Mevlâna Bakış Açısıyla: Barış Göğünde Savaş Sisi Kalmasın Artık

Öz

Yaşadığı XIII. Yüzyıl Anadolu’sunda hem Moğol saldırısı ve istilası hem Selçuklu sultanları arasındaki makam kavgaları hem de farklı dil, din ve milletlerden oluşan insanlar arasındaki mücadeleler içerisinde yetişip eserler veren Mevlânâ belki de bu karışıklıkların tesiriyle birlik, beraberlik, kaynaşma, hor görmeme, ötekileştirmeme, uzlaşı, barış gibi konuları sıkça işlemiştir. “Hepimiz bir ağacın dalları, hepimiz aynı geminin yolcuları, hepimiz aynı Yaradan’ın kulları” beyitleri ile tüm insanlığı vahdet denizinin damlaları olarak niteleyen Mevlânâ, insanlar arası sorun ve kavgaların insan nefsinin doyumsuzluğundan kaynaklandığını, kişinin başkası ile mücadele etmeden önce kendi nefsi ile savaşması ve kendisi ile uzlaştıktan sonra diğer insanlarla daha kolay anlaşabileceğinin altını çizer. Öncelikle kişisel barışa, insanın kendini bilmesine, tanımasına ve yaratılış gayesi doğrultusunda Allah rızasını gözeterek topluma karışması gerektiğine de değinen Mevlânâ, toplumlar ve ülkeler arası rekabet ve savaş konusunda da bir insanın uzuvları misali tüm insanlığın aynı bedeni oluşturduğunu, bedenden bir uzvun, yani herhangi bir toplum ya da ülkenin rahatsızlık çıkarması sonucu tüm bedenin, yani dünyanın, sıkıntı çekeceğini de vurgular. İstatistiklere göre II. Dünya Savaşı'ndan günümüze, yani son 85 yıldır, dünyada sadece 24 gün savaş yaşanmış. İnsanlık adına oldukça utanç verici bir gerçek olan bu olgu karşısında “barış” ve “uzlaşı”yı öğütleyen, 800 yıldır da bu öğütleri hemen hemen bütün dünya dillerine çevrilen Mevlânâ gibi evrensel değerleri daha iyi okuma, anlama ve anlatmaya ihtiyaç duyulmaktadır. “Delinin elinden silahı al da adalet ve barış, senden razı olsun!” tarzı anlamlı sözleriyle, barış için gayret sarf etmek gerektiği ve savaşa neden olan kişilerin engellenmesinin önemine dikkat çeken Mevlânâ, insanın hem “cahil” (küstah) hem de elinde silahı bulunması hâlinde bunun tüm dünyanın felâketine yol açabileceğine değinir; belki de sadece geçmişi değil, günümüzü de tarif eder; barış yolunda bilinçli ve yetkili insanlara büyük sorumluluk yükler.

Anahtar Kelimeler

• Mevlâna
• Rumi
• Savaş
• Barış
• Uzlaşı

From the Perspective of Rumı: Let the Fog of War No Longer Cloud the Sky of Peace

