Mevlâna ve Umut Kavramı: Umut Sosyolojisi Çerçevesinde Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî’nin umut ve ütopya kavramlarına yaklaşımını derinlemesine incelemeyi hedeflemektedir. Makalede, Henri Desroche’un din sosyolojisi çerçevesinde geliştirdiği umut sosyolojisi ile Ernst Bloch’un umut felsefesi ele alınmakta; Mevlânâ’nın eserlerinden hareketle umut ve ütopya inanç ve kavramlarına ilişkin yaklaşımları analiz edilmektedir. Mevlânâ’nın şiirleri, hayatı ve düşüncelerini din sosyolojisi ve umut kavramı bağlamında ele alan çalışmaların sınırlı olması, bu konunun önemini artırmaktadır. Desroche, umudu mucizevi bir kurtuluş halatı olarak tanımlamakta ve din kaynaklı umudu, uyanık bir düş/rüya, kolektif tasavvur, canlı bir bekleyiş ve genelleşmiş bir ütopya şeklinde yorumlamaktadır. Olarak ise umut ve ütopyayı iki temel kategoriye ayırmakta; sübjektif umut, toplumun kesintisiz bir şekilde beklediği kurtarıcıyı simgelerken, objektif umut, hissedilir ve idrak edilebilir bir eylem olarak tanımlanmaktadır. Bu eylem, her kuşakta sübjektif umudun toplumda canlı kalmasını sağlamaktadır. Mevlânâ, umudu güneş ve umutsuzluğu karanlık olarak nitelendirmekte ve umuda olan bakış açısı metafiziksel veya tanımlamaya yönelik olmayıp, umudu övmeye yöneliktir. İnsan ve insanlığın gerçek özünden geçici bir süreliğine uzak kalışı, Mevlânâ açısından en önemli özlem ve bekleyiş sebebidir. Ütopyası, ahlak ve aşk üzerine inşa edilmiştir ve maddi ve dünyevi arzuları yok sayarak bu ütopyaya ulaşmanın mümkün olduğunu vurgulamaktadır. Mevlâna’nın savunduğu umut ve ütopya, büyük ölçüde İslam, irfân ve tasavvuf öğretilerine dayanmaktadır. Desroche ve Bloch’un görüşleriyle birçok benzerlik göstermesine rağmen, bazı açılardan ayrıştıkları da görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mevlânâ
• Umut Sosyolojisi
• Umut İlkesi
• Henri Desroche
• Ernest Bloch.

Rumi and the Concept of Hope: An Analysis within the Framework of Hope Sociology

Öz

This study aims to illuminate how Rumi's understanding of hope can be interpreted within the framework of sociology and philosophy of religion and to provide an in-depth examination of his approach to the concepts of hope, utopia, and savior. It further analyzes his works in the context of Henri Desroche's sociology of religion and Ernst Bloch's philosophy of hope. Henri Desroche defines hope as a miraculous lifeline and interprets religion-based hope as a waking dream or a collective imagination. Ernst Bloch divides hope and utopia into two fundamental categories: subjective hope, which symbolizes the savior awaited by society, and objective hope, defined as a tangible action. This dual structure ensures the continuity of subjective hope across generations. In Rumi, hope carries a profound meaning and occupies a prominent place in the collective memory of societies. Rumi characterizes hope as the sun and despair as darkness. His perspective on hope is not metaphysical but rather oriented towards praising it. For Rumi, the human experience of being temporarily disjointed from their true essence offers the most significant longing and anticipation. Rumi builds utopia upon ethics and love, which is only attainable by transcending material desires. His understanding of hope and utopia is grounded in Islamic teachings, gnosis, and Sufi principles. This context offers striking similarities with the views of Desroche and Bloch, albeit with notable divergences.

Anahtar Kelimeler

• Rumi
• Sociology of Hope
• Principle of Hope
• Henri Desroche
• Ernst Bloch.

Kaynakça

1. Axinn, S. (1994). The Logic of Hope: Extensions of Kant's View of Religion, Leiden: Brill.
2. Bloch, E.(1986). The Principle of Hope. (Trans. N. Plaice, S. Plaice, P. Knight). Cambridge: MIT Press.
3. Desroche, H. (1979). The Sociology of Hope. (Trans. C.M. Sperry). London: Routledge-Kegan Paul.
4. Eslami Nodooshan, M.A. (1998). Bagheh Sabzeh Eshgh, Tehran: Yazdan.
5. Faridzad, R. (2016). Teammol Der Babi Momken. Do Faslnameh Falsafi Shenakht, (75), 189-200.
6. Löwy, M., Romanticism, Marxism, and Religion: in the "Principle of Hope" of Ernst Bloch. Crisis and Critique, (Trans. R. Gonsalves), 2(1), 351-362.
7. Meri, J. W. (2006). Medieval Islamic Civilization. (1), New York: Routledge.
8. Najafzadeh, R. (2011), Moudgarayi Dar Elahiyate Siyasi İranian. Jastarhay-i Siyasiy-i Muaser, 2(1), 137-163.

9. Peters, C. H. (1993), Kant's Philosophy of Hope. New York: Peter Lang Publishing.
10. Rûmî, J. M. (1951), Fîhi Mâ Fîh. (Edit. B. Foruzanfar), Tehran: Moasseseyeh Entesharate Neghah.
11. Rûmî, j.M. (1976), Kolliyateh Shams Tabrizi. (Edit. B. Foruzanfar), (11), Tehran: Amir Kabir.
12. Rûmî, j.M. (1985), Masnavi Manavi. (Edit. Nikelson), (5), Tehran: Amir Kabir.