Ibrahim Gulshani nazīra for Rumi's "Masnawī Mānawī" in the Context of Maulvi- Gulshani Relationship

Öz

Renowned as one of the leading figures of Eastern culture, Maulana Jalaluddin Rumi's multifaceted literary and mystical legacy has found its most positive reflection in literature. Those captivated by his philosophical thought system have preserved the magic of his words in their works and ideas. Drawing inspiration from the thinker's literary works, hundreds of independent works, commentaries (sharh), and abridgments have been written and translated into most of the world's languages. Rumi's masterpiece, "Masnawi," has established itself as a school of thought, revealing its value through those who guide their disciples and train students with its teachings. It has also earned a place in history as one of Eastern literature's most commented-on and emulated works. One of the extensive works inspired by "Masnawi" is "Manavi," nazira written by Ibrahim Gulshani, the founder of the Gulshan branch of the Khalwati order. Written in Persian with the same rhythm and structure, this work comprises 40,000 couplets. No comprehensive research has been conducted on this work, and the information presented about Gulshani in studies has been primarily descriptive. This article aims to compare "Masnawi" and "Manawi" within the context of the relationship between the Maulawi and Gulshani traditions.

Anahtar Kelimeler

• Maulana
• Gulshani
• “Masnawī”
• “Mānawī”
• Nazira

Mevlâna-Gülşani ilişkileri bağlamında Mevlâna'nın "Mesnevî-Mânevî" adlı eserine İbrahim Gülşani Nazîresi

Öz

Doğu kültürünün en etkili figürlerinden biri sayılan Mevlânâ Celâleddîn Rûmî’nin çok yönlü edebî ve irfanî mirası en çok edebiyatta yankı bulmuş, onun felsefî düşünce sisteminden etkilenenler, sözlerinin büyüsünü kendi eserlerinde ve düşüncelerinde yaşatmışlardır. Düşünürün eserlerinden ilham alınarak yüzlerce eser, şerh ve nazireler yazılmış, dünyanın pek çok diline çevrilmiştir. Mevlânâ’nın mirasının başyapıtı sayılan “Mesnevî”nin değeri irşat görevi yapan mürşitler ve klasik medeniyeti talim eden müderrisler tarafından ortaya çıkarılmış ve doğrulanmıştır. Aynı zamanda, “Mesnevî” Doğu edebiyatında en çok şerh edilen ve nazire yazılan eserlerden biri olarak tarihe geçmiştir. Bu eserin etkisiyle yazılmış geniş hacimli çalışmalardan biri de Halvetîliğin Gülşenîyye kolunun kurucusu İbrahim Gülşenî’nin “Mânevî” adlı naziresidir. Aynı vezin ve sistemle Farsça kaleme alınan bu eser, kırk bin beyitten oluşmaktadır. Bu eser üzerine bugüne kadar kapsamlı bir araştırma yapılmamış olup, Gülşenî ile ilgili çalışmalarda genellikle tanıtıcı bilgiler sunulmuştur. Bu makalede, Mevlevîlik-Gülşenîlik ilişkileri bağlamında “Mesnevî” ile “Mânevî”nin karşılaştırılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mevlâna
• Gülºenî
• Mesnevî
• Mânevî
• Nazire