Öz

Living in 13th-century Anatolia, a period marked by Mongol invasions, power struggles among Seljuk sultans, and conflicts among people of diverse languages, religions, and ethnicities, Rumi (Mevlana Jalal al-Din) often addressed themes such as unity, harmony, reconciliation, tolerance, inclusion, and peace. Possibly influenced by the turbulence of his time, Rumi persistently emphasized that all human beings are “branches of the same tree, passengers of the same ship, and servants of the same Creator,” portraying humanity as drops within the ocean of divine oneness (wahdat). According to Rumi, the roots of human conflict and discord lie in the insatiable nature of the human ego. Rumi emphasizes that before engaging in conflict with others, one must first confront and reconcile with oneself; only then can genuine understanding and peace with others be achieved. Rumi also highlights the necessity of inner peace, self-knowledge, and living in accordance with one’s divine purpose and the pleasure of God (rezâ-e elâhî). On a broader scale, he likens all humanity to the limbs of a single body. He asserts that when one limb, such as a nation or society, suffers or causes harm, the entire body, meaning the world, experiences distress. According to global statistics, since the end of the Second World War, the world has experienced only 24 days without war in the past 85 years, which is an alarming and shameful reality for humanity. Considering this, there is an urgent need to read better, understand, and convey the universal messages of thinkers like Rumi, whose teachings on “peace” and “reconciliation” have been translated into nearly every major language for eight centuries. Through expressions such as “Take the weapon from the hands of the madman, so that justice and peace may be pleased with you,” Rumi warns of the dangers of ignorance and violence, emphasizing the importance of preventing those who instigate war. He suggests that when a person is both ignorant and armed, this combination becomes a calamity for the entire world, a warning that resonates not only with the past but also with our own time. In doing so, Rumi entrusts conscious and responsible individuals with a profound duty to safeguard peace

Anahtar Kelimeler

• Rumi
• Mevlana
• War
• Peace
• Reconciliation

Kaynakça

1. Şimşekler, Nuri, “Mevlâna İslâm ve Dünya Barışı”, Mövlana Celaleddin Ruminin 800 İllik Yubileyine Hesr Olunmuş Beynelxalk Konferansın Materiallları, Düzenleyen: Azerbaycan Milli Elmler Akademiyası Felsefe və Siyasi-Hüquqi Tədqiqatlar İnstitutu, Bakı 2006, ss. 174-182.
2. Şimşekler, Nuri, “Mevlânâ’nın Öğretileriyle Zıtlarla Yaşamayı Öğrenmek”, Uluslararası Mevlânâ Sempozyumu Bildirileri, Düzenleyen: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, İstanbul-Konya, 8-12 Mayıs 2007, İstanbul, 2010, c. II, ss. 831-850.
3. Şimşekler, Nuri, “Güncel Bir Yorumla Mevlânâ’ya Göre Yöneticiler (Siyasetçiler) Halk ve Adalet”, Ticaret Odası Yeni İpek Yolu Dergisi, Konya IV Özel Sayısı, Konya, 2002, ss. 277-282.
4. Şimşekler, Nuri, “Mevlâna’ya Göre İnsanların Bir Arada Yaşayabilmesinin Sırları”, Mevlânâ ve İnsan Sempozyumu Bildirileri, Düzenleyen: Türk Diyanet Vakfı ve Ege Bölgesi Konyalılar Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı, EÜ. AKM, İzmir, 8 Haziran 2007, T. Diyanet Vakfı Yay., Ankara, 2008, ss. 65-74.
5. Fîhi mâfîh (2009). Mevlânâ, Çev. Abdülbaki Gölpınarlı, İnkılâp Yay., İstanbul, (IV. baskı).
6. Külliyât-ı Dîvân-ı Şems (1374 hş. /1995). Mevlânâ, Neşr. Bediüzzamân Furûzânfer, I-II c., Tahran (IV. baskı).
7. Mesnevî (1995). Mevlânâ, Çev. Veled İzbudak, I-VI c., MEB Yay., III. Baskı, İstanbul.
8. Mesnevî-i ma’nevî (1925-1940), Neşr. Reynold A. Nicholson, The Mathnawi of Jalaluddin Rumi, I-VIII c., Leiden vd.

9. Menâkıbü’l-ârifîn (1989). Şemseddin Ahmed-i Eflâkî, çev. Tahsin Yazıcı, Âriflerin Menkıbeleri, I-II c. MEB Yay., İstanbul.
10. Şimşekler, Nuri (2012). Mevlâna Şiirleriyle Gönle Yolculuk -Kandil Oldum Doğudan Batıya-, Selçuk Üniversitesi Mevlâna Araştırmaları Enstitüsü Yayınları, Konya, XXIV+192 s.