های آوایی زبان تاجیکی در مقایسه با زبان فارسی ایرانی از دیدگاه زبان شناختی مورد تحلیل قرار گیرد. اين پژوهش بر مبناي نظريه بهينگي به شيوه‌اي توصيفي –تحليلي انجام يافته است. داده‌های گردآوری شده از متون نوشتاری فارسی تاجیکی توسط گویشوران تاجیکی که در بازة سنی ۲۰ تا ۴۰ سال بودند خوانده و ضبط شد. سپس آوانویسی و دسته‌بندی شدند. با رتبه‌بندی محدودیت‌های وفاداری و نشانداری متمایزکننده مشخص شد خوشه‌های گرفته-گرفته با فاصله رسایی هموار یا خیزان در هیج جایگاهی از کلمه شکسته نمی‌شوند. و نشان دادیم زبان فارسی تاجیکی و فارسی ایرانی چگونه با رعایت محدودیت‌های نقض‌ناپذیر نشانداری و وفاداری که هر دو به یک میزان از فاصله رسایی دلالت دارند صورت‌های بهینه در آغاز واژه را بدست می‌دهند. مقایسه تحلیل‌ها در این دو زبان نشان دادند تفاوت صورت‌های بهینه در زبان فارسی ایرانی و فارسی تاجیکی با ساخت هجای متفاوت می‌تواند یکی از عوامل وجود لهجه در زبان باشد.

Anahtar Kelimeler

• رسایی
• نظریه بهینگی
• محدودیت نشانداری
• محدودیت وفاداری
• زبان فارسی ایرانی
• زبان فارسی تاجیکی

Kaynakça

1. Choi, J. D. (1991). An acoustic study of Kabardian vowels. Journal of the International Phonetic Association(21), 4-12.
2. Côté, M.-H. (2000). Consonant Cluster Phonotactics: A Perceptual Approach. MIT Working Papers in Linguistics and Philosophy.
3. Flemming, E. (2002). Auditory Representations in Phonology. New York: Garland Press.
4. Flemming, E. (2004). Contrast and perceptual distinctiveness. در R. K. Bruce Hayes, Phonetically-Based Phonology (ص. 232-276). Cambridge: Cambridge University Press.
5. Flemming, E. (2008). Asymmetries between assimilation and epenthesis. MIT.
6. Jones, P. J., & Edward, F. (2006). Cues to place in stop-liquid clusters. Poster presented at 152nd Meeting of the Acoustical Society of America, Honolulu. Hawaii.
7. McCarthy, J. J. (2008). Doing Optimality Theory: Applying Theory to Data. Oxford: Blackwell.
8. Perry, J. R. (2005). A Tajik Persian Reference Grammar. Boston: Brill: Leiden.

9. Prince, A., & Smolensky, P. (1993-2004). Optimality Theory: Constraints Interaction in Generative Grammar. Oxford: Blackwell Publishing.
10. Saĭfiddin, N., Sanginov, A., Karimov, S., & Sultan, M. (2008). Farḣangi tafsirii zaboni Tojikī. Dushanbe: Academy of Sciences of the Republic of Tajikistan, Rudaki Institute of Language and Literature.
11. Wright, R. (2004). A review of perceptual cues and robustness. Cambridge: Cambridge University Press.
12. بی‌جن‌خان, م. (1384). واج‌شناسی: نظریه بهینگی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
13. خدايار, ا., & عامري, ح. (1390). بررسي تطبيقي لهجة بخارايي اوائل قرن بيستم (زبان تاجيكي) با فارسي معاصر (مطالعة موردي: رمان بيانات سياح هندي اثر فطرت بخارايي). فصلنامه زبان و ادب پارسي(47).
14. صفارمقدم, ا., & سجادی, ش. (1393). واکاوی خطاهای تاجیکی زبانان براساس ساخت هجای فارسی ایران و فارسی تاجیکی از منظر نظریة بهینگی. . سال۳، ش ۱. پیاپی۶. پژوهش‌نامه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان, ص. 60-90.
15. قوامی, گ. م. (1384). بررسی رابطة آغازة هجای فارسی و فرایند درج در وام واژه‌ها برمبنای نظریة بهینگی. تهران: مجموعه مقالات نخستین همایش انجمن زبان‌شناسی ایران.
16. كلباسي, ا. (1374). فارسي ايران و تاجيكستان: يك بررسـي مقابلـه‌اي. تهـران: وزارت امور خارجه.
17. محمودی, س. (1396). فرایندهای واجی رسایی-بنیاد در زبان‌های ترکی. مجله جستارهای زبانی. دانشگاه تربیت مدرس, ص. ۲۶۹-۲۳۵.