Kaynakça

1. Adak, Abdurrahman (2007). Mevlevîliğin XVI. Yüzyıl Gülşenî Şairlerinden İbrâhim Gülşenî, Usûlî ve Za‘fî üzerindeki etkisi, Uluslararası Mevlânâ ve Mevlevilik Sempozyumu
2. Bildirileri-II, Ankara, Ocak Yayınları. Akbak, Muhammed Yusuf (2022). İbrâhim Gülşenî ve Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Ney’e Dair Metaforik Yaklaşımları, Edirne ve Balkanlar'da Tasavvufî Hayat (kitap bölümü), Edirne, Trakya Ün. Yayınları.
3. Aydın, Sümeyye Nur (2023). Mesnevî Dîbâceleri ve Abdulganî En Nablusî’nin Es-Sırâtu’s-Sevi Şerhu Dîbâcâti’l-Mesnevî’si (yıl. tezi), İstanbul.
4. Ceyhan, Semih (2004). “Mesnevi”, TDVİA, 29.Cilt, Ankara, PP. 325-334.
5. Cihangir, Yurdal (2025). Kıbrıs Lefkoşa Mevlevihanesi, Mevlevilik ve Mevlânâ, The Scientific Mysticism and Literature Journal, No. 1, Vol. 1, Winter (Special Issue), PP. 49-56.
6. Çələbi, Evliya (2012). Evliya Çələbi Səyahətnaməsində Azərbaycan, Bakı, Nurlar.
7. Çoban, Ali (2021).Mevlevî Sülûkü -Cezire-î Mesnevî ve Şerhlerine Göre, Konya, Palet Yayınları. Gölpınarlı, Abdülbaki (1959). Mevlânâ’nın Fikri Hayatı, “Tarih Coğrafya Dünyası” Mevlânâ Özel Sayısı, 15 Aralık, Sayı: 12, Cild: 2, s. 406-409. Gölpınarlı, Abdülbaki (1983). “Mevlanadan sonra Maulavilik”, İstanbul, İnkılap ve Aka Yayınları. Gölpınarlı,
8. Abdülbâkî (1983). “Mevlânâ'dan Sonra Maulavilik”, İnkılap Yayınları, İstanbul. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Dibaçe-yi Mânevî. Nuruosmaniyye küt., - 4900-007.

9. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Dibaçe-yi Mânevî. Süleymaniyye küt.,, Şəhid Ali paşa kolleksiyası 1390-006. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Dibaçe-yi Mânevî. Süleymaniye küt., Pertev Paşa- 00314M-003.
10. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Bayezid Devlet küt., - B3588.
11. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Erzurum küt., Basmalar- 3520.
12. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Süleymaniyye küt., Ayasofya- 2080.
13. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Süleymaniye küt., Esad Efendi 2908.
14. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Süleymaniye küt., Halet Efendi- 272.
15. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Süleymaniyye küt., Mehrişah Sultan- 256.
16. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Süleymaniye küt., Nafiz Paşa - 694.
17. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Topkapı Sarayı Müzesi küt., Sultan III. Ahmed kitaplığı koleksiyonu, A-1502. Gülşeni, İbrâhim. (Manuscript). Mânevî. Türkiye Milli küt., Ankara Adnan Ötüken İl Halk Kütüphanesi kolleksiyası, - 06 HK 330.
18. Gülşeni, Muhyi (2014). Menakıb-ı İbrâhim Gülşeni, (haz: Mustafa Koç, Eyüp Tanrıverdi) İstanbul, TYEKB yayınları
19. Gülşeni, Muhyi (2014). Reşehat-ı Muhyi, (haz: Mustafa Koç, Eyüp Tanrıverdi) İstanbul, TYEKB yayınları.
20. Hocazade, Ahmet Hilmi (1904). İbrâhim Gülşeni, İstanbul.
21. Konur, Himmet (2000). İbrâhim Gülşeni. Hayatı, Eserleri ve Tarikatı, İstanbul, İnsan Yayınları.
22. Lali, Fenayi (1289). Şerh-i Ma'nevi'yi Şerif. Darü't-Tıbaatü'l-Amire. Mevlevîi, Selaheddin (1989). Tercüme-i hal-i Hazreti Pir İbrâhim Gülşeni, İstanbul
23. Musabəyli, Azadə (2012). Şeyx İbrahim Gülşəni Bərdəi və türk divanı, Bakı, Elm və Təhsil.
24. Özenç, Semiha (2008). Şeyh Mehmed La‘lî Fenâyî’nin Şerh-i Manevî-i Şerîfi’nin Transkripsiyonlu Metni, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. SAÜSBE.
25. Saleh (1846). Menakıb-ı Evliya-yı Mısır, Darüt-tıbaatil-Amire. Saygın, Muhterem (2025), Mesnevi-i Şerifte Sabır ve Sabır Eğitimi, The Scientific Mysticism and Literature Journal, No. 1, Vol. 1, Winter (Special Issue), pp. 57-71.
26. Şemlelizade, Ahmet Efendi (1982). Şîve-i Tarîkat-i Gülşenîye, (haz: Tahsin Yazıcı) Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
27. Tek, Ayhan (2009). İbrâhim Gülşenî’ye Ait Mânevî Adlı Eserin Lâ’lî Mehmed Fenâî Tarafından Şerhi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
28. Yazıcı, Tahsin (1951). Şeyh İbrahim-i Gülşeni. Hayatı, Eserleri ve Tarikatı, DTCF doktora tezi, Ankara.